Debian (wym. ) – projekt wolnej dystrybucji systemu operacyjnego GNU/Linux oraz GNU/kFreeBSD realizowany przez ochotników na całym świecie. Wewnątrz Debiana istnieją również projekty, mające na celu stworzenie dystrybucji systemu GNU/Hurd, inne odmiany BSD, a nawet dystrybucji wolnego oprogramowania na platformę Windows.
Debian jest uważany za stabilny system o wysokiej jakości, który jest również łatwy do aktualizacji. Ze względu na dbałość o jakość i bezpieczeństwo dystrybucji, nowe wersje stabilne pojawiają się stosunkowo rzadko, często dochodzi też do opóźnień w ich wydawaniu.
Użytkownicy mogą zgłaszać błędy w projekcie przez pocztę e-mail lub za pomocą programu reportbug.
Historia Debiana Powstanie Debiana ogłosił 16 sierpnia 1993 r. na grupie comp.os.linux.development Ian Murdock, wówczas student uniwersytetu Purdue. Napisał on Manifest Debiana, w którym apelował o stworzenie otwartej dystrybucji w duchu Linuksa i GNU. Nazwa „Debian” jest zbitką imion Murdocka i jego dziewczyny (obecnie byłej żony) Debry. Dystrybucja ta została zbudowana na podstawie SLS. Wśród założeń Debiana było między innymi to, że będzie zawierał on najbardziej aktualne wersje oprogramowania.
Początkowo projekt Debian rozwijał się wolno. W latach 1994–1995 powstały pierwsze wersje 0.9x. W sierpniu 1995 rozpoczęto prace nad adaptacją systemu na inne architektury. Wersja 1.x została wydana w 1996.
Wiosną 1996 roku Bruce Perens zastąpił Iana Murdocka w roli koordynatora projektu. Zainicjował on stworzenie kilku ważnych dokumentów (umowy społecznej wraz z Wytycznymi Dotyczącymi Wolnego Oprogramowania) oraz instytucji prawnej (SPI).
Perens odszedł ze stanowiska w 1998, tuż przed wydaniem Debiana 2.0 (pierwszego bazującego na glibc). Uczestnicy projektu wybrali nowego lidera – Iana Jacksona – i wydali jeszcze dwie wersje Debiana 2.x (Debian 2.1 wydany 9 marca 1999 oraz Debian 2.2 wydany 14 sierpnia 2000). W okresie tym został stworzony APT oraz rozpoczęto pracę nad projektem Debian GNU/Hurd – pierwszą adaptacją systemu na jądro nielinuksowe.
19 lipca 2002 zostaje wydany Debian 3.0 „Woody”. Działa już na 11 różnych architekturach sprzętowych (włączając w to dodane wtedy IA-64, PA-RISC, MIPS oraz S/390), posiada około 8500 pakietów, a w rozwój dystrybucji jest już zaangażowanych ponad 900 deweloperów.
6 czerwca 2005 roku Projekt wydaje Debiana 3.1 ‘Sarge’, który korzysta już z własnego instalatora (debian-installer).
8 kwietnia 2007 roku został wydany Debian GNU/Linux 4.0 o nazwie kodowej Etch. Do wydania dołączono wersję na architekturę AMD64, natomiast zrezygnowano z m68k (chociaż nadal była dostępna w gałęzi wersji niestabilnej).
26 lipca 2008 roku wydano kolejną aktualizacją stabilnej wersji Debian GNU/Linux 4.0r4. Pierwszy raz w historii projektu oprócz poprawek związanych z bezpieczeństwem, dokonano aktualizacji pakietów podstawowych systemu () do wyższych wersji (m.in. jądro systemu oraz serwer grafiki X.Org) w celu wsparcia nowego sprzętu (m.in. karty graficzne, sieciowe). Dystrybucja ze zmienionymi pakietami podstawowymi otrzymała nazwę etch-and-a-half (etch-i-pół), odróżniając ją od stabilnej wersji bez tych aktualizacji.
27 lipca 2008 roku została zamrożona wersja testowa Debiana – Lenny, do czasu wydania stabilnej wersji.
14 lutego 2009 roku wydano nową stabilną wersję Debiana – Lenny. Wydanie to wyróżnia się obsługą 12 architektur sprzętowych, w tym nową architekturę armel, oraz 23 000 gotowych do zainstalowania pakietów. Wydanie zostało dedykowane Thiemo Seuferowi, aktywnemu członkowi zespołu, który był odpowiedzialny m.in. za wsparcie architektury MIPS, a który zginął tragicznie w wypadku samochodowym 26 grudnia 2008 roku.
6 sierpnia 2010 roku została zamrożona wersja testowa Debiana – Squeeze, do czasu wydania stabilnej wersji.
