Royal Canadian Air Force, RCAF (fr. Aviation royale canadienne, Królewskie Kanadyjskie Siły Lotnicze) – siły powietrzne Kanadyjskich Sił Zbrojnych, w latach 1975–2011 działały pod nazwą Canadian Forces Air Command.
Historia thumb|Flaga z lat 1941-1968 II wojna światowa Kanadyjskie siły lotnicze odegrały ważną rolę podczas II wojny światowej. W szczytowym punkcie, w styczniu 1944, służyło w nich 215 tys. ludzi (w tym 15 tys. kobiet). Z tego 100 tys. brało udział w programie szkolenia pilotów (British Commonwealth Air Training Plan), 65 tys. stacjonowało w Kanadzie, a 46 tys. stacjonowało poza Kanadą (głównie w Europie). RCAF miało wtedy 78 dywizjonów, z tego 43 stacjonowało w Kanadzie, a 35 za granicą. Podczas wojny straty RCAF wyniosły 13 657 zabitych i 1889 zaginionych. Ponadto około 3 tys. ludzi zginęło w wypadkach.
Zimna wojna Koniec wojny doprowadził do redukcji RCAF do pokojowej liczebności z 12 tys. osób personelu i 5 dywizjonami. Głównymi zadaniami dla sił powietrznych w tym czasie stały się misje związane z eksploracją Arktyki, dozorem, fotomapingiem, transportem, misjami poszukiwawczo-ratunkowymi. Zagrożenie ze strony bloku wschodniego doprowadziło do decyzji w 1948 o znacznej rozbudowie potencjału bojowego, w tym wprowadzeniem nowego myśliwca F-86 Sabre (lokalnie CL-13 Sabre), który miał być budowany na licencji przez zakłady Canadair w Montrealu. W ramach zobowiązań wobec NATO założonego w 1949, Kanada miała skierować do Europy 12 eskadr myśliwskich stacjonujących w czterech bazach – we Francji (Marville i Grostenquin) i Niemczech Zachodnich (Zweibrücken i Rheinmünster), zorganizowanych jako No. 1 Air Division RCAF. W tym celu między 1952 i 1953 RCAF odebrało 290 Sabre Mk.2, których większość skierowano do Europy. Od 1954 zastępowały je 370 Sabre Mk.5, a 210 Sabre-2 trafiło do Turcji i Grecji. Finalny Sabre Mk.6 oblatano w 1954, których do 1958 wyprodukowano 390 sztuk dla RCAF. Od 1950 do 1958 RCAF prowadziło w Ontario i na Summerside szkolenia dla pilotów i nawigatorów z krajów NATO. W 1953 do służby wszedł kanadyjski myśliwiec przechwytujący Avro Canada CF-100 Canuck, działający niezależnie od warunków atmosferycznych, cztery eskadry Canucków stacjonował w Europie w latach 1956–1962, do czasu zastąpienia ich przez CF-104. W 1953 RCAF były pierwszymi siłami powietrznymi, które do celów transportowych wprowadziły odrzutowe samoloty De Havilland Comet. Do końca wojny w Korei w 1955 RCAF urosły do 54 tys. osób i 41 dywizjonów.
W obawie przed zagrożeniem ze strony radzieckich bombowców strategicznych od 1953 roku Kanada prowadziła samodzielne pracę nad myśliwcem przechwytującym nowej generacji, które doprowadziły do oblatania w 1958 roku samolotu Avro Canada CF-105 Arrow. Arrow chociaż był powodem do dumy dla małego narodu, to z powodów politycznych USA i Wielka Brytania nie były zainteresowane jego zakupem, a kontynuowanie programu groziło drenażem budżetu obronnego Kanady. W 1959 rząd skasował program Arrow, decyzję tłumacząc zagrożeniem ze strony ICBM (w 1957 odpalono Sputnika), które miały zastąpić bombowce, zaoszczędzone fundusze miały być przekazane na program pocisków BOMARC. W 1948 Kanada i USA utworzyły dowództwo obrony powietrznej NORAD. USAF zaproponowały uwolnienie dla RCAF 56 F-101B Vodoo i 10 F-101F, które dzięki dostępności F-102 i F-106 mogły odpowiadać za przestrzeń powietrzną w kanadyjskim sektorze NORAD-u. Po długich negocjacjach umowę zakupu samolotów podpisano w 1961, w tym samym roku rozpoczęto dostawy. CF-101 zastąpiły CF-100 w stosunku pięć za dziewięć eskadr. Szczególnie kontrowersyjne było stacjonowanie na terenie Kanady, pod nadzorem USA, pocisków AIR-2 Genie z głowicą atomową, które zmagazynowano w arsenale RCAF od 1965 do 1984. Między 1970 i 1972 56 przestarzałych CF-101 wymieniono na kolejne 66 F-101 z mniejszym nalotem i dodatkowym wyposażeniem.
