John Tuzo Wilson (ur. 24 października 1908 w Ottawie, Ontario, zm. 15 kwietnia 1993 w Toronto, Ontario) – kanadyjski geofizyk, pionier badań w dziedzinie tektoniki płyt, pedagog, profesor University of Toronto, rektor York University (1983–1986).
Życiorys Gdy w roku 1926 rozpoczynał studia na Uniwersytecie Toronto nie istniał jeszcze program nauczania geofizyki; utrudnione było nawet połączenie studiów fizyki i geologii. Wilson wybrał więc matematykę i fizykę, a w czasie letnich wakacji brał udział w terenowych zajęciach geologicznych. W roku 1932 uzyskał drugi licencjat w dziedzinie geofizyki po studiach w St John’s College na Uniwersytecie Cambridge. Następnie, w roku 1936, otrzymał stopień doktora na Uniwersytecie Princeton. Po studiach pracował w Geological Survey of Canada, a następnie brał udział w II wojnie światowej. Po wojnie, w roku 1946 został profesorem geofizyki University of Toronto (zastępując swojego profesora, fizyka Lachlina Gilchrista). Prowadzone wówczas badania geofizyczne były związane z odkryciem w Leduc pola naftowego (1947). Wilson kierował opracowywaniem pierwszych map lodowców Kanady; był pionierem stosowania zdjęć lotniczych w kartografii geologicznej; poszukując nieznanych arktycznych wysp dokonał – jako drugi kanadyjczyk – przelotu nad Biegunem Północnym (1946).
W latach 1958–1964 był członkiem National Research Council. Pełnił funkcję przewodniczącego Royal Society of Canada (1972–1973) i American Geophysical Union (1980–1982). Po przejściu na emeryturę w 1974 r. wykładał w University of Toronto jako profesor emeritus; w latach 1983–1986 był rektorem York University oraz dyrektorem Ontario Science Centre (do 1985).
Tematyka badań i publikacje Jego najbardziej cenione prace naukowe dotyczyły tektoniki płyt – artykuł A New Class of Faults and their Bearing on Continental Drift (1965; w wolnym przekładzie – „Nowa klasa uskoków i ich wpływ na dryf kontynentów”; zob. uskok transformacyjny) jest uznawana za przełomową w tej dziedzinie. Wśród innych publikacji wymieniane są m.in.: A Revolution in Earth Science (1967), Continents Adrift and Continents Aground (1977), oraz książki na temat Chin, które ułatwiły poprawę stosunków tego kraju z krajami zachodnimi: One Chinese Moon (1959), Year of the New Moons (1961),
Odznaczenia i nagrody 240px|thumb|Cykle superkontynentalne Wilsona 240px|thumb|Mapa Tuzo Wilson Seamounts Upamiętnieniem Johna Tuzo Wilsona jest m.in. nazwanie jego imieniem cyklu superkontynentalnego oraz gór na Antarktydzie i podwodnej góry – wygasłego wulkanu – Tuzo Wilson Seamounts w pobliżu wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej. Na jego cześć ustanowiono „J. Tuzo Wilson Medal”, przyznawany kanadyjskim naukowcom za wyjątkowe osiągnięcia w dziedzinie geofizyki. W procesie selekcji kandydatów jest brany pod uwagę poziom badań naukowych lub technicznych, osiągnięcia w zakresie instrumentów badawczych, możliwość zastosowania wyników badań w praktyce oraz osiągnięcia dydaktyczne. Pierwszy Medal otrzymał J. Tuzo Wilson w roku 1978.
John Tuzo Wilson otrzymał również: Fellow, Royal Society of Canada, 1968 Penrose Medal of the Geological Society of America, 1968 Vetlesan gold medal, 1978 Walter H. Bucher Medal of the American Geophysical Union, 1968 Honorary Membership in the Society of Exploration Geophysicists, 1973 John J. Carty Medal (National Academy of Sciences), 1975 Vetlesen Prize (Columbia University), 1978 Wollaston Medal (Geological Society of London), 1978 Huntsman Award (Bedford Institute of Oceanography), 1981 Maurice Ewing Medal (Society of Exploration Geophysicists i American Geophysical Union)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci St John’s College (Cambridge) Kategoria:Kanadyjscy geolodzy Kategoria:Kanadyjscy pedagodzy Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1993 Kategoria:Ludzie urodzeni w Ottawie