thumb|240px|Tramwaj Moderus Gamma LF 07 AC thumb|240px|Autobus Mercedes-Benz Citaro C2 G thumb|240px|Tramwaj konny we Wrocławiu thumb|240px|Zabytkowe wagony Berolina – Jaś i Małgosia thumb|240px|Sieć torowisk tramwajowych we Wrocławiu w roku 1911: Czerwone – BSEG, Zielone – ESB, Żółte – SSB małymi kółeczkami zaznaczone pętle tramwajowe, kwadracikami – zajezdnie Komunikacja miejska we Wrocławiu – system transportu miejskiego oparty współcześnie na komunikacji tramwajowej i autobusowej, stosowany we Wrocławiu. Na system ten składają się zarówno odpowiednie środki techniczne umożliwiające przewóz osób w obrębie miasta oraz w rejonach podmiejskich, jak i odpowiednia organizacja i inżyniera ruchu. We Wrocławiu komunikacja miejska funkcjonuje od 1840 roku, kiedy to uruchomiono pierwsze połączenia omnibusowe z Rynku do ówcześnie podwrocławskich Popowic.

Rodzaje stosowanych środków technicznych W całej historii komunikacji miejskiej funkcjonowały we Wrocławiu różne rodzaje transportu miejskiego, oparte na następujących środkach transportu: omnibusy (1840–1914) tramwaje konne (1877–1906) tramwaje elektryczne (od 1893) trolejbusy (1912–1913) autobusy (od 1925 /1904/) tramwaje wodne (do początku lat 50. XX wieku) promy (do lat 70. XX wieku) taksówki (od 1906) kolej linowa – kolej gondolowa (od 2013) kolej (2013–2021 i od 2024)

Współcześnie w ramach komunikacji miejskiej funkcjonuje zorganizowany system transportu miejskiego oparty na komunikacji tramwajowej i autobusowej, wspierany przez kolej. W zakresie tego systemu przewozy prowadzi kilka firm, przy czym komunikację tramwajową i autobusową obsługuje Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne sp. z o.o. (MPK), a w zakresie komunikacji autobusowej także Dolnośląskie Linie Autobusowe (DLA), Polbus i inne. Oprócz nich w obrębie miasta zlokalizowane są końcowe przystanki autobusowe pojedynczych linii komunikacji gminnej Gminy Kobierzyce. We wcześniejszych, pewnych okresach istniała również możliwość korzystania z przewozu autobusami w obrębie miasta w ramach lokalnych linii PKS. Ponadto w mieście działa 20 korporacji taksówkowych. MPK zapewnia także przewozy osób niepełnosprawnych, poruszających się na wózkach inwalidzkich, dzięki 4 zakupionym przez PFRON, odpowiednio przystosowanym taksówkom–busom.

Rys historyczny Jak wyżej zaznaczono początek uruchomienia regularnych połączeń dla przewozu pasażerów we Wrocławiu sięga roku 1840, kiedy to prywatna firma uruchomiła linię łączącą Rynek z Popowicami, obsługiwaną za pomocą omnibusów. Komunikacja omnibusowa szybko została przejęta przez Breslauer Omnibusgesellschaft (Wrocławskie Towarzystwo Omnibusowe). W roku 1877 uruchomiono pierwsze tramwaje konne, które z czasem stały się dominującym środkiem komunikacji miejskiej. Ten system komunikacji prowadzony był przez powołane do życia w 1876 roku Breslauer Straßen-Eisenbahn-Gesellschaft – BSEG (Wrocławskie Towarzystwo Kolei Ulicznej). W 1893 roku uruchomiono pierwsze połączenia tramwajów elektrycznych. Sieć tramwajową zbudowała firma AEG, a komunikację realizowała spółka akcyjna Elektrische Strassenbahn Breslau – ESB (Wrocławskie Tramwaje Elektryczne). W tym okresie równolegle funkcjonowała komunikacja omnibusowa i tramwajowa, zarówno tramwajów konnych, jak i elektrycznych. W 1901 roku została powołana spółka Städtische Straßenbahn Breslau – SSB (Tramwaje Miejskie Wrocław), która kolejno wchłonęła konkurencyjne firmy i scaliła komunikację w mieście: BSEG w 1911 roku i ESB w 1924 roku. W 1939 roku SSB została przekształcona w firmę Breslauer Verkehrsbetriebe – BVB. W 1912 roku spółka Gleislose Lloyd-Bahn Brockau uruchomiła jedyną linię trolejbusową, która została zamknięta i rozebrana już w następnym 1913 roku. W 1925 roku SSB uruchomiła komunikację autobusową.

