mały|skala=1.2|Wyniki wyborów do Rady Narodowej (1945–2024) Rada Narodowa (niem. Nationalrat) – izba niższa austriackiego parlamentu, licząca 183 członków. Pełni funkcje ustawodawcze, ustrojodawcze, kreacyjne i kontrolne.
Kadencja Rady Narodowej trwa 5 latArt. 27 ust. 1 B-VG.. Przed upływem kadencji może ona zostać rozwiązana przez nią samąArt. 29 ust. 2 B-VG. albo na skutek decyzji Prezydenta Federalnego, z tym zastrzeżeniem, że może to uczynić tylko raz z tego samego powoduArt. 29 ust. 1 B-VG..
W ciągu 30 dni od wyborów Prezydent Federalny zwołuje Radę NarodowąArt. 27 ust. 2 B-VG.. Do czasu wyboru nowego Przewodniczącego Rady Narodowej posiedzenia otwiera i prowadzi poprzedni przewodniczący§ 3 GOG-NR..
Obraduje ona na sesjach zwyczajnych i nadzwyczajnych. Sesje zwyczajne zwołuje Prezydent Federalny. Nie powinna się one zaczynać przed 15 sierpnia i kończyć się później niż 15 lipca następnego rokuArt. 28 ust. 1 B-VG.. Sesje nadzwyczajne zwołuje Prezydent Federalny na wniosek albo ⅓ posłów Rady Narodowej lub Rady FederalnejArt. 28 ust. 2 B-VG.. W trakcie sesji Przewodniczący Rady Narodowej zwołuje poszczególne posiedzeniaArt. 28 ust. 5 B-VG.. Zakończenie sesji ogłasza Prezydent Federalny na podstawie uchwały Rady NarodowejArt. 28 ust. 3 B-VG..
Posiedzenia są jawne, chyba że Rada Narodowa uchwali wyłączenie ich jawności po usunięciu publiczności na wniosek Przewodniczącego Rady Narodowej lub ⅕ liczby posłów§ 47 GOG-NR..
Wybory Wybory zarządzane są przez Rząd FederalnyArt. 27 ust. 2 B-VG. na niedzielę lub ustawowo dzień wolny od pracyArt. 26 ust. 3 B-VG.. Przeprowadzają je organy wyborcze, które są tworzone przed każdymi wyboramiArt. 26a B-VG.. Najwyższym organem wyborczym jest Federalna Komisja Wyborcza (Bundeswahlbehörde) sprawująca nadzór nad działalnością pozostałych organów oraz opracowująca i publikująca końcowe wyniki wyborów. Obsługę techniczną zapewnia jej Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, gdzie ma siedzibę. Na jej czele stoi Federalny Minister Spraw Wewnętrznych, a w skład jej jeszcze wchodzą przedstawiciele partii politycznych oraz sędziowie w czynnej służbie lub w stanie spoczynku§ 12 ordynacji wyborczej do Rady Narodowej..
Spisy wyborców prowadzą gminy jako zadanie zleconeArt. 26 ust. 7 B-VG..
Obszar federacji dzieli się na 9 krajowych okręgów wyborczych§ 2 ordynacji wyborczej do Rady Narodowej., które dzielą się na regionalne okręgi wyborcze.
mały|skala=1.2|Krajowe okręgi wyborcze podzielone na regionalne okręgi wyborcze
Rada Narodowa wybierana jest w wyborach równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym, osobistym, przez mężczyzn i kobiety, którzy najpóźniej w dniu wyborów ukończyli 16 lat, według zasady proporcjonalności (tzw. wybory pięcioprzymiotnikowe)Art. 26 ust. 1 B-VG.. Bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom, którzy najpóźniej w dniu wyborów ukończyli 18 rok życiaArt. 26 ust. 4 B-VG.. Pozbawienie czynnego i biernego prawa wyborczego może nastąpić jedynie na mocy prawomocnego wyroku sąduArt. 26 ust. 5 B-VG..
Próg wyborczy dla partii politycznych wynosi 4%§ 107 ordynacji wyborczej do Rady Narodowej..
Protesty wyborcze składa się do Trybunału KonstytucyjnegoArt. 141 B-VG..
Zadania Stanowienie prawa
Sprawuje ustawodawstwo federalne wspólnie z Radą Federalną. Jako izba niższa, rozpatruje projekty ustaw federalnych w pierwszej kolejności, a w niektórych przypadkach wyłącznie ona.
Projekty ustaw rozpatrywane są w 3 czytaniach, choć przeważnie zamiast pierwszego czytania projekty bezpośrednio trafiają do komisji, gdzie toczy się większość prac.
Po zakończeniu trzeciego czytania Rada Narodowa uchwala projekty ustaw federalnych zwykłą większością głosów w obecności co najmniej ⅓ liczby posłówArt. 31 B-VG., po czym ustawy przekazywane są Radzie FederalnejArt. 42 ust. 1 B-VG..
