Trasa europejska

thumb|300px|Trasy europejskie right|150px|E75

Trasa europejska – międzynarodowa droga samochodowa w Europie, oznakowana numerem jedno-, dwu- lub trzycyfrowym poprzedzonym literą E (białe napisy na zielonym tle). Numeracja dróg jest zachowana przy przekraczaniu przez drogę granic państwowych. Nadzorowaniem sieci tras europejskich i propozycjami zmian w ich przebiegu zajmuje się Komisja Gospodarcza ONZ ds. Europy (UNECE). W niektórych państwach (np. Polska, Niemcy) numeracja tras europejskich występuje równolegle do krajowego systemu numeracji dróg. W innych państwach (np. Szwecja, Polska w latach 1962–1985) numeracja tras europejskich jest zintegrowana z systemem numeracji krajowej i drogi oznaczone symbolem Exx nie posiadają już innych numerów.

System oznaczeń right|100px|E4 Drogi podstawowe i drogi pośrednie określone jako kategoria „A” są oznaczone liczbą dwucyfrową; drogi stanowiące odgałęzienia, odnogi lub drogi łącznikowe określone jako kategoria „B” są oznaczone liczbą trzycyfrową. Uwaga: drogi E 01... E 09, które oznaczane są zgodnie z powyższym ustaleniem dwiema cyframi zazwyczaj oznacza się jedną cyfrą, z pominięciem zera na początku. Numeracja: Drogi podstawowe przebiegające z północy na południe otrzymują oznaczenie liczbą dwucyfrową z końcówką „5”, wzrastającą z zachodu na wschód. Drogi podstawowe przebiegające z zachodu na wschód otrzymują oznaczenie liczbą dwucyfrową z końcówką „0”, wzrastającą z północy na południe. Drogi pośrednie otrzymują odpowiednio oznaczenie liczbą dwucyfrową nieparzystą i parzystą, mieszczącą się między liczbami dróg podstawowych, pomiędzy którymi się znajdują. Drogi kategorii „B” otrzymują oznaczenie liczbą trzycyfrową, z której pierwsza cyfra jest cyfrą drogi podstawowej położonej najbliżej na północ od drogi „B”, druga – cyfrą drogi podstawowej położonej najbliżej na zachód od tej drogi „B”, a trzecia cyfra jest liczbą porządkową. Drogi podstawowe przebiegające z północy na południe położone na wschód od drogi E99 mają trzycyfrowe nieparzyste liczby od 101 do 129. Pozostałe zasady punktu 2 są dla tych dróg zachowane. Drogi kategorii „B” położone na wschód od E101 oznaczone są trzycyfrową liczbą zaczynającą się od „0”.

Wyjątki Dwie drogi klasy „A”, E47 i E55, przebiegające przez Skandynawię mają oznaczenie sprzed 1992 (E6 i E4). Te wyjątki zostały zaakceptowane w związku z dużymi kosztami zmiany oznakowań ww. dróg. Stare oznakowanie występuje tylko w Norwegii i Szwecji. W pozostałych krajach drogi te są oznakowane według nowego systemu numeracji.

Oznakowanie dróg w poszczególnych krajach W poszczególnych krajach podejście do oznakowania tras numerami „Exx” jest różne: W większości państw oznakowanie „Exx” jest umieszczane obok numeracji krajowej i wystarczające do poruszania się wzdłuż tras europejskich. W Danii, Norwegii oraz Szwecji oznakowanie „Exx” jest zintegrowane z numeracją krajową i z reguły drogi te nie posiadają innej numeracji krajowej. Zdarza się też tak (np. Niemcy), że oznakowanie „Exx” jest minimalne i poruszanie się wzdłuż tras europejskich na jego podstawie jest utrudnione. W niektórych krajach (np. Wielka Brytania, Uzbekistan) drogi w ogóle nie są oznakowane numerami „Exx”. W Irlandii numery tras europejskich są podawane jedynie na znakach wskazujących odległość do miejscowości.