Po zakończeniu II wojny światowej pierwsze połączenia tramwajowe i autobusowe uruchomiono już w 1945 roku. Do początku lat 90. XX wieku komunikację realizowało państwowe przedsiębiorstwo MPK, w 1991 roku przekształcone w zakład budżetowy Gminy Wrocław, a od 1996 roku spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W mieście pojawili się także inni przewoźnicy autobusowi: DLA, POLBUS i inni.

Kalendarium Poniżej przestawiono kalendarium z uwzględnieniem uruchamiania i likwidowania poszczególnych rodzajów transportu miejskiego, przy czym dla tramwajów wodnych i promów brak jest dat rozpoczęcia ich eksploatacji (brak danych).

+ Kalendarium rok rodzaj wydarzenie 1840 omnibus uruchomienie 1877 tramwaj konny uruchomienie 1893 tramwaj elektryczny uruchomienie 1904 autobus uruchomienie 1905 autobus likwidacja 1906 tramwaj konny likwidacja 1906 taksówka uruchomienie 1912 trolejbus uruchomienie 1913 trolejbus likwidacja 1914 omnibus likwidacja 1925 autobus uruchomienie 1913 trolejbus likwidacja 2 kwietnia 1945 tramwaj, autobus wstrzymanie działania podczas oblężenia 22 sierpnia 1945 tramwaj uruchomienie po II wojnie światowej 22 sierpnia 1945 autobus uruchomienie po II wojnie światowej 1945 taksówka uruchomienie po II wojnie światowej l. 50. XX wieku tramwaj wodny likwidacja 1958 taksówka osobowa uruchomienie przez MPK 1964 taksówka osobowa likwidacja w MPK 1968 taksówka bagażowa uruchomienie przez MPK 1969 taksówka bagażowa likwidacja w MPK 1970 tramwaj wodny nieudana próba reaktywacji l. 70. XX wieku prom likwidacja 1999 busy dla osób niepełnosprawnych uruchomienie 2003 tramwaje (linie nocne) likwidacja 2013 kolej linowa uruchomienie 2013 kolej bilet zintegrowany

Zajezdnie +ZajezdniaRodzajData uruchomieniaData likwidacjiPrzypisI – Gajtramwajowa1910czynnaII – Ołbintramwajowa1910czynnaIII – Ołbińskatramwajowa1901czynnaIV – Borektramwajowa1900–1901czynnaV – Popowicetramwajowa19011945 – zmiana w zakład naprawczy 1999 – prywatyzacja 2016 – upadłośćVI – Dąbietramwajowa19135 kwietnia 2014VII – Grabiszyńskatramwajowa / autobusowa1892 – jako tramwajowa 1963 – jako autobusowa28 marca 2015VIII – Krakowska 71autobusowaIX – Obornickaautobusowa1983 X – Tyska 18autobusowalata 1980.1 maja 2001DLA – Długosza 36autobusowa2015Michalczewski – Gazowa 3autobusowa2015Mobilis – Tyska 16autobusowa2020

Współczesna komunikacja miejska mały|240x240px|Współczesna sieć torowisk tramwajowych we Wrocławiu Współczesna komunikacja miejska we Wrocławiu oparta jest zasadniczo na dwóch środkach transportu: tramwajach i autobusach, wspieranych przez połączenia kolejowe i – w niewielkim stopniu – przez kolej linową.

Komunikacja tramwajowa Wszystkie linie tramwajowe obsługiwane są przez MPK. W latach 2009–2012 wybudowano i uruchomiono nowe torowiska na osiedlu Gaj oraz Kozanów i Maślice, bez pętli tramwajowych, lecz z krańcówką dla pojazdów dwustronnych, na których uruchomiono linie w ramach programu „Tramwaj Plus”.

Komunikacja autobusowa Współcześnie linie autobusowe obsługiwane są przez różnych przewoźników, tj. MPK, DLA, Polbus i inni. Oprócz linii miejskich utrzymywanych i wyznaczanych przez miasto, funkcjonują linie uruchomione i utrzymywane przez duże centra handlowe.

