Poród u człowieka (łac. puerperium, partus) – szereg następujących po sobie procesów mających na celu wydalenie z macicy ludzkiego płodu.

Prawidłowy początek porodu rozpoczyna się w 40. tygodniu ciąży, z dopuszczalnym odchyleniem do 14 dni. W przypadku wcześniejszego porodu ma miejsce wcześniactwo, natomiast gdy ciąża trwa powyżej 41. tygodnia, jest to ciąża po terminie. Najdłuższa ciąża w historii trwała 375 dni lub 5 lat.

mały|Noworodek przed odpępnieniem Poród może być kulturowo postrzegany jako przeciwieństwo śmierci oraz uznawany za początek życia (chociaż biologicznie płód, zarodek, zygota i gamety także żyją), jako że stanowi początek życia poza organizmem matki. W większości kultur wiek określany jest w odniesieniu do tego właśnie wydarzenia (wyjątkiem są dawne kraje wschodniej Azji – Wietnam, Chiny, Japonia i Korea – gdzie nowonarodzony człowiek miał 1 rok. Korea Południowa oficjalnie odeszła od tego systemu 28 czerwca 2023 r.).

Za początek porodu uważa się moment wystąpienia regularnych bolesnych skurczów macicy, którym towarzyszą zmiany zachodzące w szyjce macicy, głównie jej skrócenie i zgładzenie.

Aspekty medyczne Gałąź medycyny zajmująca się porodem nosi nazwę położnictwa. Lekarz specjalizujący się w przyjmowaniu porodów to położnik. Jego zadaniem jest wykrywanie potencjalnych patologii porodu wymagających interwencji. Prowadzenie porodu fizjologicznego przebiegającego bez powikłań leży w kompetencjach położnej.

Poród jest naturalnym aktem i w większości przypadków nie należy spodziewać się jego komplikacji. Liczba interwencji podczas porodu powinna być ograniczona do minimum. Każdego roku komplikacje wynikające z ciąży i porodu są przyczyną śmierci około 500 000 kobiet na świecie, około 7 milionów kobiet doświadcza długoterminowych problemów zdrowotnych a aż 50 milionów cierpi z powodu negatywnych zdrowotnych skutków porodu. Większość z tych komplikacji, do których zalicza się m.in. utrudniony poród, krwawienie poporodowe, rzucawka ciążowa oraz infekcja poporodowa następuje w krajach rozwijających się.

Zwiastuny i objawy porodu 1. Obniżenie dna macicy

Mniej więcej na 3-4 tygodnie przed porodem dno macicy, które w 36 tygodniu ciąży osiąga łuki żebrowe, obniża się znacznie do wysokości z końca 32. tygodnia ciąży. Najczęściej jest to wyraźnie odczuwane przez ciężarne („zmniejszył się ucisk na żołądek”, „oddychanie stało się łatwiejsze i lżejsze”, „czułam, jakby cały brzuch obsunął się do dołu”). Obniżeniu macicy najczęściej towarzyszą lekkie skurcze (skurcze okresu obniżania się dna macicy).

2. Wstawianie się główki do wchodu miednicy u pierwiastek

W ciągu ostatnich 3-4 tygodni główka płodu u pierwiastek traci swoje swobodne ułożenie, przyjmuje ułożenie silnie przygięte (tzw. pierwszy zwrot główki) i wstawia się potylicą mniej lub bardziej głęboko we wchód miednicy. Często przed wystąpieniem czynności porodowej można wyczuć punkt prowadzący na wysokości linii międzykolcowej. Jeśli u pierwiastki główka płodu w ciągu ostatnich 3-4 tygodni przed terminem porodu nie zstąpiła do wchodu miednicy, to należy podejrzewać, że miednica jest zwężona. Jednak u 1/3 pierwiastek główka płodu nie wstawia się do wchodu miednicy, mimo że nie występuje zwężenie miednicy.

3. Skurcze przepowiadające:

są to nieregularne skurcze macicy występujące w ciągu ostatnich dni przed porodem, najczęściej nie są odczuwane jako bolesne.

Za bliskim porodem przemawiają:

4. Przemieszczenie się długiej osi szyjki macicy w oś kanału rodnego

5. Dojrzewanie szyjki

W ostatnich tygodniach przed porodem szyjka staje się miękka, bardziej podatna i bardziej rozciągliwa – staje się „dojrzała”. Doświadczenie wykazuje, że macica jest przygotowana do skurczów, jeśli podczas badania przez pochwę stwierdzamy częściowe lub całkowite zgładzenie części pochwowej, a ujście szyjki swobodnie przepuszcza: u pierwiastki jeden palec, u wieloródki dwa palce. Są to także objawy bliskiego porodu.

