Biała księga Passfielda () – oficjalny dokument przyjęty 20 października 1930 przez Sekretarza Kolonii Lorda Passfielda. Było to formalne oświadczenie rządu Wielkiej Brytanii odnośnie do polityki względem Mandatu Palestyny. Oświadczenie Lorda Passfielda było konsekwencją przedstawionego 1 października 1930 Raportu Komisji Simpsona w sprawie wyjaśnienia przyczyn i okoliczności zamieszek w Palestynie z 1929. Biała księga Passfielda w znacznym stopniu ograniczyła wielkość żydowskiej imigracji napływającej do Palestyny.
Była to druga z Białych Ksiąg odnoszących się do brytyjskiego Mandatu Palestyny. W 1922 została opublikowana biała księga Churchilla, a następnie biała księga z 1939.
Tło historyczne W dniach 23–31 sierpnia 1929 w wielu miejscach brytyjskiego Mandatu Palestyny wybuchły zamieszki w Palestynie. Do najcięższych starć doszło w Jerozolimie, ale miały miejsce także pogrom w Hebronie i pogrom w Safedzie. W ciągu tygodnia gwałtownych starć zginęło 133 Żydów i 116 Arabów, a rannych zostało 198 Żydów i 232 Arabów. W celu dokładnego zbadania przebiegu, okoliczności i przyczyn zamieszek, brytyjski Urząd Kolonialny powołał komisję śledczą na czele której stanął wybitny prawnik sir Walter Shaw. W marcu 1930 opublikowano Raport Komisji Shawa, który zalecił rządowi ponowne rozpatrzenie swojej polityki względem żydowskiej imigracji i sprzedaży gruntów Żydom w Palestynie.
Bezpośrednią konsekwencją Raportu Komisji Shawa było powołanie w 1930 Królewskiej Komisji. Przedstawiony 1 października 1930 Raport Komisji Simpsona wskazywał na niepokojące zjawiska zachodzące na rynku pracy w Palestynie. Żydowskie organizacje legalnie nabywały duże ilości gruntów rolnych. Powodowało to wysiedlenie arabskich najemnych robotników rolnych, którzy nie byli w stanie znaleźć zatrudnienia poza rolnictwem. W konsekwencji powstała klasa bezrolnych i niezadowolonych osób. Stanowiła ona potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju. Arabscy bezrobotni mogli być w każdej chwili wykorzystani jako polityczne pionki przez arabskich polityków. Może się to objawić w postaci kolejnych rozruchów, jako łatwo dostępna metoda blokowania żydowskiej imigracji. Raport potwierdzał także fakt istnienia nielegalnej żydowskiej imigracji, dodając, że przeciwdziałanie jej będzie trudnym zadaniem. Podkreślał jednak, że należy podjąć kroki w tym celu. Należało również przeciwdziałać wzrostowi liczby arabskich bezrobotnych – ich liczba była mocno zafałszowana przez napływ nielegalnych arabskich imigrantów pochodzących z Emiratu Transjordanii. Regułą postępowania względem zatrzymanych nielegalnych imigrantów miała być zasada natychmiastowej deportacji tych osób do kraju skąd one pochodziły. Specjalnemu nadzorowi mieli podlegać pseudo-turyści, którzy przyjeżdżali do Palestyny na wycieczkę, i pozostawali w kraju na stałe. Podsumowując, raport zalecał podjęcie zdecydowanych kroków w celu powstrzymania nielegalnej imigracji, przy jednoczesnym ograniczeniu wielkości legalnych imigrantów przyjmowanych przez Palestynę.