6 lutego 2011 roku ukazało się kolejne stabilne wydanie – Squeeze. Nowa wersja posiada wsparcie dla 9 architektur sprzętowych (11 programowych) oraz ponad 36000 gotowych do zainstalowania pakietów. Po raz pierwszy oficjalnie pojawia się (jako ) adaptacja na jądro FreeBSD z narzędziami GNU – GNU/kFreeBSD dla architektur x86 oraz AMD64.
4 maja 2013 roku została wydana nowa wersja stabilna Debiana 7.0 – Wheezy. W nowym wydaniu pojawiła się obsługa wielu architektur jednocześnie (tzw. multiarch), która pozwala na instalację pakietów z wielu architektur na tej samej jednostce, a także uruchamianie zarówno 32 i 64-bitowych programów, ze spełnianiem wszystkich zależności. Nowy Debian wprowadza również szereg rozwiązań prywatnej chmury obliczeniowej (między innymi Xen Cloud Platform oraz OpenStack), ulepszony instalator systemu oraz kompletny zestaw multimedialnych narzędzi i kodeków, bez potrzeby korzystania z zewnętrznych repozytoriów. W procesie instalacji wprowadzono ulepszenia pozwalające osobom niewidomym na instalację przy użyciu syntezatora mowy. Instalator został przetłumaczony na 73 języki, z czego ponad 12 posiada obsługę syntezatora mowy. Debian Wheezy obsługuje 64-bitowe komputery z UEFI, jednak na dzień wydania nowej wersji dystrybucji bez obsługi „”.
13 maja 2013, Lars Wirzenius i Russ Allbery zaproponowali zmiany dotyczące planu wydawniczego., którego głównym założeniem jest jego przyspieszenie.
Historia wersji Wersja Nazwa Data wydania Wsparcie doWsparcie do ELTS (Freexian) Pobierz 0.91 1994-01DebianReleases. – 0.93R5 1995-03 – 0.93R6 1995-10-26 – 1.0 Nigdy – 1.1 Buzz 1996-06-17 1996-09. – 1.2 Rex 1996-12-12 1996 – 1.3 Bo 1997-06-05 1997 – 2.0 Hamm 1998-07-24 1998 https://www.debian.org/releases/hamm/ 2.1 Slink 1999-03-09 2000-09-30 https://www.debian.org/releases/slink/ 2.2 Potato 2000-08-15 2003-06-30 https://www.debian.org/releases/potato/ 3.0 Woody 2002-07-19 2006-06-30 https://www.debian.org/releases/woody/ 3.1 Sarge 2005-06-06 2008-03-31 https://www.debian.org/releases/sarge/ 4.0 Etch 2007-04-08 2010-02-15 https://www.debian.org/releases/etch/ 5.0 Lenny 2009-02-14 2012-02-06 https://www.debian.org/releases/lenny/ 6.0 Squeeze 2011-02-06 2016-02-29 https://www.debian.org/releases/squeeze/ 7.0 Wheezy 2013-05-04 LTS https://wiki.debian.org/LTS/ do 2018-05-31 lub 2020-06-30 (ELTS)2020-06-30 https://www.debian.org/releases/wheezy/ 8.0 Jessie 2015-04-25 LTS https://wiki.debian.org/LTS/ do 2020-06-30 lub 2025-06-30 (ELTS)2025-06-30 https://www.debian.org/releases/jessie/ 9.0 Stretch 2017-06-17 LTS do 2022-06-30].2027-06-30 https://www.debian.org/releases/stretch/ 10.0 Buster 2019-07-06 LTS do 2024-06-302029-06-30 https://www.debian.org/releases/buster/ 11.0Bullseye 2021-08-14]. 20262031-06-30 https://www.debian.org/releases/bullseye/ 12.0 Bookworm 2023-06-10 20282033-06-30 https://www.debian.org/releases/bookworm/ 13.0Trixie2025-08-092030 https://wiki.debian.org/DebianTrixie 14.0Forky https://wiki.debian.org/DebianForky 15.0Duke https://lists.debian.org/debian-devel-announce/2025/01/msg00004.html niestabilna Sid nigdy nie zostanie wydana jako wersja stabilna https://www.debian.org/releases/sid/ eksperymentalna RC-Buggy TBA TBA https://packages.debian.org/experimental/
Legenda: Przestarzała; niewspierana Starsza; wspierana Aktualna; stabilna Aktualna; testowa wersja planowana
Rozwój Debiana Debian jest tworzony przez dużą grupę ochotników komunikujących się ze sobą poprzez szereg list dyskusyjnych (dostępnych również w Usenecie w hierarchii linux.debian.*) oraz system śledzenia błędów. Projekt Debian posiada rozbudowaną strukturę wewnętrzną: z wyborami, konstytucją, a także formalnymi dokumentami określającymi zasady postępowania.
Obecnie projekt ten nie jest związany z żadną firmą ani organizacją. Przez krótki okres był powiązany z Free Software Foundation (FSF), która nawet pokrywała część kosztów funkcjonowania projektu. Na bazie Debiana opartych zostało wiele innych dystrybucji, na przykład: Corel Linux (obecnie XandrOS), Knoppix, Morphix, Ubuntu, MEPIS, Cdlinux.pl i inne.
Wersje Debiana Gałęzie dystrybucji Debian jest rozwijany jako 4 równoległe gałęzie:
stabilna () – zmiany polegają prawie wyłącznie na naprawianiu problemów dotyczących bezpieczeństwa (przy czym do dystrybucji nie są wprowadzane nowe wersje pakietów, które mogą spowodować nowe problemy – poprawiane są jedynie błędy krytyczne dla bezpieczeństwa systemu); testowa () – tu automatycznie trafiają po pewnym czasie pakiety z wersji niestabilnej, w których nie wykryto błędu o priorytecie lub wyższym; niestabilna () – tutaj trafiają wszystkie nowe wersje pakietów; eksperymentalna () – pakiety eksperymentalne jak np. Tworzenie nowej wersji stabilnej polega na zamrożeniu gałęzi testowej. Wówczas rozpoczyna się okres przejściowy, w którym, poza wyjątkowymi przypadkami, do gałęzi testowej nie są dodawane żadne nowe pakiety. Gdy liczba błędów w zamrożonej dystrybucji testowej spada do akceptowalnego poziomu, wersja testowa zostaje przemianowana na stabilną i otrzymuje swój numer wersji. Poprzednia dystrybucja stabilna staje się dystrybucją archiwalną, a wsparcie w zakresie bezpieczeństwa jest zapewniane przez określony czas.
Ze względu na nacisk na bezpieczeństwo i specyficzny cykl rozwoju produktu, stabilne wersje Debiana pojawiają się stosunkowo rzadko.
Nazwa kodowa dystrybucji niestabilnej – „sid” jest niezmienna – Sid to, w filmie Toy Story, chłopiec psujący zabawki. Można ją również rozwinąć w sformułowanie (ang. ciągle rozwijany). Debian sid często postrzegany jest jako system dystrybuowany w formie modelu rolling release, jednak jak informuje strona Debiana nie jest to właściwe określnie wskazując, że bardziej poprawnym byłoby użyć sformułowania "rolling development". Twórcy systemu powołują się na fakt, że sid nie jest wersją tworzoną z myślą o byciu systemem gotowym do użytku, a tylko wersją rozwojową przeznaczoną stricte dla deweloperów projektu gdzie znajdują się najnowsze pakiety wchodzące w skład repozytoriów Debiana.
Wersja testowa również nie jest oficjalnie przeznaczona ani tworzona z myślą jako system codziennego użytku. Testowa wersja, choć oferuje wyższą stabilność pakietów, niżeli w przypadku wersji niestabilnej to głównym problemem na który zwracają twórcy są opóźnione łatki bezpieczeństwa w porównaniu do wersji sid czy stable, szczególnie w momencie nowego wydania wersji stabilnej.
Mimo to obie wersje pozostają często wyborem na komputerach domowych zaawansowanych użytkowników systemów operacyjnych, którzy pragną nowszych pakietów kosztem stabilności lub bezpieczeństwa.
Nazwy wersji Debiana Kolejne wydania Debiana otrzymują nazwy kodowe pochodzące od imion i określeń postaci z filmu animowanego Toy Story:
Buzz – Debian 1.1; od Buzza Astrala Rex – Debian 1.2 Bo – Debian 1.3 Hamm – Debian 2.0 Slink – Debian 2.1; od Cienkiego Potato – Debian 2.2; od Pana Bulwy Woody – Debian 3.0; od Chudego Sarge – Debian 3.1; od Sierżanta Etch – Debian 4.0; od Ekrana Lenny – Debian 5.0; od Lorka Squeeze – Debian 6.0; od trójokiego kosmity Wheezy – Debian 7.0; od Czarnego Jessie – Debian 8.0 Stretch – Debian 9.0 Buster – Debian 10.0 Bullseye – Debian 11.0; od Mustanga Bookworm – Debian 12.0; od mola książkowego Trixie – Debian 13.0 Forky - Debian 14.0; od Sztućka Duke – Debian 15.0; od Druha Wybucha Sid – wersja deweloperska nie posiadająca wydań
Wyspecjalizowane dystrybucje Debiana DebianJr. – celem projektu jest stworzenie dystrybucji, która będzie chętnie używana przez dzieci w każdym wieku i sprawi, że w późniejszym czasie używanie głównej dystrybucji Debiana będzie dla nich łatwiejsze. Początkowo projektanci będą się skupiać na stworzeniu systemu przyjaznego dla dzieci, które nie ukończyły ośmiu lat, a następną grupą docelowa będą osoby w wieku 8–12 lat; Debian Med – celem projektu jest stworzenie całkowicie darmowego systemu, który będzie mógł być używany w branżach związanych w praktykach lekarskich oraz badaniach medycznych;