Lubin (niem. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – wieś w Polsce położona nad Zalewem Szczecińskim w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Międzyzdroje, na wyspie Wolin.

Etymologia Nazwa Lubin pochodzi z dużym prawdopodobieństwem od nazwy osobowej Luba bądź Łuba.

Historia Na terenie współczesnego Lubina w VIII w. p.n.e. funkcjonowała osada kultury łużyckiej.

Pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiają się w żywotach biskupa Ottona z Bambergu z połowy XII w., co czyni Lubin jedną z najstarszych opisanych w średniowiecznych podaniach osad na Pomorzu Zachodnim. W 2009 w wyniku prac prowadzonych przez naukowców z Polskiej Akademii Nauk i studentów archeologii Uniwersytetu Szczecińskiego odkryto kamienne fundamenty jednej z najstarszych budowli chrześcijańskich na Pomorzu zbudowanej podczas pierwszej misji chrystianizacyjnej św. Ottona w 1124. Olbrzymie grodzisko, kontrolujące szlak handlowy przy ujściu Świny do morza i będące kasztelanią, zostało zniszczone w 1173 przez wojska króla duńskiego Waldemara I. Kościół przetrwał to wydarzenie i był wzmiankowany w XIV wieku.

Z dokumentu z 1186 roku wynika, że książę Bogusław I nadał diecezji pomorskiej świeżo przeniesionego do Kamienia biskupstwa niemal całą zachodnią część wyspy Wolin, wraz z kościołem w Lubinie i grodem, który wcześniej zbudował tam jego zmarły brat Kazimierz. Z dokumentu tego dowiadujemy się, że kościół był poświęcony św. Mikołajowi, patronowi żeglarzy.

Gród (castrum) miał charakter słowiańskiego grodziska. Podobnie jak kościół, usytuowany był na dominującym wzniesieniu, nad stromym urwiskiem przypominającym klif w Arkonie na Rugii. Do dziś jego obwałowania są wyraźnie widoczne na szczycie tzw. „”. Średniowieczny kościół znajdował się wewnątrz tego wału.

Intensywny rozwój wsi datuje się od 1855 r., kiedy szczeciński przedsiębiorca Johannes Quistorp rozpoczął tu budowę nowoczesnej cementowni (p. niżej). Od 1899 do 1929 r. przedsiębiorstwo prowadził jego syn Martin, a sama cementownia działała do 1945 r.

Po II wojnie światowej, w latach 1946–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa szczecińskiego. Początkowo Lubin utworzył gromadę w gminie DargobądzSzczeciński Dziennik Wojewódzki. R.4, nr 13 (5 sierpnia 1948).

Wraz z reformą administracyjną znoszącą gminy (jesienią 1954), Lubin włączono do nowo utworzonej gromady DargobądzDziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 15, Poz. 67. 1 stycznia 1973 Lubin znalazł się w granicach miasta Świnoujście. 15 marca 1984 wieś wyłączono ze Świnoujścia, po czym weszła ona w skład nowo utworzonej gminy Międzyzdroje.

We wsi znajduje się placówka opiekuńczo-wychowawcza. Swoją siedzibą ma tu również ochotnicza straż pożarna. Atrakcje We wsi znajduje się neogotycki, ceglany kościół parafialny z 1861, przy którym rośnie pomnik przyrody, lipa „Babka Proszalna” o obwodzie pnia 750 cm. Nad klifem znajduje się punkt widokowy zlokalizowany na terenach średniowiecznego grodziska, które w przeszłości pełniło funkcję latarni morskiej dla statków żeglujących po Świnie i Zalewie Szczecińskim, tzw. „Grodzisko Lubin”.

Przy ul. Głównej, naprzeciwko wylotu ul. Portowej, niedaleko wejścia do byłej fabryki cementu, znajduje się niewielki, schodkowo wznoszący się taras, który wieńczy obelisk z tablicą pamiątkową, poświęconą Czesławowi Piskorskiemu (1915-1987) – wybitnemu krajoznawcy, nestorowi polskiej turystyki na Pomorzu Zachodnim i honorowemu członkowi PTTK. Nieco wyżej po prawej, już wśród drzew, ukryty jest obły głaz z napisem, upamiętniającym wspominanych wyżej Johannesa Quistorpa (1822-1899) i jego syna Martina (1860-1929).

