thumb|240px|Maksymilian Malinowski - redaktor „Zarania” Zaranie – tygodnik ludowy, poświęcony tematyce popularnonaukowej, politycznej i gospodarczej, wydawany w latach 1907–1915.
Historia Tygodnik Zaranie Pismo wychodziło legalnie w Warszawie w okresie od 28 listopada 1907 do 12 maja 1915 pod redakcją Maksymiliana Malinowskiego. Nazwę tygodnikowi dał Tomasz NocznickiMichał Rękas, Z przeszłości chłopskiego antyklerykalizmu w Polsce, Warszawa 1953, s.97.. Przy piśmie wychodziły dodatki poświęcone sprawom oświatowym „Sprawy Szkolne” (1912-1914) i przeznaczone dla młodzieży wiejskiej „Świt – Młodzi Idą” (1911-1914)Prasa polska w latach 1864-1918, seria Historia prasy polskiej pod. red. Jerzego Łojka, Warszawa 1976, s. 82.
Z tygodnikiem współpracowali między innymi: Tomasz Nocznicki, który umieszczał tu stały felieton pod tytułem „Chłop do chłopa”, oraz Irena Kosmowska, Maria Dąbrowska, Jadwiga Dziubińska, Stefania Bojarska i Mateusz ManterysTadeusz Łepkowski: Mały słownik historii Polski. Warszawa: 1964, s. 432. Działalność środowiska pisma wspierali przedstawiciele postępowej inteligencji z Towarzystwa Kultury PolskiejZenon Kmiecik, Dziennikarz i polityk (Maksymilian Malinowski) "Kwartalnik Historii Prasy Polskiej", t. 30, z.3-4, 1991, s. 141-142. Pismo poruszało tematykę wiejską, propagując nowe formy gospodarowania i organizacji społeczeństwa, a także ruch spółdzielczy i zakładanie kółek rolniczych. Antyklerykalizm tygodnika, przejawiający się demaskowaniem zachłanności księży, ukazujący ich niemoralne życie, spotykał się z atakami kleru. Zmasowane ataki duchowieństwa nie spowodowały jednak upadku „Zarania” chociaż zahamowały jego rozwójArkadiusz Kołodziejczyk: Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej. Warszawa: 2002, s. 76,77. W 1911 roku Kościół nałożył klątwę na Zaranie, a ruch zaraniarski nazwany został herezją religijnąMichał Rękas, Z przeszłości chłopskiego antyklerykalizmu w Polsce, Warszawa 1953, s.98.. Tygodnik bronił się punktując wsteczne dążenia społeczne i polityczne kleru oraz ukazując jego ujemną role kulturalną jak głównego gasiciela światła wśród luduMichał Rękas, Z przeszłości chłopskiego antyklerykalizmu w Polsce, Warszawa 1953, s.96.. Redakcja ze względu na ograniczenia cenzury nie mogła w pełni ujawniać swego stosunku do caratu i kwestii niepodległości Polski. Według opracowania Kmiecika, Malinowski, będąc doświadczonym redaktorem, umiał pomimo to przemycać różne słowa krytyki na temat aktualnej polityki rządu carskiego wobec społeczeństwa polskiegoZenon Kmiecik, Dziennikarz i polityk (Maksymilian Malinowski), "Kwartalnik Historii Prasy Polskiej", t. 30, z.3-4, 1991, s. 142. Poczytność pisma ciągle wzrastała – w 1912 r. osiągnęło nakład 5 tys. egz. ale zasięg jego oddziaływania na środowisko chłopów był znacznie większy, gdyż oceniano, że w tym czasie „Zaranie” miało około 50 000 czytelnikówZenon Kmiecik, Postępowa Myśl oświatowa w Królestwie Polskim w latach 1905-1914, Warszawa 1961, s. 29..
