Urszula Tarnowska

Urszula z Ustrzyckich Tarnowska herbu Przestrzał (ur. przed 1755 zapewne we Wróblowicach koło Drohobycza, zm. 13 listopada 1829 w Drążgowie) – chorążyna halicka, właścicielka Wróblowic i Śniatynki.

Epistolografka i pamiętnikarka, autorka częściowo wydanych „Wspomnień damy polskiej z XVIII wieku”.

Dama Krzyża Gwiaździstego.

Życiorys Pochodzenie Urszula Ustrzycka pochodziła z rodziny wywodzącej się od wołoskich kniaziów, którzy w XVI wieku osiedlili się w okolicach Ustrzyk Dolnych, zachowując pamięć o swoim gnieździe rodowym, siedmiogrodzkim Unichowie (obecnie Wonihowe na Zakarpaciu). Pod koniec XVII i na początku XVIII wieku spolonizowani i skatolicyzowani Ustrzyccy zasiedli w sejmie i senacie, by w połowie XVIII wieku wejść w koligacje z rodami magnackimi.

Urszula urodziła się prawdopodobnie we Wróblewicach (Wróblowicach) przed rokiem 1755. Była córką Bogusława Ustrzyckiego z Unichowa, kasztelana inowłodzkiego, gorącego stronnika SasówArchiwum Wróblewieckie, zeszyt I, Wyd. Komis Księgarni J.K. Żupańskiego, Poznań, 1869, (druk: J.I. Kraszewskiego w Dreźnie), strona V. i oboźnianki koronnej Konstancji Siemianowskiej, damy Krzyża Gwiaździstego. Jej bratem był Kazimierz Ustrzycki – pisarz i poeta, uczestnik obiadów czwartkowych, o którym pisała, że „od niego powzięła pierwsze głębsze wiadomości i kształcenie myśli, że od niego nauczyła się, iż człowiek im więcej umie, tem jaśniej poznaje, że nic nie wie”Archiwum Wróblewieckie, zeszyt I, Wyd. Komis Księgarni J.K. Żupańskiego, Poznań, 1869, (druk: J.I. Kraszewskiego w Dreźnie), strona 123..

Dalszą krewną Urszuli Ustrzyckiej była Apolonia z Ustrzyckich Poniatowska, bratowa króla Stanisława Augusta, matka Stanisława Poniatowskiego i Konstancji Tyszkiewiczowej.

Małżeństwo i potomstwo Po krótkiej, sześciotygodniowej znajomości, 14 marca 1781 w kościele dominikanek we Lwowie, Urszulę Ustrzycką poślubił Rafał Tarnowski herbu Leliwa (1741–1803) (syn Józefa Mateusza Tarnowskiego), chorąży halicki, generał wojsk koronnych, marszałek konfederacji barskiej w Sandomierskiem. Ze związku Urszuli Ustrzyckiej z Rafałem Tarnowskim pochodziło czworo dzieci: Ignacy (1782-1782) Zofia (1784-1835), którą pojął za żonę Marcin Amor Tarnowski Władysław (1785-1847) – legionista, porucznik w wojskach Księstwa Warszawskiego, żonaty od 1808 z Anielą Rożniacką Olimpia (1788-1874) – pisarka i tłumaczka, która poślubiła Tomasza Grabowskiego.

Działalność gospodarcza i kulturalna Zaraz po ślubie za sumy posagowe Urszuli małżonkowie Tarnowscy zakupili majątek w Drążgowie (nazywanym przez chorążynę we wspomnieniach Drążkowem), co uznaje się za zapoczątkowanie linii drążgowskiej Tarnowskich. Ponieważ nie było tam odpowiedniej rezydencji, Urszula Tarnowska korzystała z gościny miejscowego proboszcza, przemieszkując na plebanii, gdzie przyszła na świat dwójka jej dzieci. Od roku 1788 aż do sprzedaży w 1826Choć Władysław Tarnowski zmarł w Drążgowie w roku 1847, z czego może wynikać, że zbył tylko część majątku. przez syna Władysława, nowo wybudowany „domek nasz tak nam miły”, „domek najmilejszy”Archiwum Wróblewieckie, zeszyt I, Wyd. Komis Księgarni J.K. Żupańskiego, Poznań, 1869, (druk: J.I. Kraszewskiego w Dreźnie), strony:51, 80., tj. pałac z oficynamiArchiwum Wróblewieckie, zeszyt I, Wyd. Komis Księgarni J.K. Żupańskiego, Poznań, 1869, (druk: J.I. Kraszewskiego w Dreźnie), strona 63., był główną siedzibą Tarnowskich. Tu urodziło się też najmłodsze dziecko Urszuli z Ustrzyckich Tarnowskiej, córka Olimpia.

thumb|[Małżonkowie] - rysunek Urszuli z Ustrzyckich Tarnowskiej z rękopisu, str. 2. thumb|[Pomnik] - rysunek Urszuli z Ustrzyckich Tarnowskiej z rękopisu, str. 4. Na pomniku napis: „Spento e il lume non l’ardore” („Zgasło jego światło nie miłość”).

