Edward Lewandowski (ur. 21 lutego 1893 w Warszawie, zm. 29 kwietnia – 1 maja 1940 w Kalininie) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Adama i Walerii z Malinowskich. Ukończył sześć klas gimnazjum, uczestniczył w strajku szkolnym w 1905. W latach 1913–1914 należał do drużyny skautingowej im. Romualda Traugutta w Warszawie, gdzie m.in. sprawował funkcję zastępowego. W 1914 pracował jako urzędnik dyrekcji tramwajów miejskich w Warszawie.

W czasie I wojny światowej, początkowo był członkiem tajnej milicji obywatelskiej na terenie Warszawy, a następnie od grudnia 1914 służył w armii rosyjskiej. W 1917 otrzymał przydział do 289 zapasowego pułku piechoty i awansowano go na podporucznika. Tam też w tym czasie należał do Związku Wojskowych Polaków, gdzie pełnił funkcję wiceprezesa, sekretarza oraz bibliotekarza i jednocześnie był organizatorem dwóch polskich kompanii. Następnie od września tego roku służył w 3 Dywizji Strzelców Polskich w składzie I Korpusu Polskiego w Rosji w ramach Wojska Polskiego na Wschodzie. Za postawę wykazaną podczas walk, 10 maja 1922 otrzymał order „Virtuti Militari" V klasy, a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:

7 listopada 1918 wstąpił do odradzającego się Wojska Polskiego, gdzie otrzymał przydział do sztabu Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Podczas wojny polsko-ukraińskiej w marcu 1919 uczestnik obrony Lwowa w grupie gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego. Następnie pełnił służbę w sztabie 6 Armii jako – początkowo oficer operacyjny, a potem referent wyszkolenia. Uczestniczył w walkach na frontach: wołyńskim, podolskim i południowym podczas wojny polsko-bolszewickiej, m.in. przeciwko 1 Armii Konnej Budionnego. Od 1 czerwca 1921 jego oddziałem macierzystym był 13 pułk piechotySpis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 59, 736..

W latach 1923–1924 był oficerem sztabu pułkownika Bronisława Bohaterewicza, dowódcy piechoty dywizyjnej 20 Dywizji Piechoty w Słonimiu, pozostając oficerem nadetatowym 13 pułku piechoty w Pułtusku. 31 marca 1924 awansował na kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 66. lokatą w korpusie oficerów piechotyRocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 111, 161, 422.Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 74, 153, 366. (w marcu 1939, w tym samym stopniu i starszeństwie, zajmował 21. lokatę w korpusie oficerów administracji, grupa administracji). W 1928 pełnił służbę w Dowództwie 18 Dywizji Piechoty w Łomży, pozostając oficerem nadetatowym 14 pułku piechoty we WłocławkuRocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 133, 202.. W latach 1928–1931 dowodził kompanią batalionu manewrowego i Dywizyjnego Kursu Podchorążych Rezerwy. 28 września 1933 otrzymał przeniesienie z 44 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Równem do Korpusu Ochrony PograniczaDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 209.. Do września 1939 pełnił służbę w Dowództwie KOP w Warszawie na stanowisku kierownika Referatu Statystyki i Studiów.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli radzieckiej. Od kwietnia 1940 był przetrzymywany w obozie jenieckim w Ostaszkowie. Między 28 a 29 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Kalinińskiego – lista wywózkowa 051/2 z 27 kwietnia 1940, pozycja 35. Między 29 kwietnia a 1 maja 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Kalininie (obecnie Twer) i pogrzebany potajemnie w jednej z bezimiennych mogił zbiorowych w Miednoje, gdzie od 2 września 2000 mieści się Polski Cmentarz Wojenny w Miednoje. Figuruje w niedatowanym „Wykazie nr 3 akt rejestracyjnych jeńców wojennych obozu w Ostaszkowie”, sporządzonym przez Wydział Specjalny Obozu w Ostaszkowie.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majoraDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Był żonaty i miał córkę Hannę Jadwigę (ur. 26 lipca 1922).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6823 – 10 maja 1922 Krzyż Walecznych Medal Niepodległości – 20 lipca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Srebrny Krzyż Zasługi – 19 marca 1937 „za zasługi w służbie ochrony pogranicza”. Amarantowa wstążka Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)

Upamiętnienie 13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęcony wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej – certyfikat z numerem 1.

Zobacz też

jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Kalininie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Związku Wojskowych Polaków Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Kapitanowie administracji II Rzeczypospolitej Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Amarantową Wstążką Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Kalininie Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Miednoje Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze korpusów polskich w Rosji 1917–1918