Historia Pierwszy system numeracji tras europejskich, wprowadzony w 1950 roku., składał się z jedno do dwucyfrowych liczb. W dużym uproszczeniu polegał na tym, że im mniej ważna była droga, tym wyższy miała numer. Istniały dwie kategorie: „A”, w której znajdowały się główne trasy europejskie, o numerach E1 – E21, E21a, E21b i E22 „B”, w której znajdowały się trasy europejskie będące odgałęzieniami i łącznikami, o numerach E31 – E92.

W 1968 roku wprowadzono trzycyfrowe arterie..

Bieżący system oznaczeń tras europejskich został utworzony w 1975 na podstawie Umowy europejskiej o głównych drogach ruchu międzynarodowego (AGR) zawartej w Genewie 15 listopada. Jego wprowadzanie w życie rozpoczęto w pierwszej połowie lat 80. XX wieku. Mimo upływu ponad 20 lat od jego wprowadzenia zdarzają się sytuacje oznakowania dróg znakami zgodnymi z poprzednim systemem.

Zmiana systemu numeracji nie od razu została przez wszystkich zaakceptowana. Zdarzały się też sytuacje, że po akceptacji zmian nic się praktycznie w oznakowaniu dróg nie zmieniło. W związku z niewprowadzaniem zmian w oznakowaniu dróg, zdarzały się sytuacje, w których wydawcy atlasów pomimo uwzględnienia nowej numeracji dróg w atlasach, w kolejnych wydaniach powracali do poprzedniej (wycofywanej) numeracji.

W 1992 uzupełniono sieć o wiele nowych dróg, w znacznej mierze na terenach Rosji. Do dotychczasowego systemu dodano głównie drogi leżące na wschodzie Europy i częściowo w zachodniej Azji, co częściowo zniekształciło systematykę oznakowania tras.

Cały czas w systemie są wprowadzane zmiany, na ogół wydłużające lub zmieniające trasy przy jej końcach.

W Polsce Oznakowanie tras europejskich w Polsce zaczęto wprowadzać ok. 1962. Były to następujące trasy:

 E 7  Warszawa – Radom – Kielce – Kraków – Bielsko-Biała – Cieszyn (fragment trasy: Warszawa – Brno – Wiedeń – Rzym)  E 8  Świecko – Poznań – Konin – Warszawa – Terespol (fragment trasy: Londyn – Berlin – Moskwa)  E 12  Kudowa-Zdrój – Wrocław – Łódź – Warszawa – Białystok – Kuźnica (fragment trasy: Paryż – Praga – Petersburg – Moskwa)  E 14  Jakuszyce – Jelenia Góra – Bolesławiec – Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski – Szczecin – Świnoujście (fragment trasy: Triest – Linz – Praga – Szczecin – Świnoujście)  E 16  Cieszyn – Żory – Katowice – Piotrków Trybunalski – Łódź – Toruń – Grudziądz – Gdynia (fragment trasy: Bratysława – Katowice – Łódź – Gdynia)  E 22  Olszyna – Wrocław – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Medyka (fragment trasy: Berlin – Wrocław – Kraków – Lwów)  E 22a  Strzelce Opolskie – Bytom – Kraków  E 74  Kołbaskowo – Szczecin (fragment trasy: Berlin – Szczecin)  E 81  Gdańsk – Elbląg – Warszawa – Lublin – Zamość – Hrebenne (fragment trasy: Gdańsk – Warszawa – Lublin – Lwów)  E 82  Piotrków Trybunalski – Warszawa  E 83  Jelenia Góra – Wrocław – Leszno – Poznań – Grudziądz

Obecny system numeracji tras europejskich zaczęto wprowadzać w 1985 według nowego systemu. Rząd Polski podpisał Umowę o głównych drogach ruchu międzynarodowego 14 września 1984. Została ona ratyfikowana 29 stycznia 1985 i opublikowana w Dzienniku Ustaw 11 marca 1985 (). mały|320x320px|Drogi europejskie przebiegające przez Polskę (stan na lipiec 2026) thumb|319x319px|Drogi europejskie przebiegające przez Polskę (stan na rok 2008) W tej umowie wymienione były następujące trasy przebiegające przez terytorium Polski:  E 26  Berlin – Goleniów – Słupsk – Gdańsk  E 30  Cork – Londyn – Berlin – Moskwa  E 38  Berlin – Lübbenau – Chociebuż – Legnica  E 40  Calais – Drezno – Rostów nad Donem  E 65  Ystad – Praga – Itea –  E 67  Warszawa – Łódź – Wrocław – Praga  E 69  Warszawa – Katowice – Czeski Cieszyn – Bratysława – Wiedeń  E 75  Tromsø – Lahti – Warszawa – Sitía  E 267  Gdańsk – Świecie – Poznań – Wrocław  E 269  Świecie – Łódź – Piotrków Trybunalski  E 460  Brno – Ołomuniec – Czeski Cieszyn – Kraków

Wkrótce po ratyfikacji umowy przez Polskę, jeszcze w 1985 w przebiegających przez Polskę trasach zaszły następujące zmiany: zmieniono oznaczenie trasy E26 na  E 28  zmieniono oznaczenie trasy E38 na  E 36  Berlin – Chociebuż (Cottbus) – Legnica

zmieniono przebieg E67 (okolice Łodzi) Warszawa – Piotrków Trybunalski – Praga zmieniono przebieg E75 (trasa omijająca Warszawę) Karasjok – Lahti – Łódź – Sitía dodano trasę  E 77  (na terenie Polski po dotychczasowej trasie E75) Gdańsk – Kraków – Budapeszt dodano trasę  E 261  Świecie – Poznań – Wrocław zmieniono oznaczenie trasy E460 na E 462

W 1990:

dodano trasę  E 371  Prešov – Rzeszów – Radom

W 1995:

wydłużono przebieg E67 z Warszawy do państw nadbałtyckich Helsinki – Kowno – Warszawa – Praga

dodano trasę  E 372  Warszawa – Lublin – Zamość – Lwów dodano trasę  E 373  Lublin – Kowel – Łuck – Równe

