Szmer oddechowy, szmery oddechowe (ang. respiratory sounds) – zjawisko akustyczne stwierdzane podczas osłuchiwania pacjenta, słyszalne nad płucami podczas wdechu i wydechu. Szmer jest składową akustycznych zjawisk powstających podczas przepływu powietrza przez poszczególne elementy układu oddechowego – tchawicę, oskrzela, oskrzeliki oraz pęcherzyki płucne. Osłuchiwanie płuc pozwala na wstępną diagnozę zaburzeń i chorób układu oddechowego.
Podział Istnieje kilka podziałów szmerów oddechowych. Dawniej szmery oddechowe dzielone były na: szmer oskrzelowy, szmer pęcherzykowy, świsty lub rzężenia, trzeszczenia. W Polsce obecnie przyjmuje się najnowszy podział na: Szmery oddechowe fizjologiczne Szmer oskrzelowy Prawidłowy Patologiczny szmer oskrzelowy Szmer pęcherzykowy Prawidłowy Ściszony szmer pęcherzykowy Zaostrzony szmer pęcherzykowy Szmery oddechowe dodatkowe Rzężenia Drobnobańkowe (trzeszczenia) Grubobańkowe Świsty i furczenia Świsty Świsty wdechowe Stridor Świsty wydechowe Furczenia Tarcie opłucnowe
Szmery oddechowe fizjologiczne Są to szmery oddechowe, które w zależności od miejsca występowania, nasilenia i obrazu klinicznego pacjenta mogą być oznaką braku zaburzeń w układzie oddechowym lub występującej patologii.
Szmer oskrzelowy Szmer oskrzelowy (ang. bronchial breath sound, bronchial respiratory sound) – o szerokim spektrum częstotliwości. W warunkach fizjologicznych powstaje w wyniku turbulentnego przepływu powietrza jedynie przez tchawicę i duże oskrzela.
Patologiczny szmer oskrzelowy jest słyszalny nad obwodowymi częściami płuca, gdy powietrze nie dociera do pęcherzyków płucnych i brak jest szmeru pęcherzykowego. Występuje w przebiegu: Zapalenia płuc Ropniu płuca Rozstrzeń oskrzeli Krwotoków.
Szmer pęcherzykowy Szmer pęcherzykowy (ang. normal, vesicular sound) – słyszalny niemal nad całymi płucami. Związany jest z przechodzeniem powietrza do pęcherzyków płucnych i końcowych odcinków dróg oddechowych czyli turbulentnym przepływem powietrza przez oskrzela płatowe i segmentowe.
Ściszenie szmeru pęcherzykowego występuje w przypadku upośledzonego przepływu powietrza do obwodowych części płuc lub w przypadku nieprzylegania płuca bezpośrednio do ściany klatki piersiowej. Takie zjawisko obserwujemy następujących stanach patologicznych: Rozedma Niedodma Odma opłucnowa Płyn w jamie opłucnej.
Szmery oddechowe dodatkowe Szmery oddechowe dodatkowe, szmery dodatkowe (ang. adventitious sounds) – zawsze są objawem patologicznym. Występują w połączeniu ze szmerami oddechowymi fizjologicznymi.
Rzężenia
Rzężenia (ang. crackles, rales) – bezdźwięczne, krótkie (<0,25 s), przerywane szmery oddechowe wywoływane przez nagłe wyrównanie ciśnienia gazów pomiędzy dwoma obszarami płucnymi. Powstają podczas otwarcia wcześniej zamkniętych małych oskrzelików. Wyróżnia się:
Rzężenia drobnobańkowe Rzężenia drobnobańkowe (ang. fine crackles) – zwane często trzeszczeniami (ang. crepitations) – szmery dodatkowe o wysokiej częstotliwości. Występują w przypadku: Włóknienia płuc Obrzęku płuc Ropniu płuca Zapaleniu płuc.
Rzężenia grubobańkowe Rzężenia grubobańkowe (ang. coarse crackles) – szmery o niskiej częstotliwości. Rozstrzenie oskrzeli
Świsty i furczenia Dźwięczne szmery dodatkowe o charakterze ciągłym (>0,25 s).
Świsty
Świsty (ang. wheezes, sibilant rhonchi) – dźwięki o charakterze syczącym o wysokiej częstotliwości. Powstają na skutek turbulentnego przepływu przez zwężone drogi oddechowe. Wyróżnia się:
Świsty wdechowe Powstają wskutek zwężenia dróg oddechowych położonych poza klatką piersiową. Występują w następujących patologiach: Zwężenia krtaniowo-tchawicze Porażenie strun głosowych Zapalenie krtani Zapalenie tchawicy Ucisk na tchawicę z zewnątrz Obecność ciała obcego w drogach oddechowych.
Stridor Stridor (ang. stridor), stridor oddechowy, świst krtaniowy – jest szczególnie głośnym tonem, o stałej częstotliwości wskazującym na obturację krtani lub tchawicy. Niektóre przyczyny: Wrodzone wady budowy dróg oddechowych Laryngomalacja Podgłośniowe zapalenie krtani Porażenie nerwu krtaniowego wstecznego Brodawczaki krtani Mononukleoza zakaźna
Świsty wydechowe Świsty wydechowe powstają na skutek zwężenia dróg oddechowych leżących wewnątrz klatki piersiowej. Przyczyny: Astma POChP Przewlekłe zapalenie oskrzeli Zachłyśnięcie treścią pokarmową Zatorowość płucna Niewydolność mięśnia sercowego
Furczenia Furczenia (ang. rhonchi) – szmery oddechowe o niskiej częstotliwości. Wynikające z obecności wydzieliny w drogach oddechowych. Przyczyny: Zapalenie płuc Zapalenie oskrzeli
Tarcie opłucnej Tarcie opłucnowe (ang. pleural rub), tarcie opłucnej – powstaje w wyniku ocierania się o siebie blaszek opłucnej ściennej i opłucnej płucnej. Występuje podczas zmian przebiegających z odkładaniem się włóknika w przebiegu: Stanu zapalnego opłucnej Nowotworów opłucnej.
Różnicowanie na podstawie objawów przedmiotowych Oglądaniem, opukiwaniem, badając drżenie głosowe oraz osłuchiwaniem można wstępnie diagnozować choroby układu oddechowego.
Bibliografia
Gerd Herold i wsp. Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów i lekarzy wyd. V, Warszawa 2007, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
Linki zewnętrzne
Kategoria:Objawy chorobowe