Lipa – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, w gminie Ruda Maleniecka. Ma status sołectwa.

Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie opoczyńskim województwa sandomierskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa kieleckiego.

Okolica charakteryzuje się atrakcyjnym krajobrazem leśno-wodnym i czystym powietrzem.

Z Lipy jest zaledwie 2 km do pobliskiego Szkucina – miejscowości, która zapisała się na trwałe na kartach historii powstania styczniowego (mogiła powstańców polskich na polanie Ormanicha).

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Wawrzyńca.

Części wsi + Integralne części wsi Lipa SIMC Nazwa Rodzaj0266459 Czworaki część wsi0266465 Kamieniec część wsi0266471 Na Patokach część wsi

Historia W Lipie na przełomie XVIII i XIX w. stacjonowali Rosjanie, o czym wymownie wspomniał w księdze chrztów miejscowy duchowny:

Okolice Lipy były już od października 1939 terenem zakwaterowania słynnego oddziału majora Hubala, gdzie rozpoczął tworzenie pierwszych struktur konspiracyjnych. W rozkazie wydanym 26 października 1939 w Zychach powołał Okręg Bojowy Kielce. Szefem pierwszej placówki został kierownik szkoły w Lipie Józef Wyrwa Józef Wyrwa tak opisuje pierwsze spotkanie Niemców z Hubalem w Lipie:

Po tym wydarzeniu Niemcy myśleli, że mają do czynienia z dużym oddziałem, niemal armią i jak pisze Melchior Wańkowicz w „Hubalczykach” wycofali posterunki w promieniu 30 km. Wyrwa prostuje to jako przesadzone. Manifestacja Hubala skutkowała jednak zaangażowaniem dużych sił niemieckich, łącznie z lotnictwem w marcu 1940 w celu zlikwidowania oddziału.

Z pobliskiej wsi Cis (dawniej odrębna wieś Budy) pochodzi Marianna Cel ps. „Tereska”, która przyłączyła się do oddziału jako jedyna kobieta.

Szkoła podstawowa została wybudowana w 1936. Od otwarcia szkoły jej kierownikiem był Józef Wyrwa ps. „Stary”, który blisko współpracował z Hubalem aż do śmierci majora. Stał się organizatorem podziemia, potem dowódcą oddziału partyzanckiego w ramach NSZ i AK. W oddziale walczył także jego syn, późniejszy historyk emigracyjny – Tadeusz Wyrwa.

Po śmierci majora, w maju 1940, kilku Hubalczyków jechało rowerem do Lipy, gdzie dostali się w zasadzkę, najprawdopodobniej ktoś doniósł. Niemcy szukali nazajutrz „ważnej osoby” ze wsi. Spędzili wszystkich mieszkańców na dziedziniec szkolny, gdzie byli przez 4 dni przesłuchiwani. Wyrwie udało się ukryć w pomieszczeniu gospodarczym, ale po tym zdarzeniu był zmuszony rzucić posadę i ukrywać się. Na wieś spadły aresztowania.

Wyrwa był szefem Podobwodu Końskie AK, a w 1942 założył oddział partyzancki w ramach NSZ. W 1944 jego oddział dołączył do 25 pp AK. Oddział „Starego” operował w okolicy Lipy, Radoszyc, Opoczna, Końskich.

Zabytki Kościół św. Wawrzyńca i św. Katarzyny. Jest on w otoczeniu wiekowych lip. Legenda kościoła jest imponująca, ponieważ inskrypcja na odrzwiach w kruchcie głosi, że pierwotna, modrzewiowa świątynia powstała tu już w 1129, mimo iż pierwszy zapis o niej jest pod datą 1416 (w Gnieźnie). Budowla powoli zaczęła niszczeć, co jest naturalnym procesem drewna, a liczba parafian rosła. W tej sytuacji w 1636 miejscowy proboszcz, Wawrzyniec Tadejowski, oraz Bartłomiej Ruszeński, dziedzic Ruszeniec i Lipy dobudowali do kościoła murowaną kaplicę pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej, która przetrwała do dziś. Jednak to wiele nie pomogło, gdyż w 1753 kościół był stanie opłakanym. W 1763 prymas Wawrzyniec Łubieński dał ks. Wawrzyńcowi Dziurkiewiczowi pozwolenie na budowę nowego kościoła i rozbiórkę starego. Nową świątynię poświęcono 10 sierpnia 1764, w dniu patrona, św. Wawrzyńca. W 1805 fundatorowie Łukasz, Katarzyna Jurkowie, syn Mikołay, zięć Marcin Nowakowski, Szczepan Hojeński z dziećmi i przytomnemi parafianami zakupili do kościoła organy, wykonane 1801 lub 1802 przez Jana Krogulińskiego. W 1875 ufundowano nowy, neobarokowy ołtarz główny, wykonany jeszcze w tym roku. W jego polu głównym umieszczono obraz NMP z Dzieciątkiem, prawdopodobnie przyniesiony tu z kaplicy w 1636. W dniach 10–14 sierpnia widoczny jest św. Wawrzyniec z krzyżem i kratą. Powyżej obraz św. Katarzyny. Oba namalował A. K. Kolberg w latach 1873–1875. Między czterema złoconymi kolumnami ołtarza stoją figury biskupów męczenników – po lewej św. Stanisława, a po prawej stronie św. Wojciecha. W 1891 ks. Walery Dużyński sprowadził dwa dzwony. Na większym dzwonie znajdowała się data 1891, a na obwodzie mniejszego widniał po łacinie i gotycką czcionką napis: +Jezus+Maria+Łukasz+Marek+Mateusz+Jan. Jednak w 1943 hitlerowcy zabrali je jako surowiec przemysłu zbrojeniowego. Wprawdzie na kościelnej wieżyczce pozostał mały dzwonek zwany sygnaturką, lecz i on z nakazu okupanta musiał zamilknąć. W 1925 zbudowano neobarokową plebanię, która jest otoczona ogrodem i sadem z sadzawką w środku. Po II wojnie światowej, w 1948, do kościoła sprowadzono trzy dzwony: Wawrzyniec, Maria, Katarzyna. W 1970 zmieniono pokrycie dachu z gontu na blachę ocynkowaną.

Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.494 z 28.02.1957 i z 15.06.1967).

Galeria

Przypisy Raport o stanie gminy Ruda Maleniecka w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 13 BIP gminy, sołtysi Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.

Opis parafii na stronie diecezji.

Bibliografia Kroniki parafii w Lipie

Kategoria:Lipa (powiat konecki) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie)