Mateusz Bembus (ur. 1567 w Poznaniu, zm. 30 lipca 1645 w Krakowie) – polski zakonnik rzymskokatolicki, jezuita, kaznodzieja króla Zygmunta III Wazy, rektor Kolegium jezuitów w Poznaniu, dramatopisarz.
Życiorys Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Średnie wykształcenie uzyskał w poznańskim kolegium jezuickim. Skończył tu też kurs filozoficzny. W 1587 wstąpił do Towarzystwa Jezusowego (nowicjat w Krakowie). Prowadził zajęcia w kolegiach jezuickich w Jarosławiu i Poznaniu. Studiował teologię na Akademii Wileńskiej (1592–1596). W 1596 przyjął święcenia kapłańskie w Wilnie. W 1598 wrócił do Poznania. Od 1602 prowadził tu kursy filozoficzne dla kleryków. Ponownie wyjechał do Wilna, by w 1605 znów wrócić do Poznania, gdzie wykładał teologię scholastyczną.
W latach 1611–1618 pełnił obowiązki kaznodziei króla Zygmunta III, które przejął bezpośrednio po Piotrze Skardze. Zyskał rozgłos w całym kraju, jako płomienny mówca, silnie zaangażowany społecznie. Bronił m.in. chłopów przed wyzyskiem, krytykując samowolę szlachty, sprzeciwiał się pojednaniu z innowiercami, ale wspierał unię z prawosławiem. Po odejściu ze stanowiska, jesienią 1618 wyjechał do Rzymu, skąd wrócił w listopadzie 1619. Niebawem wrócił do Poznania i w latach 1620–1623 był rektorem kolegium jezuickiego. Następnie objął funkcję prepozyta domu profesów w Krakowie. W 1625 zarządzał polską prowincją jezuitów (jako wiceprowincjał). Ostatnie lata życia spędził na porządkowaniu i opracowywaniu swojego dorobku naukowego i teologicznego, lecz zły stan zdrowia i wiek nie pozwoliły mu na ukończenie tego dzieła. Pod koniec życia odsunął się od bezpośredniego udziału w życiu publicznym.
Jednym z wychowanków Mateusza Bembusa był Władysław Czarnkowski herbu Nałęcz IIID. Jung, Wierszopisowie Kłecka w latach 1590-1623. Przyczynki do historii kultury staropolskiej, Biblioteka Staropolska, t. 1, 2012, s. 79–108, ..
Twórczość Był autorem łacińskojęzycznej tragedii Antitemiusz (Antithemius seu Mors peccatoris), napisanej w latach 20. XVII wieku (czas gdy był w Poznaniu). Dzieło wchodzi w skład rękopiśmiennego kodeksu repertuarowego Tragediae sacrae (Codex Uppsaliensis), zawierającego jezuickie teksty powstałe w Poznaniu w latach 1596-1627. Utwór opisuje spór dwóch magnatów Antitemiusza i Ireneusza, z których pierwszy jest przykładem butnego i pyszałkowatego przedstawiciela swego stanu. Bellator Christianus Kolonia 1617, drukarnia: Officina Birkmaniensis, nakładem H. Myliusa, wyd. nast.: Kraków 1617, 1618, 1688 Pastor Vigilans Kraków 1618, drukarnia: A. Piotrkowczyk, wyd. nast.: Kolonia 1618 Kometa, to jest pogróżka z nieba Kraków 1619, drukarnia: A. Piotrkowczyk Żałoba albo kazanie... na pogrzebie... Andrzeja ze Bnina Opalińskiego, biskupa poznańskiego Kraków 1624, drukarnia: F. Cezary Wizerunk szlachcica prawdziwego w kazaniu na pogrzebie... Andrzeja Bobole... podkomorzego koronnego Wilno 1629 Wzywanie do jedności katolickiej narodu ruskiego religijej greckiej z Kościołem Rzymskim Kraków 1629, drukarnia: A. Piotrkowczyk, wyd. nast.: Lwów 1630
Opracowania nt. Bembusa źródło: J. A. P reuschoff: Universitas Vilnensis Wilno 1707 F. Siarczyński: Obraz wieku panowania Zygmunta III cz. 1, Lwów 1828 J. Łukaszewicz: Obraz historyczno-statystyczny miasta Poznania w dawniejszych czasach t. 2, Poznań 1838, s. 183-186 W. A. Maciejowski: Piśmiennictwo polskie t. 3, Warszawa 1852 S. Przyłęcki: Mateusz Bembus, czasopismo: Dzień. Lit. (Lwów) 1854, nr 23-25, 29-31 K. Mecherzyński: Historia wymowy w Polsce t. 2, Kraków 1858, s. 442-448
Przypisy
Bibliografia Grzegorz Raubo, Libertynizm potępiony - z barokowych dziejów jezuickiego teatru szkolnego w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania, 4/2006, s. 89–106, ISSN 0137-3552.
Linki zewnętrzne
Twórczość Mateusza Bembusa w serwisie Polona.pl
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Kategoria:Filozofowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy dramaturdzy XVI wieku Kategoria:Polscy dramaturdzy XVII wieku Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XVII wieku Kategoria:Polscy kaznodzieje Kategoria:Rektorzy uczelni jezuickich w I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Nauczyciele akademiccy kolegium jezuitów w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1567 Kategoria:Zmarli w 1645