Pigmalion – jednoaktowa opera (tyw. acte de ballet) napisana przez Jeana-Philippe’a Rameau. Premiera opery odbyła się 27 sierpnia 1748 roku w Operze Paryskiej. Autorem libretta jest Ballot de Sauvot. Pigmalion jest uznawany za najlepsze jednoaktowe dzieło Rameau; podobno powstało w ciągu ośmiu dniu.
Historia utworu thumb|Pigmalion, 1748 Historię Pigmaliona, w kształcie jaki nadał jej Antoine Houdar de la Motte, wprowadził po raz pierwszy na scenę, jako piątą część swego baletu Triumf sztuki wystawionego w 1700 roku, Michel de la Barre. Po nim temat zainteresował jeszcze kilku kompozytorów. Libretto dla Rameau opracował na podstawie utworu de la Motte'a, twórca z kręgu pana La Pouplinière'a, Ballot de Sovot. Jednoaktówka miała swą premierę 28 sierpnia 1748 roku w paryskiej Académie Royale de Musique. Początkowo słabo przyjęty, utwór zyskał na popularności przy okazji wznowienia w 1751 roku. Niebawem liczbą przedstawień dorównał niemal Kastorowi i Polluksowi, utrzymując się na scenie przez 30 lat.
Pierwsze współczesne wystawienie Pigmaliona miało miejsce w 1913 roku. Dzięki swojej zwięzłości i znakomitej muzyce, utwór stał się znowu jednym z najczęściej grywanych utworów Rameau.
Obsada RolaRodzaj głosuObsada podczas pierwszej premieryWedług Lajarte, p. 207.Pigmalionhaute-contrePierre JélyotteWedług Arthur Pougin, Un ténor del’Opéra au XVIIIe siècle - Pierre Jélyotte et les chanteurs de son temps, Paris, Fischbacher, 1905, p. 172 (kopia w Internet Archive).L'Amour sopranMarie-Angélique CoupéCéphise sopranMlle Rotisset de RomainvilleLa statuebaleriny i sopranMlle Puvignée fille
Streszczenie Opera oparta jest na historii mitycznego Pigmaliona, opisanego przez Owidiusza w Metamorfozach. W wersji Rameau i de Sovota rzeźbiarz Pigmalion tworzy piękną figurę, której wyznaje miłość. Jego narzeczona, Céphise, chce zwrócić na siebie uwagę, jednak zostaje odrzucona przez Pigmaliona, który prosi Wenus o ożywienie jego figury. Figura w magiczny sposób ożywa i zaczyna tańczyć. Wszyscy bohaterowie radują się i wychwalają siłę miłości. Wenus znajduje innego ukochanego dla odrzuconej przez rzeźbiarza Céphise.
Charakterystyka utworu Pigmalion jest niewątpliwym arcydziełem wśród ośmiu aktów baletowych napisanych przez Rameau w latach 1748-1754. W znacznej mierze zawdzięcza to librettu - krótkiej, dobrze skonstruowanej anegdocie, bogatej w sytuacje dramatyczne. Utwór otwiera uwertura mocnymi akordami, naśladującymi pospieszne uderzenia dłuta. Pierwszy monolog Pigmaliona - rozpaczliwa modlitwa skierowana do bogów należy do najlepszych arii tragicznych Rameau. Przerywa ją krótka dramatyczna scenka pomiędzy Pigmalionem i Cefizą. Konflikt ten rozwiewa się jednak szybko i Pigmalion znowu pozostaje sam ze swoim posągiem i bogami. Druga modlitwa błagalna skierowana do Wenus zostaje uwieńczona powodzeniem. W delikatnym obrazie orkiestrowym posąg ożywa i wygłasza czułe słowa miłości w pełnym wyrazu recytatywie. Amor wyśpiewuje triumfalną arietkę, kończącą akcję baletu. Następuje po niej finałowy obraz choreograficzny: Gracje uczą posąg tańczyć, tak że wkrótce potrafi już odtańczyć sarabandę i skocznego tamburyna. Do "muzeum" wpada niesforny lud, by podziwiać rzeźbę. Po pięknej pantomimie następuje hymn do Amora, a po nim dwie kolejne pantomimy i wirtuozowska aria głównego bohatera. Sztukę kończy wspólny taniec.
Nagrania Pygmalion, Orchestre de chambre des Concerts Lamoureux, Marcel Couraud (Archiv Produktion, 1962) Pigmalion, La Petite Bande, Sigiswald Kuijken (Deutsche Harmonia Mundi, 1981) Pigmalion, English Bach Festival Singers and Orchestra, Nicholas McGegan (Erato, 1984) Pigmalion, Les Arts Florissants, William Christie (Harmonia Mundi, 1992) Pygmalion, Concert Royal, James Richman (Centaur, 2010)
Przypisy
Bibliografia Cuthbert Girdlestone, Jean-Philippe Rameau: His Life and Work, New York: Dover, 1969. Holden, Amanda (Ed.), The New Penguin Opera Guide, New York: Penguin Putnam, 2001. . Lajarte, Théodore de Bibliothèque Musicale du Théatre del’Opéra. Catalogue Historique, Chronologique, Anecdotique, Tome 1, Paris, Librairie des bibliophiles, 1878 (kopia w Internet Archive)
Sadler, Graham, ed., The New Grove French Baroque Masters, Grove/Macmillan, 1988.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Opery w języku francuskim Kategoria:Balety