Cementownia W obliczu szybkiej industrializacji Prus w połowie XIX w. młody szczeciński przedsiębiorca, Johannes Quistorp, rozpoczął w 1855 r. budowę w Lubinie wytwórni cementu portlandzkiego Lebbin. Cementownia znajdowała się nad brzegiem północnej zatoki Zalewu Szczecińskiego – jeziora Wicko Małe, a wielka kopalnia kredy w sąsiedniej Wapnicy na północnym zboczu Piaskowej Góry.

Wkrótce lubiński zakład stał się największym producentem cementu portlandzkiego w Niemczech. Z końcem XIX w. zatrudniał ok. 800 pracowników. Surowiec z wyrobiska pod Górą Piaskową dostarczano długim na blisko kilometr taśmociągiem. Cementownia posiadała m.in. własną wytwórnię beczek, w których w tamtych czasach transportowano cement. W szczytowych okresach przed 1910 r. produkowała ona do 1800 beczek dziennie.

Po śmierci Johannesa Quistorpa (w 1899) zakład przejął jego syn Martin. W latach 1899 i 1901 przedsiębiorstwo „Pommerscher Industrie-Verein auf Actien”, założone w 1872 r., uruchomiło w Wolgast dwie kolejne, duże fabryki cementu portlandzkiego, których głównym surowcem była kreda dostarczana statkami z wyrobisk na Rugii.

Cement z racji swej wysokiej jakości wykorzystywano głównie w budowlach militarnych i innych specjalnego znaczenia. Eksportowano go też do Rosji, Danii i do Gdańska. Fabryka posiadała port oraz flotę niewielkich jednostek pływających, budowanych we własnej stoczni. W czasie I wojny światowej stocznia ta remontowała m.in. niemieckie U-booty.

Na początku lat 30. XX w., w obliczu wielkiego kryzysu gospodarczego, cementownie musiały ograniczyć produkcję, jednak po kilku latach ponownie rozwinęły działalność. W ostatnich latach wojny cement lubiński był wykorzystywany między innymi do budowy żelbetowych tankowców w stoczni koło Ognicy (później stocznia PPDiUR „Odra”) .

Johannes Quistorp, jako pierwszy z pruskich kapitalistów, na początku ery industrializacji zadbał o potrzeby socjalne swoich pracowników. Stworzył w Lubinie „robotniczy instytut edukacyjny” oraz założył stowarzyszenie nabywców (), dwuklasową wiejską szkołę i sierociniec. Zapewnił również 150 mieszkań firmowych, dom wdowi, bibliotekę i salę klubową.

W marcu 1945 r., w obliczu zbliżającego się frontu, cementownia wstrzymała produkcję. Kiedy w maju do Lubina wkroczyły wojska radzieckie, fabryka była gotowa do podjęcia produkcji, jednak Rosjanie, którzy potraktowali zakład jako łup wojenny, zdemontowali większość urządzeń i instalacji, które po załadowaniu na statki wywieźli do Związku Radzieckiego.

W latach 1948-1954 wznowiono na krótko wydobycie kredy, jednak cementownia nigdy już nie podjęła produkcji. Od połowy lat 50. XX w. dawne wyrobisko mieści Jezioro Turkusowe powstałe wskutek podjęcia decyzji o zaniechaniu wydobycia skały z przyczyn ekonomicznych, wyłączenia pomp osuszających i stopniowego napełnienia się wodami podskórnymi. Ludzie związani z Lubinem Jerzy Porębski – oceanograf, pieśniarz, wykonawca szant i autor piosenek o tematyce morskiej, publicysta, rybak i żeglarz, animator ruchu szantowego w Polsce.

Zobacz też Gmina Międzyzdroje, powiat kamieński, Świnoujście, Wapnica, Wicko, Wolin (wyspa), Zalesie, Grodzisko w Lubinie.

Przypisy

*