Pieńsk

Pieńsk (tuż po wojnie PęczekPierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945, do 1945 , gł. Peńsk) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w woj. dolnośląskim, w powiecie zgorzeleckim, położone nad Nysą Łużycką, przy granicy z Niemcami. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pieńsk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. jeleniogórskiego.

Historycznie zaliczana do Górnych Łużyc, choć w 1. połowie XIV w. i od roku 1815 związana ściślej z Dolnym Śląskiem.

Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto miało 5487 mieszkańców (540. miejsce w kraju). Według danych z 1 stycznia 2023 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,92 km² (562. miejsce w kraju).

Nazwa Konstanty Damrot w swej książce o pochodzeniu nazw miejscowości na Śląsku wydanej w 1896 roku w Bytomiu wzmiankował miejscowość pod polską nazwą Pieńsko, łużycką Pjeńsk i niemiecką Pentzig. Nazwa pochodzenia słowiańskiego wywodzi się od słowa Pień.

Historia

We wczesnym średniowieczu istniał tu gród Bieśniczan (Bieżuńczan)Waldemar Bena opis do mapy "Bory Dolnośląskie, Przemkowski Park Krajobrazowy" Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2004 . Najstarsza wzmianka o Pieńsku pochodzi z 965. Od XIII w. Pieńsk był siedzibą łużyckiego rodu von Penzig, który w 1250 wybudował zamek, budowla przetrwała do 1514. Po włączeniu Pieńska do piastowskiego księstwa jaworskiego w 1319, w 1321 książę Henryk I jaworski potwierdził prawa rodu Penzigów do osadyHermann Knothe, Geschichte des Oberlausitzer Adels und seiner Güter, Leipzig, Breitkopf & Härtel, 1879, s. 568. W latach 1491–1492 osada i okoliczne lasy zostały sprzedane radzie miejskiej Zgorzelca, w tym czasie Pieńsk był ośrodkiem hutnictwa żelaza. Do połowy XIX wieku Pieńsk był ośrodkiem rolniczym, a część ludności zajmowała się rzemiosłem – głównie tkactwem.

Od 1815 w granicach rejencji legnickiej prowincji Śląsk Królestwa Prus, a od 1871 do 1945 także Niemiec. W 1841 wybuchł wielki pożar, który zniszczył większą część zabudowy. W drugiej połowie XIX wieku osada stała się ośrodkiem przemysłu szklarskiego, pierwsza huta została uruchomiona w 1858. Do II wojny światowej na terenie Pieńska istniało 13 hut, zatrudniających łącznie około 4000 osób, głównie Niemców. Pieńsk był jednym z największych ośrodków przemysłu szklarskiego w Europie, powstałego na bazie istniejących pokładów polodowcowych piasków szklarskich, oraz zasobów drewna i węgla brunatnego.

Niedaleko Pieńska we wsi Prędocice (Toporów) 16 kwietnia 1945 roku 2 Armia Wojska Polskiego forsowała Nysę Łużycką w ramach operacji łużyckiej, będącej częścią operacji berlińskiej. Obecnie w osadzie nad Nysą, niezamieszkanej od lat 60. XX wieku znajduje się pomnik upamiętniający to wydarzenie.

Zajęcie miejscowości przez wojska radzieckie w 1945 spowodowało znaczne zniszczenia. W wyniku II wojny światowej osada została włączona do Polski, a jej dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. W 1946 roku istniała w Pieńsku 18 strażnica 4 Komendy Odcinka WOP, obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 19 maja 1946Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. ().. Po zniszczeniach wojennych uruchomiono huty szkła Łużyce i Nysa.

Odbudowa Pieńska spowodowała nadanie mu statusu osiedla w 1954, a w 1962 praw miejskich. Obecnie miasto jest ośrodkiem przemysłu szklarskiego – huta szkła "Łużyce"

W miejscowości do 21 grudnia 2007 r. istniało drogowe przejście graniczne Pieńsk-Deschka, kiedy to na mocy układu z Schengen zostało zlikwidowane. Obecnie w miejscu byłego mostu istnieje kładka rowerowo-piesza łącząca miasto z niemiecką wsią Deschka.

Demografia Piramida wieku mieszkańców Pieńska w 2014 roku. none|thumb

Zabytki thumb|Kościół par. pw. św. Franciszka z Asyżu thumb|Zespół huty szkła „Lucyna” Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: zabudowa miasta z XV-XX w. kościół par. pw. św. Franciszka z Asyżu, neogotycki z l. 1822-1885 kościół ewangelicki, nie istnieje (pozostał kawałek muru, znajduje się on w okolicach ul. Łużyckiej) zespół huty szkła „Lucyna”, ul. Dąbrowskiego 44, z pierwszej ćw. XX w.: dwa budynki administracyjne z 1905 r. i 1910 r. dwadzieścia jeden budynków produkcyjnych i pomocniczych, z l. 1905-1920 cztery magazyny, z l. 1905–1920 wieża ciśnień, z 1910 r. budynek przychodni, z 1900 r. willa właściciela, z 1930 r. park przy willi, z 1930 r. inne zabytki: domy mieszkalne z końca XIX i początku XX wieku

Kultura mały|Ulica Hutnicza – główny deptak miasta Euroregionalne Centrum Kultury i Komunikacji EuRegioKom Pieńsk Zespoły ludowe Lasowianie i Żarki Stowarzyszenia, koła, związki, zespoły taneczne, warsztaty teatralne, plastyczne, literackie, recytatorskie, koło szachowe, klub gier planszowych, transgraniczne spotkania artystyczne, wystawy malarskie, chór parafialny, drużyna harcerska Grupa filmowa "Penziger Horror Movies" Co roku w czerwcu odbywają się na terenie byłej huty szkła "Nysa" dni miasta. Również na jej terenie znajduje się "Stowarzyszenie Promocji Kultury Ziemi Pieńskiej - Qltur Kombinat", organizujące koncerty lokalnych artystów i zespołów.

Edukacja Żłobek Publiczny w Pieńsku Przedszkole Publiczne nr 1 w Pieńsku Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Żołnierzy Września 1939 roku Szkoła Podstawowa nr 2 im. Ojca Michała Tomaszka Szkoła Podstawowa im. Jana Brzechwy w Dłużynie Dolnej

Sport mały|Stadion Miejski w Pieńsku po remoncie (2023) Od 2007 roku działa nowoczesna Hala Widowiskowo- Sportowa oraz kompleks boisk sportowych z bieżnią lekkoatletyczną przy Szkole Podstawowej nr 2 Stadion Miejski, na którym swoje mecze rozgrywa miejscowa drużyna "Hutnik" Pieńsk (klasa okręgowa) Kompleks boisk sportowych "Orlik" przy Szkole Podstawowej nr 1 w Pieńsku Uczniowski Klub Sportowy o profilu piłki nożnej i piłki siatkowej Klub zapaśniczy "Hutnik" Pieńsk, którego wychowankowie zdobywali medale mistrzostw Polski czy Europy w zapasach, będąc również reprezentantami kadry Polski

Transport W Pieńsku krzyżują się dwie droga wojewódzkie 351 i 353. Przez miasto przebiega też linia kolejowa nr 278 Węgliniec – Zgorzelec z przystankiem osobowym.

Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Franciszka z Asyżu W Pieńsku w okresie od 1 czerwca 1987 do 24 lipca 1989 posługę wikariusza w parafii p.w. św. Franciszka z Asyżu sprawował ojciec Michał Tomaszek, męczennik z Peru, zamordowany w 1991 w Pariacoto wraz z o. Zbigniewem Strzałkowskim. W grudniu 2015 został beatyfikowany. Jego imię nosi ulica w mieście oraz Szkoła Podstawowa nr 2 w której był katechetą. Świadkowie Jehowy: zbór Pieńsk (Sala Królestwa ul. Leśna 14A)Sala Królestwa w Pieńsku thumb|Urząd Miasta w Pieńsku

Ludzie związani z Pieńskiem

Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Rothenburg/O.L. Neißeaue

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalny Serwis Miasta i Gminy Pieńsk Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miasta i Gminy w Pieńsku

Kategoria:Miasta w województwie dolnośląskim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku