Katedra Saint-Bénigne w Dijon (fr. Cathédrale Saint-Bénigne de Dijon) – gotycka katedra pod wezwaniem św. Benignego w Dijon (departament Côte-d’Or, region Burgundia) we Francji. Siedziba arcybiskupa Dijon. W 1862 roku wpisana na listę pomników historii we Francji.

Święty Benigny Według legendy św. Benigny był przybyszem z Azji Mniejszej oraz uczniem św. Polikarpa. Za panowania cesarza Aureliana miał ponieść śmierć męczeńską. Kult męczennika, w średniowieczu bardzo żywy, szerzyło przede wszystkim opactwo jego imienia w Dijon.

Historia W 535 roku nad grobem św. Benignego zbudowano pierwszy kościół, natomiast w 871 roku został założony klasztor, w którym ulokowano zakonników reguły św. Benedykta. Ponad sto lat później opat klasztoru św. Piotra i Pawła w Cluny, Majol powierzył odbudowę zrujnowanego kościoła włoskiemu architektowi Wilhelmowi z Volpiano (962–1031). 14 lutego 1001 roku Wilhelm z Volpiano rozpoczął przebudowę. Kościół został konsekrowany piętnaście lat później. Miał on 100 metrów długości i należał wówczas do największych w świecie chrześcijańskim.

Po pożarze w 1137 roku, który zniszczył większość miasta, nowy opat, Piotr z Genewy, podjął się przebudowy tej części bazyliki, która ucierpiała najbardziej. W 1271 roku zawaliła się wieża. W ciągu kilku następnych lat udało się zgromadzić fundusze niezbędne do budowy nowej bazyliki w stylu gotyckim. W latach 1280–1287 wybudowano prezbiterium, natomiast resztę ukończono po upływie pół wieku.

Klasztor przeżywał rozkwit aż do początku XVI wieku, kiedy to na jego czele stanął opat komendatoryjny. W XVII wieku ponownie doprowadzony do rozkwitu przez kongregację św. Maura.

W 1801 roku dotychczasowy kościół stał się katedrą zreorganizowanej diecezji Dijon, założonej 9 kwietnia 1731 roku bullą papieża Klemensa XII. Pod koniec XVIII wieku na skutek wydarzeń rewolucji francuskiej kompleks został zrujnowany.

W 1819 roku jedna z komisji zalecała nawet rozbiórkę klasztoru. Mimo to w roku 1830 podjęto prace restauracyjne. W 1884 roku nadzór nad nimi przejął architekt Charles Suisse.

W 2003 roku wraz z utworzeniem nowej archidiecezji Dijon dotychczasowa katedra św. Benigna stała się archikatedrą.

Architektura Katedra ma 68 m długości, 29 m szerokości i 26 m wysokości do sklepienia nawy głównej. Znajdująca się nad skrzyżowaniem naw sygnaturka jest dziełem XIX-wiecznym i wznosi się na wysokość 93 m (pierwotnie miała 55 m).

Wygląd zewnętrzny Fasada katedry jest bardzo surowa. Znajdujący się przed nią narteks zwieńczony jest galerią o nazwie Gloria (kapłan błogosławiący gałęzie). Na drugiej kondygnacji znajduje się wnęka z potrójnym oknem zakończonym rozetą. Drugą kondygnację również wieńczy galeria i niewielki trójkątny szczyt. Fasadę flankują dwie oktagonalne wieże.

Pierwotny romański portal znajdujący się w narteksie został zniszczony w 1794 roku. W latach 1818–1822 zbudowano nowy portal; tympanon przedstawia Jezusa wypędzającego kupców ze świątyni, a relief – scenę ukamienowania św. Szczepana dłuta Edmé Bouchardona, znajdującą się pierwotnie w kościele św. Szczepana w Dijon.

Wnętrze thumb|242px|Widok na prezbiterium Utrzymany w stylu gotyku burgundzkiego korpus nawowy dzieli się na pięć przęseł sklepionych ostrołukowo. Ponad arkadami tworzącymi przejścia do naw bocznych biegnie rząd poczwórnych triforiów, a nad nimi – rząd wysokich okien.

