Andrzej Budzanowski (ur. 13 marca 1933 we Lwowie, zm. 27 maja 2011 w Krakowie) – polski fizyk, profesor nauk fizycznych o specjalności fizyka jądrowa, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.
Życiorys
Urodził się we Lwowie w 1933 roku w rodzinie lekarskiej. Jego ojcem był Kazimierz Budzanowski, doktor nauk medycznych, naukowiec Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, specjalista w dziedzinie okulistyki, a matką Zofia z Arnoldów - Miedniak, doktor nauk medycznych, specjalistka mikrobiologii. W latach 1939–1945 uczęszczał we Lwowie do szkoły podstawowej. W 1945, w wyniku wysiedlenia Polaków ze Lwowa, przeniósł się do Krakowa, gdzie uczęszczał do IV Gimnazjum i Liceum im. H. Sienkiewicza. W październiku 1950 roku rozpoczął studia na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
W 1955 otrzymał tytuł magistra fizyki, w 1961 został doktorem nauk matematyczno-fizycznych, przedstawiając rozprawę pt. Nieelastyczne rozpraszanie spolaryzowanych protonów na jądrach 24Mg. W 1967 przedstawił rozprawę habilitacyjną pt. Oddziaływania cząstek alfa z jądrami atomowymi. W 1973 otrzymał tytuł profesora nauk fizycznych.
Pracował w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN (zastępca dyrektora ds. naukowo-technicznych w latach 1969–1978, pierwszy zastępca dyrektora w latach 1979–1990, dyrektor w latach 1990–2004). Pełnił funkcje kierownika Laboratorium Reakcji Jądrowych z Prędkimi Neutronami, Zakładu Reakcji Jądrowych oraz Zakładu Badań Struktury Jądra Metodami Reakcji Jądrowych. Od 1954 roku był pracownikiem naukowym i wykładowcą Uniwersytetu Jagiellońskiego w Katedrze Fizyki Doświadczalnej.
Prowadził badania w dziedzinie zderzeń ciężkich jonów, a także zajmował się konstrukcją i budową detektorów promieniowania jądrowego. Wykorzystywał w swoich pracach cyklotrony w Polsce i za granicą. Był jednym z pierwszych badaczy, którzy zaobserwowali i zinterpretowali zwiększenie przekroju czynnego w obszarze wstecznych kątów, określane jako „efekt glory”. Jako pierwszy zaobserwował rozpad silnie związanej cząstki alfa.
Mocno zaangażował się w badania multifragmentacji jąder i jądrowych przejść fazowych, w tym w badania nad przejściem do plazmy kwarkowo-gluonowej. W ostatnich latach życia zajmował się tak zwaną przyprogową produkcją mezonów w zderzeniach elementarnych hadronów i w zderzeniach proton–jądro. Był nauczycielem dwóch generacji fizyków jądrowych. Rozpoczął starania o uruchomienie w IFJ PAN radioterapii hadronowej czerniaka gałki ocznej z użyciem cyklotronu AIC-144, później przekształconej w radioterapię głębokich nowotworów w nowo zbudowanym w Instytucie Centrum Cyklotronowym Bronowice (CCB). Opublikował około 300 prac naukowych w czasopismach o zasięgu międzynarodowym. Wielu z jego uczniów uzyskało tytuł profesora.
Był przewodniczącym Komitetu Programowego Fizyki Jądrowej ZIBJ w Dubnej oraz wiceprzewodniczącym Komitetu Fizyki Polskiej Akademii Nauk. W 2004 roku otrzymał tytuł Honorowego Doktora ZIBJ w Dubnej.
W 1960 roku przebywał na dwunastomiesięcznym stażu w Nuclear Physics Research Laboratory Uniwersytetu w Liverpoolu w Wielkiej Brytanii. W 1978 roku był profesorem wizytującym w ośrodku Forschungszentrum Jülich w Niemczech, a w 1981 roku w Hahn-Meitner-Institut w Berlinie.
Należał do takich organizacji jak Polska Akademia Nauk (członek korespondent od 1986 roku, członek rzeczywisty od 1994 roku), Polska Akademia Umiejętności (członek od 1989 roku), Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Europejska Akademia Sztuki, Wiedzy i Nauk Humanistycznych, Amerykańskie Towarzystwo Fizyczne oraz Polskie Towarzystwo Fizyczne.
Z zamiłowania był taternikiem i grotołazem, grał i komponował na fortepianie. Był żonaty z Elżbietą Budzanowską z domu Latała, doktorem nauk medycznych, specjalistką dermatologii i ordynatorem w szpitalu im. L. Rydygiera w Krakowie. Miał dwóch synów (Macieja i Mikołaja) i sześciu wnuków. Zmarł 27 maja 2011 w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera: HB, rząd: płd, miejsce: po lewej Czecza).
mały|Grób prof. Andrzeja Budzanowskiego na cmentarzu Rakowickim
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2005) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (1973)
Przypisy
Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy wysiedleni z Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 2011