Komunikacja kolejowa Na podstawie długookresowych (min. 24-godzinnych) biletów komunikacji miejskiej możliwy jest przejazd pociągami Kolei Dolnośląskich i Polregio pomiędzy stacjami mającymi Wrocław w nazwie oraz przystankiem kolejowym Iwiny.

Kolej linowa thumb|240px|Stacja Polinki. Zaplanowano także budowę linii kolei linowej, która połączyłaby dwa brzegi rzeki Odry w okolicach Politechniki Wrocławskiej (okolice budynku C13 Politechniki Wrocławskiej przy Wybrzeżu Wyspiańskiego) i na przeciwległym brzegu okolice nowo wznoszonego budynku Geocentrum – kampus przy ulicy Na Grobli. Pierwsze plany pojawiły się w . Założono, że kolejka umożliwi transport do 370 osób na godzinę w obu kierunkach. Jednorazowo będzie można przewieźć na przeciwległy brzeg rzeki 15 pasażerów w czasie około 2,5 minuty. Koszt tej inwestycji ma wynieść około 8 milionów PLN.

Inwestycję zrealizowano i oddano do użytkowania pod koniec 2013 r. Nową kolejkę nazwano Polinka.

Przedsiębiorstwa mały|240x240px|Tramwaj Škoda 16T po modernizacji w zakładach Saatz mały|240x240px|Autobus przewoźnika Mobilis Polska na linii 114 Na przestrzeni historii miasta w zakresie obsługi komunikacji miejskiej i podmiejskiej działały między innymi następujące przedsiębiorstwa: Conrad Kissing – omnibusy Breslauer Omnibusgesellschaft BOG (Wrocławskie Towarzystwo Omnibusowe) – omnibusy Breslauer Straßen-Eisenbahn-Gesellschaft BSEG (Wrocławskie Towarzystwo Kolei Ulicznej) – tramwaje konne i elektryczne Elektrische Strassenbahn Breslau ESB (Wrocławskie Tramwaje Elektryczne) – tramwaje elektryczne, omnibusy Städtische Straßenbahn Breslau SSB (Tramwaje Miejskie Wrocław) – tramwaje elektryczne, autobusy Breslauer Verkehrsbetriebe BVB (Wrocławskie Zakłady Komunikacyjne) – tramwaje elektryczne, autobusy Zakłady Komunikacyjne miasta Wrocławia ZKMW (od 1945 do 1951 roku) – tramwaje elektryczne, autobusy Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne MPK (przedsiębiorstwo państwowe) – tramwaje elektryczne, autobusy, taksówki osobowe i bagażowe Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne MPK (zakład budżetowy gminy Wrocław) – tramwaje elektryczne, autobusy Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne MPK (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) – tramwaje elektryczne, autobusy, busy dla osób niepełnosprawnych Dolnośląskie Linie Autobusowe DLA Polbus Anter PKS ARIWA TRAKO Sevibus Polska Marco Polo i inne.

Plany i przyszłość thumb|240px|Plany rozwoju sieci tramwajowej we Wrocławiu. W mieście rozważana była budowa tunelu tramwajowego bądź metra. Takie projekty powstawały już wcześniej. Zarówno przed wojną w latach 30. XX wieku planowano metro, jak i w okresie powojennym pojawiały się takie postulaty. Władze Wrocławia zleciły naukowcom z Polskiej Akademii Nauk wykonanie analizy możliwości i opłacalności budowy podziemnego systemu komunikacji. W 2015 r. odbyło się we Wrocławiu referendum lokalne, w którym 53,3% mieszkańców opowiedziało się przeciwko budowie metra. Rozważane jest także stworzenie kolei aglomeracyjnej oraz szybkiej kolei miejskiej.

Zobacz też Omnibusy we Wrocławiu Tramwaj wodny we Wrocławiu Trolejbusy we Wrocławiu Promy we Wrocławiu

Uwagi

Przypisy Encyklopedia Wrocławia, Komunikacja miejska, s. 392 Encyklopedia Wrocławia, Omnibusy miejskie, s. 623 Encyklopedia Wrocławia, Tramwaje wodne, s. 918 Encyklopedia Wrocławia, Promy, s. 719 Encyklopedia Wrocławia, Tramwaje elektryczne, s. 917 Encyklopedia Wrocławia, Tramwaje konne, s. 918 Encyklopedia Wrocławia, Taksówki, s. 893 Encyklopedia Wrocławia, Autobusy miejskie, s. 49 Encyklopedia Wrocławia, Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (MPK), s. 534

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Listy związane z transportem