W razie sprzeciwu Rady Federalnej jeszcze raz przeprowadza głosowania nad ustawami federalnymi. Aby sprzeciw nie został uwzględniony, potrzebna jest zwykła większość głosów podjęta w obecności co najmniej połowy liczby posłówArt. 42 ust. 4 B-VG..
Jeżeli Rada Federalna nie wyraziła sprzeciwu lub nie został on uwzględniony przez Radę Narodową, ustawy federalne przedkłada się Prezydentowi FederalnemuArt. 42 B-VG..
Ustawy dotyczące regulaminu Rady Narodowej, jej rozwiązania, budżetu, zatwierdzenia federalnego sprawozdania finansowego, rozporządzenia majątkiem federacji, zaciągnięcia lub przekształcenia długu federalnego oraz innych spraw finansowych rozpatrywane są wyłącznie przez Radę NarodowąArt. 42 ust. 5 B-VG..
Ustawy zmieniające konstytucję (ustawy konstytucyjne) uchwalane są większością ⅔ głosów w obecności co najmniej połowy liczby posłów. W sytuacji, kiedy mają one ograniczyć władzę ustawodawczą lub wykonawczą państw członkowskich, Rada Federalna uchwala je większością ⅔ głosów w obecności co najmniej połowy liczby jej członkówArt. 44 B-VG..
Ustawa o regulaminie Rady Narodowej jest uchwalana większością ⅔ głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej ilości członkówArt. 30 ust. 2 B-VG..
Polityka zagraniczna Zawarcie umów międzynarodowych w kwestiach politycznych, zmieniających lub uzupełniających obowiązujące ustawy dokonywane jest za zgodą Rady Narodowej i Rady Federalnej (uchwalaną jak zwykłe ustawy)Art. 50 B-VG.. W przypadku zawarcia umów międzynarodowych dotyczących podstaw Unii Europejskiej zgoda wyrażana jest większością ⅔ głosów w obecności co najmniej połowy ilości członków (zarówno przez Radę Narodową, jak i Radę Federalną)Art. 50 ust. 4 B-VG..
O zamiarze zawarcia powyższych umów międzynarodowych Rząd Federalny niezwłocznie powiadamia Radę Narodową i Radę Federalną.
Budżet Co roku Rada Narodowa uchwala budżet na następny rok. Inicjatywa ustawodawcza w sprawie budżetu przysługuje Rządowi FederalnemuArt. 51 B-VG.. W sytuacji niedotrzymania przez niego terminu projekt budżetu mogą złożyć członkowie Rady NarodowejArt. 51a B-VG..
Co miesiąc Federalne Ministerstwo Finansów przedstawia informacje o wykonywaniu budżetu, a pozostałe ministerstwa informują o tym, w jaki sposób wykorzystują środki przewidziane dla nich w budżecie. Trybunał Obrachunkowy każdego roku przedkłada federalne sprawozdanie finansowe z wykonania budżetu do zatwierdzenia przez Radę NarodowąArt. 121 ust. 2 B-VG..
W sprawach budżetowych Radzie Narodowej doradza Służba Budżetowa. Utworzono ją w lipcu 2012 r. jako bezstronny zespół ekspertów.
Funkcje kontrolne Rada Narodowa wspólnie z Radą Federalną sprawują kontrolę nad działalnością Rządu Federalnego.
Instrumentami kontroli parlamentu są m.in.: interpelacje i pytania jego członków,
godzina aktualności,
komisje śledcze,
wotum nieufności.
Ważną rolę odgrywają również sprawozdania rządowe, kontrole Trybunału Obrachunkowego oraz Adwokatura Ludowa.
Interpelacje, pytania i godzina aktualności Interpelację do Rządu Federalnego, jego poszczególnych członków albo do Prezesa Trybunału Obrachunkowego może złożyć grupa 5 posłów Rady Narodowej. Czas na ustosunkowanie się do niej wynosi 2 miesiące§ 91 oraz § 91a GOG-NR.. Na wniosek co najmniej 5 posłów Rząd Federalny, członkowie rządu lub Prezes Trybunału Obrachunkowego mogą udzielić odpowiedzi tego samego dnia§ 93 GOG-NR.. Ograniczenia w możliwości składania takich wniosków określa ustawa.
Zazwyczaj posiedzenia zaczynają się od trwającej nie dłużej niż 60 minut tury pytań, chyba że Przewodniczący Rady Narodowej zadecyduje o jej przedłużeniu. Podczas niej posłowie mogą zadawać krótkie i zwięzłe ustne pytania Rządowi Federalnemu lub jego członkom§ 94 GOG-NR.. Spoczywa na nich obowiązek udzielenia odpowiedzi ustnych w trakcie tego samego posiedzenia. W trakcie miesiąca poseł nie może zadać wiecej niż 4 pytania§ 94 ust. 3 GOG-NR..
Na początku tygodnia sesyjnego na wniosek co najmniej 5 posłów Rady Narodowej może odbyć się godziną aktualności, która służy jako forum do dyskusji na temat ważnych, bieżących kwestii związanych z wykonawstwem federalnym. Podczas nich nie można składać żadnych wniosków i podejmować decyzji§ 97a GOG-NR..
