Ole Peter Arnulf Øverland (ur. 27 kwietnia 1889 w Kristiansund – 25 marca 1968 w Oslo) – norweski poeta, prozaik i publicysta.
Życiorys Dorastał w Bergen. Po śmierci ojca przeniósł się z matką i dwoma braćmi do Kristianii (obecnie Oslo). Debiutował w 1911 r. zbiorem wierszy Den ensomme fest (Samotne święto). Na początku lat 20. XX w. związał się z norweskim ruchem komunistycznym skupionym wokół tygodnika „Mot Dagen”. W 1937 r. w proteście przeciwko politycznym czystkom w Związku Radzieckim zerwał z komunizmem, chociaż jego poglądy na kwestie społeczne i ekonomiczne pozostały lewicowe. Był ateistą. Publicznie często krytykował religię. W 1933 r. po wygłoszeniu odczytu Kristendommen – den tiende landeplage (Chrześcijaństwo – dziesiąta plaga) stanął przed sądem za bluźnierstwo – został uniewinniony. Øverland był również zdecydowanym przeciwnikiem faszyzmu i nazizmu. W 1936 r. opublikował swój najsłynniejszy wiersz Du må ikke søve (Nie wolno ci spać!), włączony później do zbioru Den røde front (Czerwony front). Utwór ten to apel do Norwegów i innych Europejczyków o otrząśnięcie się z obojętności, przeciwstawienie szaleństwom przywódców politycznych i nienawiści między ludźmi i narodami.
Podczas niemieckiej okupacji Norwegii Øverland napisał cykl wierszy wzywających rodaków do walki. Utwory te były kolportowane w całym kraju. Ich autora aresztowano razem z żoną w 1941 r., trafił do obozu koncentracyjnego w Grini, a następnie do Sachsenhausen. Po wyzwoleniu w 1945 r. powrócił do Norwegii, gdzie wydał wspomniane wojenne wiersze w tomie Vi overlever alt (Przetrwamy wszystko). W latach powojennych skupił się na działalności w Risksmålforbundet (organizacji wspierającej rozwój formy języka norweskiego nazywanej riksmål). Brał udział w wielu dyskusjach i polemikach na temat kształtu i przyszłości języka urzędowego i literackiego w Norwegii. W latach 1952–1953 pełnił też funkcję przewodniczącego norweskiego związku pisarzy.
Øverland jako poeta i krytyk literacki Pod koniec życia Øverlanda jego twórczość przeszła znaczącą ewolucję, pojawiają się w niej elementy modernistyczne, chociaż przez wiele lat poeta był negatywnie nastawiony do modernistycznej prozy i poezji. Pisał w sposób bardzo tradycyjny (regularne rymy i wersyfikacja, proste, przemawiające do czytelnika obrazy). W latach 50. XX w. w jego utworach i esejach pojawiło się zwątpienie w możliwości poezji, szczególnie modernistycznej i językowego opisu rzeczywistości.
Twórczość Tomy poetyckie Den ensomme fest (1911) De hundrede violiner (1912) Advent (1915) Brød og vin (1919) Berget det blå (1927) Hustavler (1929) Birkeland i mitt Hjerte (1929) Gikk meg ditt hjerte (1930) Jeg besvær meg (1934) Du må ikke søve (1936) – wiersz Den røde front (1937) Ord i alvor tild et norske folk (1940) Vi overlevder alt (1945) Tilbake til livet (1946) Fiskeren og hans sjel (1947) Sverdet bak døren (1956) Den rykende tande (1960) På Nebo Bjerg (1962) Livets minutter (1965)
Zbiory opowiadań/nowel Den harde fred (1916) Deilig er jorden (1923) Gud plantet en have (1931) Møllerpgåsens liv og himmelfart og andre troverdige betraktinger (1964)
Dramat Venner (1917)
Zbiory esejów Norske kunsterne. Edvard Munch (1920) Olav Duun (1926) Kapital og åndsarbeite (1927) Det frie ord (1935) Forpostfektninger (1939) Norge mellom øst og vest (1947) Riksmål, landsmål og slagsmål (1956) Verset – hvorden blir det til? (1959) Hvor gammel er Norge? (1964) Sprog og usporg (1967)
Zbiory artykułów prasowych i felietonów Er vort sprog avskaffet (1940) Det har ringt for annen gang (1946) Hvor ofte skal vi skifte sprog? (1948) Nøitralitet eller vestblokk (1948) Bokmålet – et avstrumpet landsmål? (1949) Nordiske randstater eller atlantisk fred (1949) Har jorden plass til oss? (1952) I beundring og forargelse (1954) Om Gud skulle bli lei av oss (1958) I tjeneste hos ordene (1963) Torstein spelar langsleik og munnspel (1967)
Przypisy
Bibliografia Słownik pisarzy skandynawskich, red. Z. Ciesielski, Warszawa 1991.
Linki zewnętrzne Biogram pisarza (j. norweski) [dostęp 2 września 2012] Poeta czytający swój wiersz Du må ikke søve (You Tube) [dostęp 2 września 2012] Wiersz Du må ikke søve [dostęp 2 września 2012]
Kategoria:Laureaci Nagrody Doblouga Kategoria:Norwescy pisarze Kategoria:Norwescy poeci Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1968 Kategoria:Ludzie urodzeni w Kristiansund