Ruch zaraniarski Od tytułu pisma przyjął nazwę ruch chłopski zwany ruchem zaraniarskim, z naczelnym hasłem Sami sobie. W myśl tego hasła zaraniarze liczyli na własne siły i dążyli do wyzwolenia chłopów polskich spod patronatu kleru i szlachtyTomasz Domański, Postawy społeczno-polityczne duchowieństwa diecezji kieleckiej w latach 1864-1914. TKN Kielce 2008, s.199.. W jego skład wchodzili m.in. członkowie i działacze byłego Polskiego Związku Ludowego i byłego Związku Młodej Polski Ludowej, oraz część czytelników wychodzącego od 1866 pisma „Zorza”Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 393. Ruch zaraniarski dążył do podniesienia na wyższy poziom życia społeczno-ekonomicznego i kulturalnego wsi, oraz uniezależnienia wsi od wpływu ziemian i kleru. Celom tym poza samym pismem służyło Towarzystwo Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica, a także zakładane przez zaraniarzy szkoły rolnicze i spółdzielczość wiejska. Organizatorką szkół zaraniarskich była w tym czasie Jadwiga Dziubińska. W latach 1913–1915 grupa „Zarania” coraz więcej uwagi zaczęła poświęcać sprawom politycznym. Nawiązano wówczas współpracę ze Związkiem ChłopskimMiędzy innymi wydawano wspólnie pisma „Na naszej ziemi” i „Już blisko”. i innymi środowiskami politycznymi związanymi z Komisją Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych.
Po wybuchu wojny zaraniarze weszli do Zjednoczenia Organizacji Niepodległościowych, a następnie do Bloku Centrum. 6 grudnia 1914 r. Maksymilian Malinowski wspólnie z Ireną Kosmowską zorganizował zebranie „zaraniarzy”, którzy zaprotestowali wobec deklaracji Komitetu Narodowego Polskiego, skupiającego endeków i konserwatystów i popierającą Rosję w toczącej się wojnie. Po zamknięciu „Zarania” przez władze rosyjskie oraz aresztowaniu i wywiezieniu w głąb Rosji w lipcu 1915 ponad 150 zaraniarzy (wśród nich Maksymiliana Malinowskiego i Ireny Kosmowskiej), pozostali na wolności działacze, na czele z Tomaszem Nocznickim i Stanisławem Osieckim, utworzyli Stronnictwo Ludowe, które łącząc się ze Związkiem Chłopskim i Związkiem Ludu Polskiego dało początek Polskiemu Stronnictwu Ludowemu „Wyzwolenie”Jan Molenda,Polskie Stronnictwo Ludowe w Królestwie Polskim, Warszawa 1965, s.35.
Przypisy
Bibliografia
Prasa polska w latach 1864-1918, seria Historia prasy polskiej pod. red. Jerzego Łojka, Warszawa 1976, s. 82 Zenon Kmiecik, Dziennikarz i polityk (Maksymilian Malinowski), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, t. 30, z.3-4, 1991, s. 139-144, wersja elektroniczna Jan Molenda, Polskie Stronnictwo Ludowe w Królestwie Polskim, Warszawa 1965, ss. 285 Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 393
Linki zewnętrzne „Zaranie: pismo tygodniowe ogólno-kształcące, społeczne, rolnicze i przemysłowe” 1910-1914, Świętokrzyska Biblioteka Cyfrowa, wersja elektroniczna Tomasz Nocznicki, O „Zaraniu” i Zaraniarzach, odczyt wygłoszony z Zjeździe PSL „Wyzwolenie” 26 maja 1927, wersja elektroniczna Maksymilian Malinowski, Chłopski ruch zaraniarski w b. Królestwie Polskim przed pierwszą wojną światową, Warszawa 1947, wersja elektroniczna Wydania czasopisma w bibliotece Polona
Kategoria:Czasopisma w języku polskim Kategoria:Czasopisma wydawane od 1907 Kategoria:Czasopisma wydawane do 1915 Kategoria:Niewydawane tygodniki polskie Kategoria:Polski ruch ludowy okresu zaborów Kategoria:Polityka Królestwa Kongresowego Kategoria:Prasa w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zjednoczenie Organizacji Niepodległościowych Kategoria:Literatura antyklerykalna