W 1999: wydłużono przebieg E28 na wschód Berlin – Gdańsk – Elbląg – – Mińsk

Drogi kategorii A – podstawowe trasy bezpośrednie północ-południe trasa E 5 – Greenock – Glasgow – Preston – Birmingham – Southampton... Hawr – Paryż – Orlean – Bordeaux – San Sebastián – Madryt – Sewilla – Algeciras trasa E 15 – Inverness – Perth – Edynburg – Newcastle – Londyn – Folkestone – Dover... Calais – Paryż – Lyon – Orange – Narbona – Girona – Barcelona – Tarragona – Castellón de la Plana – Walencja – Alicante – Murcja – Almería – Malaga – Algeciras trasa E 25 – Hoek van Holland – Rotterdam – Eindhoven – Maastricht – Liège – Bastogne – Arlon – Luksemburg – Metz – Saint-Avold – Strasburg – Miluza – Bazylea – Olten – Berno – Lozanna – Genewa – Mont Blanc – Aosta – Ivrea – Vercelli – Alessandria – Genua... Bastia – Porto-Vecchio – Bonifacio... Porto Torres – Sassari – Cagliari... Palermo trasa E 35 – Amsterdam – Utrecht – Arnhem – Emmerich am Rhein – Oberhausen – Kolonia – Frankfurt nad Menem – Heidelberg – Karlsruhe – Offenburg – Bazylea – Olten – Lucerna – Altdorf – San Gottardo – Bellinzona – Lugano – Chiasso – Como – Mediolan – Piacenza – Parma – Modena – Florencja – Rzym trasa E 45 – Karesuando – Gällivare – Storuman – Östersund – Mora – Grums – Trollhättan – Göteborg... Fredrikshavn – Aalborg – Aarhus – Vejle – Kolding – Frøslev – Flensburg – Hamburg – Hanower – Getynga – Kassel – Fulda – Würzburg – Norymberga – Monachium – Rosenheim – Wörgl – Innsbruck – przełęcz Brenner – Franzensfeste – Bolzano – Trydent – Werona – Modena – Bolonia – Cesena – Perugia – Fiano – Neapol – Salerno – Sicignano – Cosenza – Villa San Giovanni... Mesyna – Katania – Syrakuzy – Gela trasa E 55 – Helsingborg... Helsingør – Kopenhaga – Køge – Vordingborg – Farø – Nykøbing Falster – Gedser... Rostock – Berlin – Lübbenau/Spreewald – Drezno – Cieplice – Praga – Tabor – Linz – Salzburg – Villach – Tarvisio – Udine – Palmanova – Mestre – Rawenna – Cesena – Rimini – Fano – Ankona – Pescara – Canosa – Bari – Brindisi... Igumenitsa – Preweza – Rhion – Patras – Pirgos – Kalamata; patrz też E 4 poniżej trasa E 65 – Malmö – Ystad... Świnoujście – Wolin – Goleniów – Szczecin – Gorzów Wielkopolski – Świebodzin – Zielona Góra – Legnica – Jelenia Góra – Harrachov – Železný Brod – Turnov – Mladá Boleslav – Praga – Igława – Brno – Bratysława – Rajka – Csorna – Szombathely – Zalaegerszeg – Nagykanizsa – Letenye – Zagrzeb – Karlovac – Rijeka – Split – Dubrownik – Petrovac – Podgorica – Bijelo Polje – Skopje – Kiczewo – Ochryda – Bitola – Niki – Vevi – Kozani – Larisa – Domokos – Lamia – Brallos – Itea – Antirrion... Rhion – Egion – Korynt – Tripoli – Kalamata... Kissamos – Chania trasa E 75 – Vardø – Vadsø – Nesseby – Utsjoki – Inari – Ivalo – Sodankylä – Rovaniemi – Kemi – Oulu – Jyväskylä – Heinola – Lahti – Helsinki... Gdańsk – Toruń – Łódź – Piotrków Trybunalski – Częstochowa – Sosnowiec – Bielsko-Biała – Cieszyn – Żylina – Bratysława – Győr – Budapeszt – Segedyn – Belgrad – Nisz – Kumanowo – Skopje – Saloniki – Larisa – Lamia – Ateny... Chania – Heraklion – Ajos Nikolaos – Sitía trasa E 85 – Kłajpeda – Kowno – Wilno – Lida – Słonim – Kobryń – Siret – Suczawa – Roman – Urziceni – Bukareszt – Giurgiu – Ruse – Bjała – Wielkie Tyrnowo – Stara Zagora – Chaskowo – Swilengrad – Ormenio – Kastanies – Didymoteicho – Aleksandropolis trasa E 95 – Petersburg – Psków – Homel – Kijów – Odessa... Samsun – Merzifon trasa E 101 – Moskwa – Kaługa – Briańsk – Głuchów – Kijów trasa E 105 – Kirkenes – Murmańsk – Pietrozawodsk – Petersburg – Moskwa – Orzeł – Charków – Symferopol – Ałuszta – Jałta trasa E 115 – Jarosław – Moskwa – Woroneż – Noworosyjsk trasa E 117 – Mineralne Wody – Nalczyk – Władykaukaz – Tbilisi – Erywań – Goris – Megri trasa E 119 – Moskwa – Tambow – Poworino – Wołgograd – Astrachań – Machaczkała – Quba – Baku – Alyat – Astara