Zygmunt Jan Cwenarski (ur. 9 lipca 1896 w Janowie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – polski nauczyciel, major piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Kazimierza i Zofii ze Strzelbickich urodzony w Janowie, w ówczesnym powiecie gródeckim Królestwa Galicji i Lodomerii. Absolwent seminarium nauczycielskiego w Zaleszczykach. W latach 1913–1914 należał do Drużyn Strzeleckich.

W czasie I wojny światowej, 9 września 1914 wstąpił do Legionów Polskich, gdzie służył w 4 pułku piechoty w składzie II Brygady, a potem w 2 pułku piechoty, wraz z którymi uczestniczył w walkach frontowych. 28 sierpnia 1915 został ranny w nogę. W 1917 ukończył szkołę oficerską. 16 lutego 1918, podczas przejścia II Brygady przez front pod Rarańczą, został wzięty do niewoli. Następnie był internowany w obozie Bustyahaza na Węgrzech, skąd uciekł.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w grudniu 1918 wstąpił do Wojska Polskiego i w stopniu sierżanta przydzielono go do 7 pułku piechoty Legionów. W szeregach pułku brał udział w wojnie z Ukraińcami oraz bolszewikami. 20 lipca 1920 został ranny w plecy. Za postawę wykazaną w czasie walki podczas wojny polsko-bolszewickiej, w 1921 otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy, a w uzasadnieniu jego nadania czytamy m.in.:W 1921 został zweryfikowany do stopnia porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. W 1922 odbył kurs w Szkole Podchorążych w Warszawie. 15 sierpnia 1924 został awansowany do stopnia kapitana. Od 1927 służył w jednostkach Korpusu Ochrony Pogranicza, w 9 i 8 batalionie KOP, a następnie był instruktorem wyszkolenia strzeleckiego w Centralnej Szkoły Podoficerów Korpusu Ochrony Pogranicza. 1 października 1935 przeszedł do rezerwy z przydziałem do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej. Następnie do Okręg Korpusu Nr VIII. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 71. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 – po agresji ZSRR na Polskę – w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod pozycją 3628.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Był żonaty, bezdzietny.

Upamiętnienie W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, podpułkownik Zygmunt Cwenarski został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci, przy Szkole Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej z Oddziałami Integracyjnymi w Nowej Soli.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4879 – 1921 Krzyż Niepodległości – 24 października 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych trzykrotnie Srebrny Krzyż Zasługi – 14 października 1934 „za zasługi w służbie ochrony pogranicza”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Państwowa Odznaka SportowaNa podstawie fotografii. Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa, 1929)Dz. Pers. MSWojsk. Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 365.

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Rocznik Oficerski 1923 - Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1923, s. 224, 431. Rocznik Oficerski 1924 - Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1924, s. 208, 372. Rocznik Oficerski 1928 - Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1928, s. 51, 213. Rocznik Oficerski 1932 - Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1932, s. 56, 453.

Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni i szkół wojskowych II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 r. Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Państwową Odznaką Sportową Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 7 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918