Transept nie jest wystaje poza linie obu naw bocznych, jedynie jego sklepienie jest wyższe. Triforium w transepcie jest, podobnie jak w prezbiterium, bardziej dekoracyjne, niż triforium w nawie głównej; to samo dotyczy kapiteli. Różnice te można wyjaśnić coraz bardziej naglącym brakiem funduszy, w miarę jak budowa kościoła zbliżała się do końca.

Dwuprzęsłowe prezbiterium zostało zbudowane z żółtego kamienia, przez co odróżnia się kolorystycznie od naw. Źródła historyczne wskazują, iż taki kolor miało ono w średniowieczu; kolor ten przywrócono podczas restauracji świątyni w latach 1988–1995. Wysokie, trójdzielne okna, oświetlające wnętrze prezbiterium zwieńczone są rozetami.

Organy Najstarsza wzmianka o organach sięga roku 1572, kiedy to François des Oliviers dokonał naprawy małego instrumentu znajdującego się w lektorium. W kwietniu 1632 roku Simon Duprey otrzymał zlecenie zbudowania nowych organów; ponieważ zmarł kilka miesięcy później, instrument został zbudowany przez jego spadkobierców i Jeana d'Herville i zainstalowany w lektorium 12 września tego samego roku. Używany był głównie przez zakonników.

W 1740 roku zakonnicy postanowili zbudować nowy instrument. Dębowy prospekt organowy w stylu Ludwika XV, sięgający prawie do sklepienia wykonali stolarze i rzeźbiarze z Dijon, Edme i Guillaume Marlet. Prospekt zdobiły rzeźby muzykujących aniołów. Same organy zbudował w latach 1740–1745 pochodzący z Ottobeuren w Szwabii Karl Joseph Riepp z pomocą swego brata Ruperta. Był to największy instrument na francuskiej prowincji, posiadający 45 głosów podzielonych na cztery manuały i pedał oraz 32-stopowy pryncypał w manuale Grand-Orgue. Instrument został odebrany przez Dom Bédosa i Claude’a Rameau, pierwszego tytularnego organistę kościoła św. Benigna. W latach 1787–1788 Jean Richard z Troyes przebudował instrument. W 1798 roku tytularny organista Joseph Dominique Parin zasugerował organmistrzowi François Callinetowi dokonanie kilku modyfikacji w zestawie głosów. thumb|242px|Prospekt organowy W latach 1846–1848 firma organmistrzowska Daublaine-Callinet dokonała renowacji organów zachowując większość piszczałek i dodając kilka nowych. W 1860 roku organmistrz Joseph Merklin dokonał dużej renowacji instrumentu przenosząc 32-stopowego pryncypała z manuału Grand-Orgue do pedału i wstawiając na jego miejsce 8-stopowy flet harmoniczny; zamontował ponadto dźwignię Barkera.

W 1902 roku firma Kuhn i organmistrz Dreschler zelektryfikowali wiatrownice. W 1908 roku prospekt organowy i piszczałki Rieppa zostały uznane za „zabytki” (fr. „monuments historiques”). W 1953 roku na zlecenie organisty tytularnego André Fleury dokonano kolejnej dużej renowacji, którą z upoważnienia Komisji ds. Organów Historycznych (Commission des Orgues Historiques) i pod nadzorem Félixa Raugela wykonała firma Roethinger. Trakturę mechaniczną wymieniono na elektropneumatyczną, usunięto kilka piszczałek wprowadzając w ich miejsce nowe. Robert Boisseau przebudował organy na instrument 3-manuałowy i zaintonował go w stylu neoklasycznym.

W 1972 roku tytularnym organistą został Maurice Clerc. Podjął on myśl kolejnej renowacji organów. Planowana od końca lat 70. XX wieku renowacja została przeprowadzona w latach 1987–1996 przez Gerharda Schmida z Kaufbeuren pod nadzorem Naczelnej Komisji ds. Zabytków (Commission Supérieure des Monuments Historiques). Instrument ten ma obecnie 73 głosy podzielone na 5 manuałów i pedał i następującą dyspozycję:

I. Positif II. Grand-Orgue/ Bombarde III. Récit (expressif) IV. Récit V. Écho PédaleBourdon 16'Od cMontre 8'Prestant 4'Bourdon 8'Głosy zawierające piszczałki XVIII-wieczne, zbudowane przez Rieppa lub RichardaFlûte 8'Prestant 4'Flûte 4'Nasard 22/3'Doublette 2'Głosy zawierające piszczałki XIX-wieczne, zbudowane przez Ducroqueta lub MerklinaTierce 13/5'Larigot 11/3'Cornet Vb-g3Carillon IIIFourniture 1/2' IVCymbale 1/4 III'Trompette 8'Cromorne 8'Voix humaine 8'Clairon 4'Montre 32'F-g3Montre 16'Bourdon 16'Montre 8'Bourdon 8'Flûte 8'Gros Nasard 51/3'Prestant 4'Grande Tierce 31/5'Nasard 22/3'Doublette 2'Quarte de nasard 2'Tierce 13/5'Grand Cornet VIOd d#Sekcja BombardeCornet VGrand Fourniture 11/3' IIIFourniture 1/3' IVCymbale 1/4' VBombarde 16'Iere Trompette 8'IIe Trompette 8'IIIe Trompette 8'Clairon 4'Gambe 16'Flûte harmonique 8'Bourdon 8'Salicional 8'Gambe 8'Voix céleste 8'Oktave 4'Gambe 4'Octavin 2'Piccolo 1'Sesquialtera IIPlein Jeu VFourniture IIIBombarde 16'Trompette 8'Basson-Hautbois 8'Voix humaine 8'Clairon 4'Bourdon-Flûte 8' IICornet VHautbois 8'Flûte 8'Cornet VTrompette 8'Principal 32' (Grand-Orgue)C-f1Flûte 16'Flûte 8'Flûte 4'Bombarde 16'Trompette 8'Clairon 4'

Charakterystyka: Zasięg manuałów: – I, II: 58 nut (GAC-g3) – III: 56 nut (GAC-g3) – IV, V: 38 nut (f-g3) Zasięg pedału: – 32 nuty (GAC-f1) Połączenia: II (Grand-Orgue)/P, II (Bombarde)/P, I/P, III/P, I/II, III/II System równomiernie temperowany Dźwięk w systemie czystym = 440 Hz Tremolo: III Kombinacja elektryczna: 1024 kombinacjeKombinacja to zestaw głosów organowych, włączany jednym guzikiem lub klawiszem sterującym.

Krypta

Najbardziej znaczącą częścią kościoła była wielka rotunda (pierwotnie trzykondygnacyjna), zaprojektowana przez Wilhelma z Volpiano między rokiem 1000 a 1003 i usytuowana na wschód od apsydy. Służyła ona pielgrzymom przybywającym do Dijon, aby modlić się nad grobem św Benigna. Została zniszczona przez rewolucję francuską a pozostałym z niej gruzem zasypano najniższą jej kondygnację – kryptę. W 1843 roku podczas kopania dołu pod instalację odgromową natrafiono na pierwszy ślad krypty, którą później odrestaurowano i przywrócono do użytku. Ponieważ dwie znajdujące się ponad kryptą kondygnacje zostały opisane i wygrawerowane w 1739 roku przez historyka Burgundii, Dom Planchera, możliwa jest hipotetyczna rekonstrukcja jej wyglądu.

Mająca 17 m średnicy krypta zachowuje swój pierwotny układ – jej wewnętrzny okrąg otoczony jest przez podwójny, arkadowy pierścień, z których pierwszy składa się z 8, a drugi z 16 kolumn. Arkady z kolei otacza obejście. Na wschód od obejścia znajduje się wejście do niewielkiej, prostokątnej kaplicy, w której czczono relikwie apostoła Burgundii, św. Benigna. Kryptę przykrywa sklepienie w kształcie kopuły.

W krypcie znajduje się grobowiec Władysława Białego, ostatniego przedstawiciela Piastów kujawskich.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Religia w Dijon Dijon Kategoria:Zabytki w departamencie Côte-d’Or Kategoria:Zabytkowe kościoły we Francji