6. Znaczenie

Odejście krwistego śluzu z pochwy – wydalenie czopa śluzowego zamykającego kanał szyjki (nierzadko można zaobserwować, że wypchnięty czop śluzowy ma jeszcze kształt kanału szyjki macicy – wygląd podobny do papierosa). Domieszka krwi pochodzi z naczyń doczesnowych, które zostają uszkodzone podczas rozciągania dolnego odcinka i odklejania przylegających tam błon płodowych.

7. Parcie na pęcherz moczowy w ostatnich tygodniach i dniach przed porodem (także podczas porodu); wynika ze ścisłego sąsiedztwa między maksymalnie przygiętą i nisko stojącą główką a pęcherzem

Objawy zbliżającego się porodu Objawy ogólne:

czasem występujące kołatania serca, bóle głowy, ogólny niepokój, uderzenia krwi do głowy, uczucie gorąca, nerwobóle uciskowe (najczęściej w okolicy nerwu kulszowego, ale także w obrębie miednicy mniejszej), występowanie nawracających bólów okolicy krzyżowej, zmniejszenie masy ciała w ciągu ostatnich dni przed porodem, wynoszące 1/2 – l kg (powodem tego jest nagłe zwiększenie się diurezy, co jest oznaką zbliżającego się porodu).

Objawy ze strony przewodu pokarmowego:

wymioty, biegunka, brak łaknienia, wzdęcia na krótko przed porodem, parcie na odbytnicę.

Okresy porodu Pierwszy etap (okres) porodu W typowym przebiegu poród u ludzi zaczyna się od delikatnych skurczów mięśni macicy. Pierwsze skurcze pojawiają się cykliczne i dość regularnie co około 10–30 minut i trwają ok. 40 sekund każdy. Czasami już na tym etapie dochodzi do przerwania błon płodowych i wypłynięcia przez szyjkę macicy płynu owodniowego, jednak często na tym etapie błony płodowe pozostają nienaruszone.

W trakcie tego etapu skurcze coraz bardziej się nasilają i stają się coraz częstsze, powodując coraz większy ból. Zazwyczaj, choć nie zawsze, pod koniec pierwszego etapu pojawiają się one co dwie minuty i trwają przez 70–90 sekund.

W trakcie skurczów, wydłużone w czasie ciąży mięśnie macicy zaczynają się kurczyć, zmniejszając jej rozmiary. Proces obkurczania macicy zaczyna się zwykle od jej szczytu i powoli rozszerza się ku dołowi. Po każdym skurczu mięśnie macicy ulegają częściowej relaksacji, ale za każdym razem stają się coraz krótsze. Powoduje to, że szyjka macicy coraz bardziej się rozszerza. Cykliczne skurcze trwają zwykle aż do momentu, gdy średnica otworu szyjki macicy osiągnie przynajmniej 10 cm.

W trakcie tego etapu porodu typowa matka zwykle przechodzi charakterystyczną serię zmian nastroju. Na początku zwykle jest bardzo podniecona. Później, gdy skurcze stają się silniejsze i bardziej bolesne, kobieta staje się skupiona i skoncentrowana. Pod sam koniec etapu większość matek przeżywa rodzaj kryzysu psychicznego objawiającego się silnym lękiem, że poród się nie uda, albo że one go nie wytrzymają. Objaw ten jest tylko dobrym sygnałem, że kończy się już pierwszy etap porodu.

Najprostszym sposobem przyspieszania pierwszego etapu, zazwyczaj najdłuższego w całym procesie porodowym, jest utrzymywanie kobiety w ruchu tak długo jak długo jest ona jeszcze w stanie chodzić. Ruch ten polega zwykle na spacerowaniu, ćwiczeniach rozciągających na piłce lekarskiej, trenowaniu oddechu potrzebnego przy drugim etapie porodu.

Drugi etap (okres) porodu Jest to okres od pełnego rozwarcia ujścia szyjki macicy (z występowaniem bóli partych) do momentu urodzenia dziecka. Nie powinien trwać więcej niż 2 godziny. Przy znieczuleniu zewnątrzoponowym nie powinien trwać dłużej niż 3 godziny.

W drugim etapie płód jest wypychany z brzucha matki przez kanał rodny, poprzez zarówno skurcze macicy, jak i bardzo silne wypychające ruchy przepony (zwane popularnie parciem). Zazwyczaj płód wychodzi z brzucha najpierw głową. Czasami jednak zdarza się nieprawidłowe ułożenie płodu i jako pierwsze na świecie pojawiają się stopy lub pośladki płodu. W polskiej praktyce położniczej, nieprawidłowe ułożenie płodu było natychmiastowym wskazaniem do cięcia cesarskiego. Obecnie jednak uważa się, że w wielu przypadkach poród nieprawidłowo ułożonego płodu jest całkowicie możliwy w normalny sposób.