Po śmierci brata Kazimierza w 1784, którego była jedyną spadkobierczynią, odkupiła od wierzycieli rodzinny majątek we Wróblewicach„Nowy Korbut”, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1972, tom 6, część 1, str. 389.. Dopiero jednak po śmierci matki w 1796 roku stała się pełnoprawną właścicielką zarówno Wróblewic, jak i Śniatynki. W roku 1783 Urszula Tarnowska pomyślnie zakończyła wieloletni spór z rodziną Szczyttów o Kożangródek, uzyskując połowę wartości majątku.

W marcu 1787 podejmowała w Wasylewszczyźnie (Wasylewie) Stanisława Augusta i towarzyszyła mu z rodziną w podróży do KaniowaWzmianki o spotkaniu króla z cesarzem Józefem II i chrzcie syna Władysława przez bp Naruszewicza we „Wspomnieniach damy polskiej” opublikowanych w „Archiwum Wróblewieckie”, zeszyt 1, 1869, str. 1 i 68 (przypis). Po 1794 Wasylewszczyzna została skonfiskowana z powodu udziału jej męża w powstaniu kościuszkowskim. O zwrot majątku zabiegała w roku 1796 w Grodnie, co udało jej się uzyskać po wstąpieniu na tron cara Pawła I. Wasylewszczyznę zamieniono ostatecznie na majątek w Markuszowie (Markuszowie).

W końcu XVIII wieku Urszula Tarnowska większość czasu spędzała w Drążgowie, przenosząc się na miesiące zimowe do Lwowa, gdzie prowadzony przez nią dom otwarty znacząco przyczyniał się do ożywienia życia kulturalnego i towarzyskiego. Na początku XIX wieku ostatecznie przeniosła się do Warszawy, miesiące letnie spędzając głównie w Drążgowie i dojeżdżając czasem do majątku w Markuszowie.

Po osiedleniu się w Warszawie małżonkowie Tarnowscy kupili w roku 1802 pałac przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, zwany odtąd pałacem Tarnowskich, w którego ogrodzie Urszula urządziła sztuczne sadzawki, założyła aleję kasztanową i zleciła budowę cieplarni. W pałacu odbywały się odczyty Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Choroba i śmierć Pod koniec życia Urszula Tarnowska straciła wzrok. Być może cierpiała na chorobę nowotworową. Zmarła 13 listopada 1829Taka datę podaje Włodzimierz Dworzaczek. W niektórych opracowaniach podawana jest jedynie orientacyjna data zgonu (lata 1829-1831). w Drążgowie. Jej nekrolog zamieściła „Gazeta Polska” w wydaniu z dnia 24 listopada 1829 roku: „Po długiéj i ciężkiéj chorobie, żyć przestała w dobrach swoich w Drożgowie ś. p. z Ustrzyckich Urszula hrabina Tarnowska”, s. 1355.

Odznaczenia Urszula z Ustrzyckich Tarnowska 3 maja 1785 roku została mianowana damą Krzyża Gwiaździstego.

Twórczość Dla zanotowania wydarzeń z życia swojej rodziny, ale także z myślą o przyszłych pokoleniach, Urszula Tarnowska spisała wspomnienia, zaznaczając: „Ja też dla siebie piszę, a może kto z familii - pomyślałam sobie - z ukontentowaniem przerzucać będzie za lat sto tę książkę”. Pamiętnik został napisany przez kobietę obdarzoną nie tylko talentem literackim, ale również inteligencją i wysoką kulturą, o szerokich horyzontach, gorącą patriotkę, kierującą się w życiu silnym poczuciem obowiązku. Fragmenty wspomnień Urszuli z Ustrzyckich, prawie pół wieku po śmierci autorki, przygotował do druku jej prawnuk Władysław Tarnowski. Część pamiętników pozostała jednak w rękopisie w archiwum wróblewickim.

Oprócz pamiętników o dużej wartości historycznej i obyczajowej, pozostawiła po sobie obfitą korespondencję, pisaną bezpośrednim i ciętym językiem, gdyż „nigdy nic w bawełnę nie obwijała, wygarniając ludziom prawdę w oczy”.