Członkowie Rady Narodowej mogą również zwracać się z pytaniami do Przewodniczącego Rady Narodowej lub przewodniczących komisji, lecz w tych przypadkach nie określono terminu na ustosunkowanie się do interpelacji§ 89 GOG-NR..
Wotum nieufności Parlament nie uczestniczy w procesie powołania Rządu Federalnego, ale Rada Narodowa może wobec niego lub jego członków uchwalić wotum nieufności w obecności co najmniej połowy jej członków. W takim przypadku Prezydent Federalny musi odwołać Rząd Federalny lub poszczególnych jego członków i powołać nowy lub inną osobę w miejsce odwołanejArt. 72 B-VG.. Rada Federalna nie uczestniczy w tej procedurze.
Wotum nieufności wyrażone rządowi Sebastiana Kurza w 2019 r. było pierwszym skutecznym wotum nieufności.
Komisje śledcze (Untersuchungsausschuss, w skrócie U-Ausschuss) Przedmiotem śledztwa komisji może być wyłącznie konkretny, zakończony proces w obszarze wykonawstwa federalnegoArt. 53 ust. 2 B-VG..
Wniosek o powołanie komisji może złożyć ¼ posłów lub grupa co najmniej 5 posłów§ 1 VO-UA.. Rozpatrywany jest on pod kątem zgodności przedmiotu śledztwa z art. 53 ust. 2 Federalnej Ustawy Konstytucyjnej Austrii przez Komisję Regulaminową, która również wybiera ich skład osobowy (każda partia reprezentowana w Komisji Głównej musi posiadać przynajmniej 1 swego przedstawiciela), sędziego procesowego, rzecznika procesowego oraz ich zastępców. Komisja Regulaminowa sporządza raport i przedkłada go Radzie Narodowej§ 3 VO-UA..
Jeśli rozpatrzy ona pozytywnie wniosek złożony przez grupę co najmniej 5 posłów to, poddawany jest on pod głosowanie Rady Narodowej, która decyduje o powołaniu komisji śledczej§ 4 ust. 1 VO-UA.. Jeżeli wniosek mniejszości zostanie rozpatrzony pozytywnie, komisja śledcza jest powoływana automatycznie§ 4 ust. 2 VO-UA.. W przypadku odrzucenia wniosku mniejszości, mniejszość może odwołać się do Trybunału Konstytucyjnego, który bada zgodność decyzji Komisji Regulaminowej z KonstytucjąArt. 138b ust. 1 B-VG oraz § 4 ust. 3 VO-UA.. Może on oddalić skargę lub uwzględnić ją, co jest równoznaczne z powołaniem komisji śledczej§ 3 ust. 6 VO-UA..
Na ich czele stoi jeden z Przewodniczących Rady Narodowej, choć nie posiada on w niej prawa głosu§ 5 VO-UA.. Reprezentuje ją na zewnątrz i na bieżąco informuje opinie publiczną o postępie prac. Otwiera i zamyka posiedzenia, opracowuje plan prac, czuwa nad utrzymaniem porządku i spokoju podczas posiedzeń oraz przygotowuje wezwania, a także zarządzenia§ 6 VO-UA.. Wyznacza on swego zastępcę, który nie może być członkiem komisji śledczej§ 5 ust. 3 VO-UA.. Sędzia procesowy doradza przewodniczącemu we wszystkich kwestiach proceduralnych. Wspiera go w przygotowywaniu planu posiedzeń i w procesie konsultacji z Federalnym Ministerstwem Sprawiedliwości. Poucza on świadków i biegłych o przysługujących im prawach i obowiązkach, a także przeprowadza wstępne przesłuchanie i informuje o niedopuszczalności pytań. Sporządza on projekt sprawozdanie z prac komisji śledczej§ 9 VO-UA.. Sędzią procesowym może zostać tylko osoba powołana na urząd sędziego§ 8 VO-UA.. Rzecznik procesowy informuje przewodniczącego lub sędziego procesowego o wszelkich naruszeniach reguł procesowych oraz o zbytniej ingerencji w prawa podstawowe i dobra osobiste§ 11 VO-UA.. Komisja śledcza może powołać oficera śledczego, któremu powierzono wykonanie określonych czynności przygotowujących do przeprowadzenia dowodów§ 13 VO-UA..
Podczas przesłuchań mogą być obecni przedstawiciele mediów, ale nagrywanie jest dopuszczone tylko w celu sporządzenia protokołów. Przewodniczący może zadecydować o wyłączeniu jawności posiedzenia§ 17 VO-UA.. Posiedzenia komisji mają charakter poufny§ 18 VO-UA.. Komisja śledcza może zadecydować o publikacji m.in. stenogramów przesłuchań, opinii biegłych czy protokołów oficerów śledczych. Sędzia procesowy i rzecznik procesowy mogą się temu sprzeciwić§ 20 VO-UA..