Od 1957 do patrolowania wybrzeży Kanady wprowadzono 33 Canadair CP-107 Argus (CL-28), czyli odmiana Bristol Britannia. Argusy w 1981 zastąpiły Lockheed CP-140 Aurora.
W październiku 1960 roku otrzymano pierwsze samoloty CC-130 w wersji B, które w 1969 roku sprzedano do Kolumbii (1 z 4 uległ katastrofie). Zastąpione one zostały 24 samolotami C-130E (5 z nich uległo później katastrofie).
Od 1962 pozostałe w Europie Sabre i CF-100 zastąpiło osiem eskadr CF-104 Starfighter (CF-111, CL-90), z których 200 jednomiejscowych wyprodukował Canadair, a 38 dwumiejscowych sztuk Lockheed. Samoloty używane do 1986 dedykowano do roli taktycznych bombowców, co przy lotach na niskim pułapie i ich dużym nalocie doprowadziło do rozbicia w Europie 110 Starfighterów. W 1967 RCAF opuściło Francję, a 1 AD przemianowano na No. 1 Canadian Air Group. Liczebność Canadian Forces w Europie zredukowano w 1969 do dwóch niemieckich baz z trzema eskadrami.
W 1968 do służby weszły Canadair CF-5, licencyjna odmiana lekkiego myśliwca Northrop F-5 Freedom Fighter, budowane także na eksport. Ogółem 89 CF-116A i 46 CF-116D używano do 1995 (pierwotnie planowano wycofać je w latach 80.) na terenie Kanady.
W latach 1974-1975 zakupiono pięć samolotów C-130H i w latach 1985-1986 kolejne cztery i dwa w 1997 roku.
W 1980 Kanada wybrała w drodze konkursu samolot McDonnell Douglas F/A-18 Hornet, który pod oznaczaniem CF-18 zakupiono 98 sztuk jednomiejscowych i 40 dwumiejscowych. Dostawy zrealizowano w latach 1982–1988, samoloty kosztowały wtedy 4 mld CAD, czyli 8,9 mld $ w cenach z 2011. Po zakończeniu dostaw 1988 roku zrezygnowano z możliwego zwiększenia zamówienia o kolejne 20 sztuk.
W 1988 roku rozpoczęto modernizację samolotów CP-140 w celu ich użytkowania minimum do 2020 roku.
Po zakończeniu Zimnej Wojny zmniejszono potencjał bojowy. Na 36 dywizjonów lotniczych pozostały cztery wyposażone w myśliwce.
Canadian Force W 1968 trzy rodzaje kanadyjskich sił zbrojnych zostały zjednoczone w nową formacje jako Kanadyjskie Siły Zbrojne (Canadian Forces). W ramach tej struktury zlikwidowano Royal Canadian Air Force i w latach 1968-75 istniały one równolegle z resztą wojsk jako jedno dowództwo. Od 1975 siły lotnicze Kanady zreorganizowano jako Canadian Forces Air Command, w skrócie AIRCOM (czyli Dowództwo Powietrzne Kanadyjskich Sił Zbrojnych), formacja ta powstała jako odpowiedź na niesprawdzenie się struktury z centralnym dowództwem i kontynuowała tradycje RCAF aż do 2011, gdy nowy konserwatywny rząd postanowił zmienić problematyczne nazewnictwo, wracając do tradycyjnych trzech rodzajów sił zbrojnych: Canadian Army, Royal Canadian Navy i Royal Canadian Air Force (identyczne nazewnictwo jest stosowane przez Brytyjskie Siły Zbrojne i Australijskie Siły Obrony).
Po 1991 roku W latach 1992-1993 zakupiono pięć samolotów A310 w celu zastąpienia samolotów CC-137. Samoloty zostały przebudowane do wymaganych wersji transportowych, pasażerskich i tankowania powietrznego oraz przewozu VIP.
Dowództwo zlokalizowane jest w Ottawie w Kwaterze Narodowej Obrony wraz z Sztabem Lotnictwa oraz Lotniczą Eskadrą Rezerwową Sztabu Lotnictwa. Poniżej ustanowiono dowództwo dwóch dywizji lotniczych, którym przypisano 14 skrzydeł rozmieszczonych na lotniskach po kraju. Skrzydło składa się z dywizjonów operacyjnych i wsparcia. Szkoleniem personelu zajmuje się Centrum Szkoleniowe Sił Powietrznych
1. Kanadyjska Dywizja Lotnicza powstała 31 lipca 1997 roku. W jej skład wchodzi dwanaście skrzydeł lotniczych. Dowództwo zlokalizowane jest w prowincji Manitoba w mieście Winnipeg. W tym samym miejscu znajduje się Dowództwo Obrony Przestrzeni Powietrznej Ameryki Północnej. Osoba pełniąca funkcje dowódcze odpowiada za dowodzenie i funkcjonowanie jednostek zarówno na terenie kraju i poza nim. Dodatkowo wydziela jednostki dla Kanadyjskiego Dowództwa Operacji Połączonych i NORAD. Bezpośrednio pod dowództwo podlega Centrum Połączonych Operacji Powietrznych i Dywizjon Technicznego Powietrznego i Telekomunikacyjnego będące zlokalizowane w bazie CFB Trenton w prowincji Ontario. Zadaniem jednostki są usługi: telekomunikacji, szkolenia, remonty i produkcja dla lotnictwa wojskowego kraju. Dodatkowo prowadzone są przez jednostkę prace serwisowe w bazach lotniczych i zabezpieczenie wycofanych samolotów z użytkowania. 2. Kanadyjska Dywizja Lotnicza została sformowana w czerwcu 2009 roku i skupia struktury szkoleniowe. Podporządkowane do niej zostały dwa skrzydła i centrum szkolenia. Kwatera główna znajduje się w mieście Winnipeg.
Do roku 2006 samoloty CF-188 Hornet przeszły modernizację, która pozwoliła wydłużyć czas użytkowania. Zamontowano nowy radar AN/APG-73, system nawigacji swój-obcy AN/APX-11 i komputer misji AN/AYK-14 XN-8. Samoloty zostały przystosowane do przenoszenia bomb JDAM i rakiet AIM-120 AMRAAM. W 2010 roku samoloty wyposażono w wyświetlacze LCD i zintegrowany system wymiany informacji Link 16.
1 lutego 2007 roku podpisano kontrakt na cztery samoloty Boeing C-17 Globemaster III o wartości 1,3 mld dolarów. Następnie dokupiono piąty samolot 30 marca 2015 roku za 415 mln dolarów. Jeszcze tego samego roku 20 grudnia zakupiono dodatkowo 17 sztuk C-130J, które odebrane zostały między 4 czerwca 2010, a 8 maja 2012 roku dzięki czemu zrezygnowano z CC-130E .
W grudniu 2012 roku zrezygnowano z zakupu samolotów F-35 z powodu rosnących kosztów. Stało się to przyczyną sporu politycznego między premierem Stephenem Harperem z opozycją. W 2013 roku wystosowano zapytanie odnośnie informacji o produktach do czterech producentów: Boeinga, Dassaulta, Eurofightera i SAAB-a. Szwedzka firma zrezygnowała z złożenia not informacyjnych dla Kanady.
17 lutego 2019 roku przybyły do Kanady odkupione od Australii pierwsze F/A-18. W ten sposób podniesiono stan gotowości bojowej i zapewniono utrzymanie floty myśliwców na odpowiednim poziomie ilościowym do czasu przezbrojenia na nowocześniejszy myśliwiec. Zakończenie dostaw ma nastąpić w 2021 rokuAktualności wojskowe, [w:] Lotnictwo, t. XXII, Magnum-X Sp. z o.o., 5 kwietnia 2019 (207), s. 8, ISSN 1732-5323.
Skrzydło ekspedycyjne W skład 1. Kanadyjskiej Dywizji Lotniczej sformowana zostało 2. Ekspedycyjne Skrzydło Lotnicze, które ma zabezpieczać i wspierać pozostałe jednostki na terenie kraju i za granicą. 20 lipca 2007 roku minister obrony Gordon O'Connor zapowiedział sformowanie jednostki, a 30 lipca 2010 roku Peter MacKay potwierdził decyzję poprzednika. W ramach skrzydła lotniczego funkcjonować mają cztery jednostki:
2. Ekspedycyjny Dywizjon Lotniczy 8. Dywizjon Łączności Lotniczej i Kontroli 2. Jednostka Koordynacyjna Komponentu Lotniczego 2. Centrum Gotowości Ekspedycyjnej
Walka elektroniczna Walka elektroniczna została przekazana prywatnej firmie - Discovery Air Defence Services Inc. W tym celu użytkowane są samoloty Alpha Jet oraz IAI 1124 Westwind. Pierwszy kontrakt został podpisany w 2005 roku. W celu świadczenia tej usługi firma zakupiła 16 samolotów Alpha Jet z Lufftwaffe oraz odkupiła cztery Westwindy z Izraela. Samoloty zostały sprowadzone w latach 2006-2007. Stworzona jednostka 20 stycznia 2009 roku otrzymała oznaczenie 414. Dywizjonu Wsparcia Walki Radioelektronicznej i podporządkowano pod 3. Skrzydło na lotnisku Gatineau.
Struktura organizacyjna