, dalsza część - Pamiętnik damy polskiej w zeszycie 2 „Archiwum Wróblewieckiego” na str. 1-139. , w nr 30 z 22 lipca 1876, str. 54-55. Pamiątki o Rafale Tarnowskim., wyd. Władysław Tarnowski, Ruch lit., 1876, tom 2, str 73 i następne. Korespondencja Urszuli Tarnowskiej z: ks. Czartoryskimi z Puław, z Ignacym Potockim i J.U. Niemcewiczem T. Kościuszką, do II wojny światowej w Archiwum we Wróblewicach„Nowy Korbut”, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1972, tom 6, część 1, str. 336. Z niej list od T. Kościuszki z 1794 r. na str. 24 „Archiwum Wróblewieckiego”.

Wzmiankowane są 3 wiersze Urszuli o tytułach: „Pieśń Polski”, „Pieśń o beatyfikowanym Asie” i „Mensis September” ( „Miesiąc wrzesień” ) oraz dalszy fragment wspomnień z lat 1814-1819„Katalog Rękopisów Biblioteki Narodowej Józefa Piłsudskiego”, tom II, część 2: „Zbiory Biblioteki Rapperswilskiej : Indeksy do katalogu rękopisów 1-2299”, Warszawa, 1938, str. 64, pozycja „1416. Pol. z Lat 1783-1877. Str. 604. „Archiwum Wróblewieckie” zebrane przez Władysława Tarnowskiego. I. […] Str. 560. II. Cztery listy i resztki wspomnień Urszuli z Ustrzyckich Tarnowskiej, 3 wiersze pt. „Pieśń Polaki”, „Pieśń o beatyfikowanym Asie” i „Mensis September” […] „Deklaracja Cesarza Tureckiego 14 Jan. 1774”, „Mowa Napoleona w roku 1813… Tłumaczenie z Francuzkiego” […] i wypisy z dzienników z lat 1814-1819. Str. 44.” [O ile materiały z części I. liczącej str. 560 były publikowane, o tyle z części II. raczej nie. Niestety, w spisie ocalałych zbiorów pozostających w posiadaniu Biblioteki Narodowej w Warszawie, ani całości ani fragmentów części II. nie wymienia się.]. Natomiast w zbiorach Archiwum Akt Dawnych Biblioteki Narodowej w Warszawie zachował się rękopis Urszuli pt. „Xięga czasu” wydany drukiem w „Archiwum Wróblewieckim” przez Władysława Tarnowskiego, ale zawierający prócz tekstu 3 rysunki Urszuli, na stronie 1 – tytułowej, 2 oraz 4.

Rysunki Talent plastyczny Urszuli możemy oceniać po jej rysunkachKrzysztof Załęski „Urszula Tarnowska” w: „Artystki polskie. Katalog wystawy”, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1991, str. 343., Maria Zientara uważa prace plastyczne Urszula podjęła „za przykładem dworu królewskiego”Maria Zientara „Artystki polskie i ich sztuka od XVI do XIX wieku” w: “Krzysztofory: Zeszyty historyczne Muzeum Historycznego Miasta Krakowa”, Zeszyt 24, Kraków, 2006, str. 52.. Widok Drążgowa (litografia papierowa z napisem u dołu: „Widok mieszkania w Dobrach Drążgów J.W. Hrabiny Urszuli Tarnowskiej Rysowany z natury przez nią samą”)Krzysztof Załęski „Urszula Tarnowska” w: „Artystki polskie. Katalog wystawy”, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1991, str. 343 pozycja 793, w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, nr inw. Gr. Pol. 18682.. Widok na rzekę Wieprz i miasteczko Baranów (litografia papierowa z napisem u dołu: „Widok z Okien Pałacu Drążgowa na rzekę Wieprz i miasteczko Baranów, rysowany z natury przez J.W. Urszulę Hrabinę Tarnowską)Krzysztof Załęski „Urszula Tarnowska” w: „Artystki polskie. Katalog wystawy”, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1991, str. 343 pozycja 794 (ilustracja), w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, nr inw. Gr. Pol. 18683..

Bibliografia W. Dworzaczek: (Genealogia i Teki Dworzaczka) – dw. 4882, dw. 9101 na Stronie Rodu Tarnowskich Nowy Korbut, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, tom 6, część 1, s. 336-337 (hasło) i 389 (wzmianka w haśle K. Ustrzycki).

Przypisy

Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Ustrzyccy herbu Przestrzał Kategoria:Polki odznaczone Orderem Krzyża Gwiaździstego Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników XVIII wieku Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Urodzeni w XVIII wieku Kategoria:Zmarli w 1829