Choroba Huntingtona (dawniej pląsawica Huntingtona, , ) – choroba genetyczna ośrodkowego układu nerwowego objawiająca się zaburzeniami ruchowymi, zaburzeniami psychicznymi oraz otępieniem. Choroba Huntingtona ma przebieg postępujący. Początek zazwyczaj objawia się między 30. a 50. rokiem życia. Choroba występuje rodzinnie i dziedziczona jest autosomalnie dominująco. Występuje z częstością około 8,2–9,0 na 100 000 (USA i kraje europejskie).
Historia Nazwa choroby pochodzi od nazwiska amerykańskiego lekarza George'a Huntingtona, który dokładnie opisał ją w 1872. Choroba znana była jednak wielu innym lekarzom przed Huntingtonem. Norweski lekarz Johan Christian Lund w 1860 roku przedstawił opis przypadków pląsawicy wśród mieszkańców wioski Setesdal w południowo-zachodniej NorwegiiJ.C. Lund: Chorea Sti Viti i Saetersdalen. Uddrag af Distriktslæge J.C. Lunds Medicinalberetning for 1860. Beretning om Sundhedstilstanden m.m. i Norge i 1860, 137-138 (1860).. W Norwegii choroba Huntingtona znana jest także jako setesdalsrykkja.
Epidemiologia Choroba ujawnia się w późnym wieku (na ogół u osób w wieku 30 - 50 lat). Młodzieńcza odmiana choroby (postać Westphala) dotyczy ludzi przed 20. rokiem życia. Od momentu rozpoznania średni czas przeżycia wynosi 15-20 lat. Częstość występowania choroby Huntingtona szacuje się na 8,2–9,0:100 000USA i pięć krajów europejskich – Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania i Wielka Brytania. (4–15:100 000 w 2015; 2013 – USA: 4,1–8,4, większość krajów europejskich: 1,63–9,95).
Etiologia Przyczyną choroby jest mutacja w genie IT15 (huntingtin) kodującym białko huntingtynę, położonym na krótkim ramieniu chromosomu 4. Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że statystycznie połowa potomstwa chorego na pląsawicę odziedziczy zmutowany allel powodujący chorobę. Zmutowany allel genu utrzymuje się w populacji ze względu na późne wystąpienie objawów choroby. Około 10% przypadków spowodowanych jest mutacją de novo.
Mutacja polega na ekspansji trójki nukleotydowej CAG (kodon oznaczający aminokwas glutaminę). Powoduje to, że w sekwencji aminokwasowej huntingtyny pojawia się długi ciąg glutamin. Jeśli powtórzeń trójki CAG jest więcej niż 35, mutacja staje się niestabilna i przy kolejnych podziałach komórkowych liczba powtórzeń się zwiększa. W związku z tym w kolejnych pokoleniach ciąg glutamin w białku jest coraz dłuższy, a co za tym idzie, objawy choroby pojawiają się wcześniej i są silniejsze. Takie zjawisko nazywa się antycypacją. W chorobie Huntingtona ekspansja trójnukleotydów jest znacząco większa przy przekazaniu mutacji od ojca.
Nieprawidłowe białko gromadzi się w komórkach nerwowych, powodując ich śmierć. Przypuszcza się, że neurotoksyczność zmutowanej huntingtyny wiąże się z dysfunkcją mitochondriów, jednak dokładny mechanizm patogenezy nie jest znany. Zmiany dotyczą przede wszystkim jądra ogoniastego, skorupy i kory mózgowej.
Rozpoznanie thumb|Obraz MRI głowy pacjenta, u którego doszło do zaniku głowy jądra ogoniastego, powiększenia komór bocznych i zaniku kory mózgu Diagnozy dokonuje się na podstawie objawów klinicznych. W badaniach obrazowych (TK i MRI) stwierdza się poszerzenie układu komorowego mózgowia, z charakterystycznym obrazem komór bocznych, mających kształt „skrzydeł motyla”.
Badania genetyczne mogą dać odpowiedź, czy pacjent ma zmutowany allel genu, także zanim wystąpią objawy choroby. Możliwe są również genetyczne badania prenatalne.
Diagnostyka preimplantacyjna Diagnostyka preimplantacyjna (PGD) pozwala wykryć mutację jeszcze przed implantacją zarodka w jamie macicy. W przypadku obecności mutacji, można zrezygnować z implantacji zarodka obciążonego tą jednostką chorobową.
Różnicowanie Diagnostyka różnicowa choroby Huntingtona obejmuje: inne choroby uwarunkowane genetycznie, takie jak: neuroakantocytoza choroba Wilsona typ 17 ataksji rdzeniowo-móżdzkowej choroba podobna do pląsawicy Huntingtona (HDL2); wtórne ruchy pląsawicze zakażenia i choroby autoimmunologiczne: pląsawica Sydenhama toczeń rumieniowaty układowy zapalenie mózgu; działanie niepożądane leków (lewodopa, cholinolityki) zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne (m.in. pląsawica ciężarnych) choroby naczyniowe - objawy podobne do pląsawicy (hemibalizm, balizm) może dać np. udar niedokrwienny w okolicy jądra niskowzgórzowego.
Objawy i przebieg Do objawów choroby Huntingtona należą: niekontrolowane ruchy (ruchy pląsawicze) pojawienie się drżenia rąk i nóg zmniejszenie napięcia mięśni (nie dotyczy postaci młodzieńczej, w której napięcie mięśni jest wzmożone) postępujące zaburzenia pamięci, otępienie zmiany osobowości drażliwość (38–73%) apatia (34–76%) lęk (34–61%) obniżony nastrój (33–69%) obsesje i kompulsje (10–52%) objawy psychotyczne (omamy, urojenia) (3–11%)
Przebieg jest powolny i postępujący. Z czasem pojawiają się zaburzenia mowy i połykania, a chory staje się uzależniony od pomocy innych ludzi. Zachłystowe zapalenie płuc spowodowane zaburzeniami połykania jest pierwszą przyczyną śmierci pacjentów z HD, odpowiadając za 85% zgonów. W 9% przypadków przyczyną śmierci jest samobójstwo.
Leczenie Stosuje się jednak leczenie objawowe mające na celu złagodzenie zaburzeń ruchowych, objawów psychotycznych czy depresyjnych. W 2008 roku FDA zgodziła się na rejestrację tetrabenazyny w chorobie Huntingtona. We wrześniu 2025 r. ogłoszono opracowanie nowej, operacyjnej metody leczenia, spowalniającej postęp choroby o 75%.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Stanford University - A guide to the science of Huntington's disease
HDBuzz - Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona, prostym językiem, napisane przez naukowców
Kategoria:Choroby układu nerwowego Kategoria:Zaburzenia pozapiramidowe i zaburzenia czynności ruchowych Kategoria:Choroby dziedziczone autosomalnie dominująco