thumb|Grób poety Zdzisława Dębickiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Zdzisław Klemens Dębicki, ps. Dęb., Jaxa, K. Zebrzydowski (ur. 19 stycznia 1871 w Warszawie, zm. 7 maja 1931 tamże) – polski poeta, eseista, krytyk literacki, publicysta i pamiętnikarz okresu Młodej Polski, przez niektórych wiązany z impresjonizmem, nazywany „poetą księżyca” oraz „nastrojowcem”.

Życiorys Urodził się w rodzinie Gustawa Dębickiego h. Gryf (zm. 1903), ziemianina z Wołynia, i Aleksandry z Kowalskich (1849–1933). Miał dwóch braci i siostręK. Strugińska, Zapomniany młodopolski twórca wszechstronny, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica“, 13, 2010, s. 207.. Wychowany w duchu patriotyzmu (ojciec brał udział w powstaniu styczniowym), od młodych lat był w konflikcie z władzami zaboru rosyjskiego. Z warszawskiego IV Gimnazjum Rządowego wydalony za udział w kółkach samokształceniowych. Maturę zdał w Dorpacie (dziś Tartu – Estonia). Potem przez cztery lata studiował na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim (rozpoczął w 1891 studia medyczne, później przeniósł się na prawo). Aresztowany w 1894, z powodu udziału w manifestacji na cześć 100. rocznicy powstania kościuszkowskiego, spędził pół roku w więzieniu na Pawiaku. Skazany na dwa lata zsyłki do Orska na Uralu (po roku został amnestionowany). Pozbawiony prawa studiowania na terenie Rosji. W latach 1895–1898 studiował na wydziale prawa Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie. W 1896 został członkiem Ligi NarodowejK. Strugińska, Zdzisław Dębicki i jego związki z ideologią polskich nacjonalistów, [w:] Nacjonalizm polski do 1939 roku. Wizje kultury polskiej i europejskiej, red. K. Stępnik, M. Gabryś, Lublin 2011, s. 82–83., wcześniej od 1895 publikował artykuły w „Przeglądzie Wszechpolskim”, piśmie redagowanym przez Romana Dmowskiego. Od 1899 mieszkał w Warszawie, współpracował z wieloma pismami, zajmując się krytyką literacką i publicystyką, pełniąc również funkcję kierownika literackiego „Biblioteki Dzieł Wyborowych”. Od 1912 zatrudniony jako sekretarz redakcji w „Tygodniku Ilustrowanym”; w 1918 został redaktorem naczelnym tego pisma i był nim do 1929. Wiele podróżował, działał w stowarzyszeniach dziennikarskich, był znanym bibliofilem.

Ożenił się z Zofią Wierzbicką (1874–1954), córką profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Miał trzech synów: zmarłego w dzieciństwie Jerzego (1900–1901)Zdzisław Dębicki z Dębicy h. Gryf M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-08-26]., oraz Bogusława Tadeusza i Mieczysława Daniela.

Zmarł w Warszawie 7 maja 1931 roku, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 11-2-22,23). Pośmiertnie, w 1931 otrzymał Nagrodę Literacką miasta stołecznego Warszawy.

Twórczość Debiutował w wieku lat 19, wierszem zamieszczonym w jednodniówce „Na głodnych” (1890), ale swój pierwszy tomik impresjonistycznych wierszy Ekstaza, wydał dopiero w 1899. Kolejne jego publikacje, choć warsztatowo bardzo sprawne, były również utrzymane w młodopolskiej konwencji. Wyraźniejsze indywidualne cechy nosiły dopiero utwory zawarte w późniejszych tomach: Ojcze nasz, Kiedy ranne wstają zorze, czy Oglądam się za siebie, w których wyraźne religijne i patriotyczne motywy współistnieją z indywidualnymi już impresjami, czy wspomnieniami z lat dzieciństwa. Przeżycia z czasów I wojny i Legionów Polskich były inspiracją tomu Ta, co nie zginęła, napisanego wspólnie z Edwardem Słońskim. Wysoka kultura literacka, znajomość i szacunek dla literatury klasycznej widoczne były w jego pracy wydawniczej i krytyczno-literackiej, jak i w pismach publicystycznych, propagujących rozwój nauki i szkolnictwa. Związany z ruchem narodowo-demokratycznymEpoki literackie, t. 8: Modernizm, red. S. Żurawski, Warszawa 2008, s. 60., co widać było m.in. w książkach Miasteczko czy Kryzys inteligencji polskiej, swoje idee i poglądy (oraz pesymistyczne zdanie na temat cywilizacji) przedstawił w wydanym na rok przed śmiercią tomie Sam na sam. Złudy i prawdy. Uzupełnieniem twórczości Dębickiego są dwie jego książki wspomnieniowe: Grzechy młodości i Iskry w popiołach.

Publikacje 1898 Ekstaza 1900 Noce bezsenne 1904 Święto kwiatów 1907 Kiedy ranne wstają zorze 1907 Ojcze nasz. Modlitwy wieczorne 1912 Oglądam się za siebie 1913 Wybór poezji 1915 Ta, co nie zginęła (wspólnie z Edwardem Słońskim) 1916 Książka i człowiek (publicystyka) 1917 Miasteczko (publicystyka) 1918 Kraj lat dziecinnych 1918 Kryzys inteligencji polskiej (publicystyka) 1919 Książeczka żołnierza polskiego (publicystyka) 1919 Polska i Litwa. W 350 rocznicę Unii Lubelskiej 1569–1919 (publicystyka) 1919/20 Pisarze polscy t. 1–2 (sylwetki pisarzy z wypisami), Tom 1, Tom 2 1920 Powitanie morza (publicystyka) 1921 Za Atlantykiem. Wrażenia z pobytu w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej 1922 Podstawy kultury narodowej (publicystyka) 1923 Narodziny ideału (publicystyka) 1924 Poezje. 1898–1923 Wstęp A. Grzymała-Siedlecki 1925 Władysław St. Reymont. Laureat Nobla 1926 Kasprowicz. Poeta-bibliofil 1926 Z północy i południa. Finlandia, Włochy, Szwecja, Rumunia, Turcja 1927 Rozmowy o literaturze (publicystyka) 1927/28 Portrety (sylwetki pisarzy) seria 1, seria 2 1928 Belgia i Polska (publicystyka) 1929 Grzechy młodości 1930 Sam na sam. Złudy i prawdy (publicystyka) 1931 Iskry w popiołach. Wspomnienia lwowskie. "Grzechów młodości" część druga

Ordery i odznaczenia

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 434 „za zasługi, położone na polu pracy społecznej i narodowej oraz w dziedzinie organizacji dziennikarstwa w Polsce”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924) Krzyż Komandorski Orderu Wazów (Szwecja, 1928)Sveriges statskalender / 1931. Bihang, s. 167]

Przypisy

Linki zewnętrzne

Dzieła Zdzisława Dębickiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Zdzisław Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Wazów Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Urodzeni w 1871 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1931