Rozróżnia się kilka typów nieprawidłowego ułożenia płodu. Najczęstsze to ułożenie pośladkami do dołu z nóżkami podwiniętymi pod brzuszek płodu (tzw. pełne odwrócenie płodu). Ułożenie płodu jest podobne do pełnego odwrócenia, jednak w tej pozycji nogi płodu nie są skurczone, lecz wyprostowane i skierowane w stronę głowy. Niekompletne odwrócenie ma miejsce wtedy, gdy jedna lub obie nóżki płodu są wyprostowane ku dołowi, i to one jako pierwsze ojawiają się w kanale rodnym. Jeszcze innym położeniem jest pozycja obrócona. Płód jest w tej pozycji obrócony bokiem lub twarzą ku plecom matki, na skutek czego w kanale rodnym pojawiają się najpierw rączki lub ramiona płodu. Ta ostatnia pozycja jest przeciwwskazaniem dla porodu naturalnego, gdyż istnieje tutaj duże ryzyko zawinięcia się kończyn płodu w kanale rodnym i jego zaklinowania.

Drugi etap porodu może trwać do 2 godzin u pierworódki (kobiety, która jeszcze nie rodziła) i ok. 30 minut u wieloródki. Etap ten jest najbardziej bolesny i niebezpieczny dla matki i płodu. Często na tym etapie podejmuje się decyzję o cięciu cesarskim, gdy np. dojdzie do zaklinowania płodu w kanale rodnym na skutek złego ułożenia kończyn, albo gdy się okazuje, że główka płodu jest większa od średnicy kanału rodnego.

Natychmiast po porodzie rozpoczyna się proces fizjologicznej adaptacji poporodowej dziecka, który trwa przez pierwsze 2–3 dni od urodzenia, polegający na rozpoczęciu samodzielnego oddychania, zmianach w funkcjonowaniu układu krwionośnego itp.

Stan dziecka po porodzie ocenia się według skali Apgar, która jest oparta na pięciu parametrach. Oceny dokonuje się zwykle po 1, 3, 5 i 10 minutach od porodu. Skala ta pomaga ocenić lekarzowi-położnikowi czy dziecko wymaga natychmiastowej interwencji pediatry, czy też można je bezpiecznie zostawić przy matce.

Trzeci etap (okres) porodu mały|Karmienie piersią w trzecim okresie porodu. Łożysko widoczne w misce (po prawej stronie). III okres porodu, nazywany także okresem popłodowym lub łożyskowymM. Troszyński, Ćwiczenia położnicze – podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, wydanie I, s. 120. Rozpoczyna się po urodzeniu dziecka i obejmuje oddzielenie oraz wydalenie łożyska. Trwa ok. 5-30 minStandardy postępowania medycznego przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobietą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem, Warszawa 2012.

Proces oddzielenia łożyska następuje dzięki skurczowi i retrakcji macicy (zmniejsza się powierzchnia wewnętrzna macicy, i dochodzi do odklejenia się łożyska, które nie mając zdolności kurczenia się oraz zmniejszania oddziela się od ściany macicy. W zależności od miejsca usadowienia łożyska, wyróżnia się dwa sposoby jego odklejania: sposobem Schultzego – odklejanie rozpoczyna się w środku (centralne odklejenie). Jest to najczęstszy sposób odklejania się łożyska – 80% przypadków. Łożysko rodzi się stroną płodową. Sposób odklejenia: unosi się środek łożyska, następnie wstawia się do ujścia szyjki, na koniec środek ukazuje się pierwszy w szparze sromu. Temu typowi odklejania towarzyszy mniejsze krwawienie. sposobem Duncana – oddzielenie łożyska rozpoczyna się brzeżnie (boczne odklejanie się łożyska). Rzadszy sposób odklejania się łożyska – 20% przypadków. Rodzi się stroną matczyną. Nie wytwarza się krwiak (łożyska nisko umiejscowione). Odklejenie rozpoczyna się w okolicy dolnego brzegu. Postępuje od dołu ku górze. Towarzyszy mu obfitsze krwawieniePschyrembel W., Dudenhausen J. W. Położnictwo praktyczne i operacje położnicze. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997: 256-257.

Zazwyczaj w tym czasie matka traci nie więcej niż 500 ml krwi. Bardzo ważne jest, aby organizm wydalił całe łożysko, gdyż fragmenty pozostające w macicy po porodzie mogą powodować krwotoki i infekcje. Dlatego położna zawsze sprawdza, czy wydalone łożysko jest kompletne.