Treść dokumentu Deklaracja polityki Rządu Jego Królewskiej Mości w Zjednoczonym Królestwie. 1. Sprawozdanie Komisji Specjalnej pod przewodnictwem sir Waltera Shawa, które zostało opublikowane w kwietniu, doprowadziło do ostrych kontrowersji, w trakcie których okazało się, że istnieją znaczne nieporozumienia na temat przeszłych działań i przyszłych zamierzeń Rządu Jego Królewskiej Mości w Wielkiej Brytanii w odniesieniu do administracji Palestyny. Okazało się, że publikacja jasnej i pełnej deklaracji polityki, mająca na celu usunięcia takich nieporozumień i wynikających z tego niepewności i obaw, jest sprawą o pilnym znaczeniu. Jednak przygotowanie takiego oświadczenia wymagało podjęcia pewnych podstawowych kroków wstępnych, które nieuchronnie opóźniły jego przedstawienie. Raport Komisji Shawa zwrócił uwagę na pewne cechy problemu, który w opinii Rządu Jego Królewskiej Mości, z uwagi na ich istotny wpływ na przyszłą politykę, wzywały do przeprowadzenia szybkiego i pełnego dochodzenia. Dlatego zdecydowano się wysłać do Palestyny wysoko wykwalifikowanego badacza (sir John Hope Simpsona), aby we współpracy z wysokim komisarzem przygotował dla Rządu Jego Królewskiej Mości raport na temat imigracji, osadnictwa rolniczego i rozwoju. Ze względu na dominujące znaczenie tych przedmiotów i ich bliskie wzajemne powiązania, Rząd Jego Królewskiej Mości uznał, że oświadczenie odnośnie polityki może być sformułowane po wzięciu pod uwagę pełnego i szczegółowego przedstawienia sytuacji w Palestynie dostarczonego przez wybitnego badacza sir Johna Hope Simpsona. Na Rząd Jego Królewskiej Mości był wywierany duży nacisk, aby jak najszybciej złożyć oświadczenie o polityce, ale doceniając wagę problemu czekano na otrzymanie raportu sir Johna Hope Simpsona, i wydano deklarację tak szybko, jak było to możliwe. Rząd Jego Królewskiej Mości czuł się zobowiązany do przestrzegania swojej decyzji oczekiwania na otrzymanie raportu sir Johna Hope Simpsona, zwłaszcza ze względu na konieczność uwzględnienia zgromadzonych dowodów, skrajnej trudności i złożoności problemu, i potrzeby pełnego zbadania faktów przed przedstawieniem konkretnych wniosków. 2. W kraju takim jak Palestyna, gdzie interesy i cele dwóch grup społecznych są obecnie zróżnicowane i pod pewnymi względami sprzeczne, nie można zbyt wiele oczekiwać, że każda deklaracja polityki w pełni zaspokoi aspiracje każdej ze stron. Rząd Jego Królewskiej Mości ma jednak nadzieję, że usunięcie istniejących nieporozumień i sprecyzowanie definicji swoich zamierzeń może rozwiać niepokój i przywrócić zaufanie po obu stronach. Będzie to przedsięwzięciem Rządu Jego Królewskiej Mości, nie tylko w obecnym sprawozdaniu polityki, ale także działań administracji, które będą z niej wynikać, aby przekonać zarówno Arabów i Żydów o intencjach promowania podstawowych interesów obydwu narodów, konsekwentnej pracy na rzecz rozwoju Palestyny, prosperującej społeczności, żyjącej w spokoju pod bezstronną i progresywną Administracją. Konieczne jest jednak, aby podkreślić jedną ważną kwestię, a mianowicie, że w specyficznych okolicznościach Palestyny, postępowa polityka może mieć nadzieję na sukces tylko wówczas, gdy nastąpi chętna współpraca społeczności na rzecz których jest ona przeznaczona. Nie ma potrzeby, żeby zatrzymywać się nad nieszczęśliwymi wydarzeniami minionego roku i godnymi ubolewania zdarzeniami, które z nich wynikły. Rząd Jego Królewskiej Mości czuje się jednak zobowiązany, aby zauważyć, że otrzymał niewielką pomoc od każdej ze stron w okresie napięć i niepokojów, które nastąpiły podczas zaburzeń w sierpniu 1929 r., i że trudności powstałe w wyniku wzajemnych podejrzeń i wrogości obu stron stworzyły kolejną poważną przeszkodę, a mianowicie postawę nieufności wobec Rządu Jego Królewskiej Mości wspieraną przez kampanię prasową, w której prawdziwe fakty dotyczące sytuacji zostały zakryte i zniekształcone. Musi być mocno podkreślone, że od ustanowienia lepszych stosunków pomiędzy Arabami i Żydami zależy przyszły pokój i dobrobyt kraju, który jest drogi dla obu ras. Jest to cel, który Rząd Jego Królewskiej Mości ma stale na uwadze, i czuje, że będzie bardziej prawdopodobne, aby został osiągnięty, jeżeli obie strony będą chętnie współpracować z Rządem oraz z Administracją Palestyny i starać się zrozumieć, że Rząd Jego Królewskiej Mości rzeczywiście wykonuje wszystkie swoje zobowiązania w swoich relacjach z Palestyną i promuje interesy obu ras. 3. Wiele nieporozumień, które niestety pojawiły się po obu stronach, wydają się być wynikiem niewłaściwego zrozumienia charakteru zobowiązań nałożonych na Rząd Jego Królewskiej Mości przez warunki mandatu. Kolejnym punktem, który Rząd Jego Królewskiej Mości uznał za konieczny do podkreślenia w najsilniejszy możliwy sposób, jest, zawarte w słowach oświadczenia premiera z 3 kwietnia, wypowiedzianego w Izbie Gmin, „jest podwójne zaangażowanie w Palestynie, z jednej strony dla narodu żydowskiego, z drugiej strony dla nie-Żydów.” Wydaje się, że wiele agitacji które odbyły się w zeszłym roku, powstały z braku pełnego zrozumienia tego podstawowego faktu. Zarówno Arabowie i Żydzi atakowali Rząd zarzutami i żądaniami opartymi na fałszywych założeniach, że było to obowiązkiem Rządu Jego Królewskiej Mości w wykonywaniu polityki, której w rzeczywistości jest pozbawiony przez wyraźne warunki mandatu. Premier, w wymienionym powyżej oświadczeniu, wypowiedział słowa, które nie mogą być bardziej jasne, że intencją Rządu Jego Królewskiej Mości jest nadal zarządzać Palestyną zgodnie z zapisami mandatu, zatwierdzonego przez Radę Ligi Narodów. „To”, powiedział Pan Ramsay MacDonald, „jest międzynarodowym zobowiązaniem, którego nie można oddalić”. Mimo tak jednoznacznej deklaracji, wydaje się, że jakimś sposobem była rozpatrywana możliwość wycofania się z ograniczeń narzuconych przez wyraźne warunki mandatu. Należy raz na zawsze zdać sobie sprawę, z jednej strony, że Żydowscy przywódcy niepotrzebnie zwracają się do Rządu Jego Królewskiej Mości, aby wymusić ustępstwa w polityce na rzecz imigracji i ziemi, aby zaspokoić bezkompromisowe oczekiwania opinii Syjonistycznej. Byłoby to ignorowaniem równie ważnych zobowiązań władz wobec nie-Żydowskich mieszkańców Palestyny. Z drugiej strony, równie niepotrzebnie Arabscy przywódcy utrzymują swoje żądania odnośnie formy Konstytucji, które są niemożliwe do spełnienia przez Rząd Jego Królewskiej Mości, ponieważ są już określone podwójne zobowiązania. Rząd Jego Królewskiej Mości ma powody by sądzić, że jednym z powodów utrzymującego się napięcia i podniecenia po obu stronach, było stworzenie przez błądzących doradców fałszywej nadziei, że wysiłki mające na celu zastraszenie i wywarcie nacisku na Rząd Jego Królewskiej Mości doprowadzą ostatecznie do ustępstw na korzyść jednej lub drugiej strony. Staje się więc konieczne, aby na samym początku Rząd Jego Królewskiej Mości jasno oświadczył, że nie ugnie się pod jakimikolwiek naciskami lub groźbami, nie zejdzie ze ścieżki określonej w mandacie, i będzie prowadzić politykę, która ma na celu promowanie interesów mieszkańców Palestyny, zarówno Arabów i Żydów, w sposób, który musi być zgodny z zobowiązaniami nałożonymi przez Mandat. 4. Nie pierwszy to raz Rząd Jego Królewskiej Mości stara się wyjaśnić charakter swojej polityki w Palestynie. W 1922 roku został opublikowany pełen wykaz i została przekazana zarówno Delegacji Arabów Palestyny przebywającej w Londynie, jak i do Organizacji Syjonistycznej. Oświadczenie to spotkało się z brakiem akceptacji ze strony arabskiej delegacji, ale Komitet Wykonawczy Organizacji Syjonistycznej przyjął uchwałę zapewniając Rząd Jego Królewskiej Mości, że działalność organizacji będzie prowadzona w zgodzie z polityką określoną w tym oświadczeniu. Ponadto w piśmie przekazanym do Rządu Jego Królewskiej Mości, dr Weizman napisał: „Organizacja Syjonistyczna szczerze pragnie w każdym momencie harmonijnie współpracować ze wszystkimi grupami ludności Palestyny. Wielokrotnie jasno wyrażaliśmy, zarówno w słowie i czynie, że jesteśmy jak najbardziej dalecy od naruszenia w najmniejszym stopniu praw obywatelskich lub religijnych, lub interesów materialnych ludności nie-Żydowskiej.” Doświadczenia minionych lat ujawniły pewne wady administracyjne i problemy gospodarcze, które muszą być brane pod uwagę przy rozważaniu dobra wszystkich grup społecznych. Niemniej jednak oświadczenie polityki wydane w 1922 roku, dostarczyło podstaw, na których musi być budowana w przyszłości Brytyjska polityka w Palestynie. 5. Poza propozycją przyjęcia Konstytucji Palestyny, która zostanie ujęta w kolejnych akapitach, istnieją trzy ważne punkty poruszone w niniejszym oświadczeniu, które muszą być teraz przypomniane: (a) Rząd Jego Królewskiej Mości przywiązuje znaczenie do wyrażenia „Żydowska Siedziba Narodowa”, która zawiera się w Mandacie. W tym momencie może być zacytowane Oświadczenie z 1922 roku: