Pielęgniarstwo psychiatryczne lub zdrowia psychicznego – specjalność pielęgniarstwa skupiająca się na opiece nad osobami w każdym wieku, dotkniętymi chorobami psychicznymi lub zaburzeniami zdrowia psychicznego, takimi jak schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa, psychoza, depresja lub demencja. Pielęgniarki i pielęgniarze pracujący w tym obszarze przechodzą więcej szkoleń w zakresie terapii psychologicznych, budowania przymierza terapeutycznego, radzenia sobie z trudnymi przejawami zachowań oraz podawania leków psychiatrycznych.
Relacja terapeutyczna Podobnie jak inne dziedziny praktyki pielęgniarskiej, pielęgniarstwo zdrowia psychicznego również opiera się na określonych modelach pielęgniarstwa, wykorzystuje plany opieki pielęgniarskiej i stawia sobie za cel całościową troskę o pacjenta. Jednak pielęgniarstwo psychiatryczne szczególny nacisk kładzie na rozwój relacji terapeutycznej, czy też sojuszu terapeutycznego. W praktyce oznacza to, że zadaniem pielęgniarki/pielęgniarza jest angażowanie się w opiekę nad pacjentem na zasadzie pozytywnej współpracy. Umożliwia to pacjentowi dotarcie do wnętrza swojej osobowości, co z kolei może służyć jako wzmocnienie pozostałych sposobów leczenia jakimi objęty jest dany pacjent.
Aspekty Relacji Terapeutycznej Pielęgniarstwa Psychiatrycznego Do najważniejszych zadań pielęgniarki psychiatrycznej/pielęgniarza psychiatrycznego należy utrzymywanie pozytywnej relacji terapeutycznej z pacjentem w otoczeniu klinicznym. Fundamentalne założenia opieki zdrowia psychicznego ukierunkowane są na relacje interpersonalne, a także interakcje między specjalistami a odbiorcami ich usług. Opieka nad osobami z zaburzeniami psychicznymi wymaga zarówno wzmożonej obecności personelu jak i chęci niesienia wsparcia. Pielęgniarki o zaawansowanej praktyce, Fiona Dziopa (psycholog, licencjonowana pielęgniarka) oraz Kathy Ahern (doktor pielęgniarstwa, pielęgniarka) zdefiniowały dziewięć kluczowych aspektów zdrowia psychicznego istotnych w praktyce pielęgniarstwa psychiatrycznego. Obejmują one: zrozumienie i empatię, indywidualizm, służenie wsparciem, obecność i dostępność, autentyczność, propagowanie zasad równości, okazywanie szacunku, wyznaczanie wyraźnych granic oraz okazywanie pacjentowi samoświadomości.
Zrozumienie i empatia Okazywane przez pielęgniarki i pielęgniarzy psychiatrycznych zrozumienie i empatia wzmacniają w pacjentach poczucie równowagi psychicznej. Zrozumienie jest niezwykle ważne, ponieważ pozwala pacjentowi czuć się kimś ważnym. Pacjenci powinni być zachęcani do wyrażania myśli i okazywania emocji bez poczucia winy, osądów czy lekceważenia. Świadomość bycia ważnym jest bardzo istotna w ustrukturyzowanym społeczeństwie, które niejednokrotnie piętnuje ludzi z zaburzeniami psychicznymi ze względu na ich przypadłość. Wzmacnianie w pacjentach poczucia ważności, pozwala im zbliżyć się do stanu normalności w jakim żyli przed chorobą. W obliczu intensywnych ataków o podłożu osobistym, pielęgniarki i pielęgniarze psychiatryczni powinni starać się zachować w sobie chęć i umiejętność zrozumienia pacjenta. Kwestią kluczowej wagi jest zdolność szybkiego interpretowania negatywnych zachowań i postawienie się w sytuacji pacjenta. Znaczący czynnik stanowi również zaangażowanie, zwłaszcza kiedy pacjenci oczekują od personelu pielęgniarskiego zrozumienia nawet wówczas, gdy sami nie są w stanie werbalizować swoich potrzeb. Dzięki zrozumieniu ze strony pielęgniarki/pielęgniarza psychiatrycznego, szanse pacjenta na poprawę zdrowia oraz efektywność leczenia znacznie rosną.
Indywidualizm Zindywidualizowana opieka staje się bezcenna kiedy personel pielęgniarski musi poznać swoich pacjentów. Aby zbliżyć się do podopiecznych pielęgniarki i pielęgniarze muszą postrzegać ich jako indywidualne jednostki, żyjące także w realiach poza chorobą psychiczną. Jest to warunek konieczny w kreowaniu poczucia własnej wartości osób dotkniętych chorobą oraz szacunku do nich. Aby móc w pełni zaakceptować pacjenta jako odrębną jednostkę, personel psychiatryczny nie powinien kierować się subiektywnymi wartościami, ideologiami czy też wcześniejszym wyobrażeniem na temat osób z zaburzeniami psychicznymi. Natomiast indywidualne potrzeby pacjentów zaspokaja się „naginając” zasady standardowej interwencji i diagnostyki, co, zdaniem pielęgniarskiego personelu psychiatrycznego wymaga interpretacji reguł jednostkowych oraz umiejętności oszacowania ryzyka związanego z odchodzeniem od nich.
Służenie wsparciem Do utrzymania pomyślnych relacji terapeutycznych pomiędzy pielęgniarkami/pielęgniarzami oraz pacjentami niezbędne jest pozytywne wsparcie. Istnieje wiele sposobów i rozmaitych metod wspierania pacjentów. Drobne czynności takie jak wspólne zakupy, czytanie prasy czy uczestnictwo w posiłkach, mogą w istotny sposób poprawić jakość niesionej pomocy. Dodatkowo służyć można wsparciem fizycznym, czego odzwierciedleniem jest dotyk. Zdaniem pacjentów drobne gesty, takie jak przytulenie czy położenie dłoni na ramieniu, okazywane wobec nich przez pielęgniarski personel psychiatryczny buduje poczucie więzi. W badaniu Berga i Hallberga, pielęgniarki i pielęgniarze psychiatryczni/ zdrowia psychicznego opisują element relacji zawodowej jakim jest podnoszenie na duchu poprzez trzymanie pacjenta za rękę. Z kolei pacjenci cierpiący na depresję opisują odczucie ulgi, kiedy pielęgniarka/pielęgniarz psychiatryczny ich obejmuje. Dotyk ma na celu pocieszenie i ukojenie pacjentów, naturalnie tych którzy chcą korzystać z tego typu doznań i dzielić się swoimi emocjami z personelem pielęgniarskim.
Obecność i dostępność W celu zapewnienia pacjentom większego komfortu, personel medyczny powinien być bardziej dostępny, a tym samym bardziej otwarty na różnorodne poziomy relacji interpersonalnych. Tego typu relacje osobiste nie tylko podnoszą pacjentów na duchu, ale także gwarantują dyskrecję. Poświęcanie czasu pacjentom i spędzanie go w sposób wartościowy przynosi ogromne korzyści. Dzięki temu, że personel jest dla nich dostępny przez określony czas, pacjenci otwierają się i ujawniają zdarzenia z życia osobistego, co z kolei pozwala pielęgniarkom/ pielęgniarzom psychiatrycznym lepiej zrozumieć każdą z opowiadanych im historii. Dzięki temu personel medyczny jest w stanie zachować bezstronność i wyzbyć się uprzedzeń. Połączenie obecności i dostępności umożliwia budowanie relacji empirycznych, które w następstwie mogą tłumić negatywne emocje jakich doświadczają pacjenci.
Autentyczność Szczerość i autentyczność powinny wynikać z wewnętrznych przekonań i być okazywane przez personel pielęgniarski w sposób niewymuszony. Szczerość, naturalność i autentyczność pielęgniarzy i pielęgniarek opiekujących się pacjentami z dysfunkcjami o podłożu psychiatrycznym to podstawa udanej interakcji. W swoim artykule na temat newralgicznych aspektów relacji terapeutycznej Welch podkreśla istotę postępowania przez psychiatryczny personel pielęgniarski w zgodzie ze swoimi wartościami i przekonaniami. Zgodnie z ową koncepcją także O’brien stwierdza, że o autentyczności decyduje konsekwencja i wiarygodność zarówno w zakresie punktualności jak i cech charakteru. Schafer i Peternelj-Taylor natomiast uważają, że o autentyczności pielęgniarek i pielęgniarzy psychiatrycznych decyduje poziom spójności między przejawianymi przez nich zachowaniami werbalnymi a niewerbalnymi. Podobnie zdaniem Scanlona autentyczność wyraża się poprzez realizację zamierzonych zadań. Dzielenie się przez personel pielęgniarski informacjami na swój temat, czyli chociażby opowiadanie o swoich doświadczeniach życiowych, stanowi kluczowy element otwartości i uczciwości. Jest to również niezwykle istoty czynnik dla rozwoju związku terapeutycznego, ponieważ z miarę zacieśniania się relacji z personelem pacjenci stają się niechętni do udzielania informacji jeżeli odnoszą wrażenie, że relacja ta jest zbyt jednostronna. Wielu autorów jest zdania, że prawdziwe emocje, takie jak płacz, szczera reakcja oraz bezpośrednia rozmowa ułatwiają nawiązywanie i podtrzymywanie uczciwej i otwartej relacji terapeutycznej. Przyjaźń nawiązana w ramach relacji terapeutycznej różni się jednak od przyjaźni zawieranych w typowo społecznych realiach, ponieważ ta pierwsza ma charakter asymetryczny. Podstawowe pojęcie autentyczności skupia się na byciu wiernym swoim własnym wypowiedziom. Pielęgniarki i pielęgniarze, których słowa nie idą w parze z czynami, nie zaskarbią sobie zaufania pacjentów.
Propagowanie równości Do zbudowania pomyślnej relacji terapeutycznej niezbędne jest ugruntowanie pozytywnej współzależności pomiędzy pielęgniarką/pielęgniarzem a pacjentem. Kreowanie wizerunku pacjenta, który uwłacza jego pozycji w otoczeniu klinicznym zaburza bowiem sojusz terapeutyczny. Podczas gdy pacjenci do wyzdrowienia potrzebują wsparcia pielęgniarskiego personelu psychiatrycznego, ta druga grupa potrzebuje swoich podopiecznych, aby móc rozwijać swoje umiejętności i wzbogacać doświadczenie. Pielęgniarski personel psychiatryczny ma przede wszystkim odgrywać rolę członka zespołu lub osoby ułatwiającej przebieg relacji, a nie rolę lidera. Wspierając w pacjentach poczucie kontroli i zaangażowania, pielęgniarki i pielęgniarze psychiatryczni wzmacniają także ich poczucie niezależności. Dążenie do samodzielnej kontroli określonych sytuacji nie powinno zatem leżeć w naturze personelu pielęgniarskiego. Interakcje oparte na równych zasadach budowane są wówczas, kiedy pielęgniarki i pielęgniarze psychiatryczni rozmawiają ze swoimi podopiecznymi w cztery oczy. Uczestnictwo w czynnościach, które nie stawiają danej osoby w pozycji dominującej wobec innych, takich jak omawianie podobnych zainteresowań czy wspólne jedzenie lunchu, zachowuje pożądany balans w relacji profesjonalista - pacjent. Tego typu podłoże relacji może ponadto stworzyć „iluzję wyboru”, dając pacjentowi pewnego rodzaju opcje, nawet jeżeli są one ograniczone lub przypisane wyłącznie do danej zamkniętej struktury.
Okazywanie szacunku Aby rozwijać wysokiej jakości relacje terapeutyczne, pielęgniarski personel psychiatryczny powinien sprawić by pacjenci czuli się ważni i szanowani. Do okazywania szacunku i wykształcenia w chorych wartościowego i godnego uwagi wizerunku ich samych, niezbędna jest akceptacja ich wad i przewinień, a także problemów z jakimi się oni zmagają.
Wyznaczanie wyraźnych granic Granice są bardzo istotne zarówno dla dobra podopiecznych jak i pielęgniarek/pielęgniarzy psychiatrycznych/ zdrowia psychicznego, ponieważ pozwalają podtrzymywać funkcjonalną relację terapeutyczną. Wyznaczanie granic stanowi swego rodzaju barierę, która chroni pacjenta przed przejawami krępujących zachowań i daje mu poczucie samokontroli i bezpieczeństwa. Wyznaczanie granic jest pomocne również dla personelu psychiatrycznego, ponieważ technika ta, poprzez ochronę stabilności osobistej jednostki zapobiega „wypaleniu”; ugruntowując tym samym wysokiej jakości relacje międzyludzkie.
Okazywanie samoświadomości Pielęgniarki i pielęgniarze psychiatryczni powinni dostrzegać własne słabości, aby rozwijać się zawodowo. Niezbędna wiedza w zakresie humanistycznych, podstawowych ludzkich wartości oraz znajomość samego siebie pogłębia zrozumienie własnej osobowości. Różnorodność typów osobowości wpływa na sposób w jaki personel psychiatryczny reaguje na zachowania podopiecznych. Zatem im większą samoświadomość wykazuje personel, tym większa jest jego wiedza na temat odpowiedniego podejścia do pacjenta. Zdolności interpersonalne niezbędne do budowania więzi z podopiecznymi są nabywane poprzez uczenie się o sobie samym. Stwierdzono, że kontrola kliniczna umożliwia pielęgniarkom i pielęgniarzom refleksję nad ich relacjami z pacjentami oraz wspiera doskonalenie własnych umiejętności klinicznych oraz odbudowywanie skomplikowanych relacji. Ponadto przemyślenia i uwagi wyrażane przez personel psychiatryczny w ramach kontroli klinicznej pomocne są w kształtowaniu ich samoświadomości.
Historia