Banknoty Narodowego Banku Polskiego (od 1994)

Banknoty Narodowego Banku Polskiego – banknoty denominowane w złotych, emitowane przez Narodowy Bank Polski w ramach systemu monetarnego wprowadzonego w Polsce w wyniku denominacji złotego z 1 stycznia 1995 r., z datami emisji począwszy od 25 marca 1994 r.

Banknoty obiegowe Banknoty emitowane są w nominałach od 10 do 500 złotych. Nominały 10, 20 i 50 złotych wprowadzono 1 stycznia 1995 roku, 100 i 200 złotych – 1 czerwca 1995, natomiast 500 złotych – 10 lutego 2017 roku.

Jako pierwsze zostały wprowadzone banknoty oznaczone serią AA. Początkowo drukowano je w londyńskiej wytwórni De La Rue5 kadencja, 15 posiedzenie, 3 dzień – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Zbigniew Dynak.. Od 1997 r2 kadencja, 42 posiedzenie, 3 dzień – I Zastępca Prezesa Narodowego Banku Polskiego Witold Koziński.. wszystkie nominały produkuje PWPW w Warszawie. Banknoty, które są destruktami powstałymi w procesie druku, zastępowane są dodrukowanymi egzemplarzami serii zastępczych z dwuliterowym oznaczeniem serii zaczynającym się od liter Yx gdzie x = A-Z (banknoty drukowane w PWPW), lub serią ZA (banknoty drukowane w De La Rue).

24 września 2013 Narodowy Bank Polski zaprezentował nowe banknoty o nominale 10, 20, 50 i 100 złotych. Szata graficzna pozostała bez zmian, natomiast ulepszone zostały zabezpieczenia, takie jak m.in. odkryte pole znaku wodnego, ulepszone zabezpieczenie recto-verso i wprowadzenie farby opalizującej. Nowe banknoty zostały wprowadzone do obiegu 7 kwietnia 2014 roku oraz 20 stycznia 2017 roku (20 złotych z datą emisji 15 września 2016) i od 27 lutego 2017 (10 złotych z datą emisji 15 września 2016). Banknoty sprzed modernizacji pozostają bezterminowo ważnym środkiem płatniczym.

23 czerwca 2015 Narodowy Bank Polski zaprezentował nowy banknot o nominale 200 złotych, który nie był zmodernizowany razem z pozostałymi w 2013 roku. Tak jak w pozostałych banknotach – szata graficzna pozostała bez zmian, zmieniły się natomiast zabezpieczenia. Zastosowano na przykład nitkę okienkową, a pole znaku wodnego zostało odkryte. Banknot został wprowadzony do obiegu 12 lutego 2016 roku.

Aż do 2013 roku NBP nie przewidywał wprowadzania nominałów wyższych niż 200 złotych, podając jako uzasadnienie, że banknoty o najwyższym wówczas nominale 200 złotych są rzadko spotykane w obiegu i stanowią jedynie 10 procent wszystkich banknotów, a większe kwoty są regulowane kartą. 25 czerwca 2015 NBP poinformował, że zaczął pracę nad wprowadzeniem nowego banknotu o nominale 500 złotych w celu wygodniejszego gospodarowania rezerwami walutowymi, wzrostu zapotrzebowania na gotówkę, w tym na banknoty 200 złotych i obniżenia kosztów produkcji. 6 czerwca 2016 Narodowy Bank Polski zaprezentował nowy banknot o nominale 500 złotych. Został on wprowadzony do obiegu 10 lutego 2017.

31 grudnia 2020 w obiegu znajdowało się 2 mld 812,78 mln banknotów obiegowych.

W styczniu 2021 prezes NBP Adam Glapiński zapowiedział wprowadzenie do obiegu banknotu o nominale 1000 złotych w niedalekiej przyszłości, lecz po 2022 NBP wycofał się z tych planów.

Projektantem banknotów o nominałach od 10 do 500 złotych był Andrzej Heidrich, będący również autorem serii banknotów Wielcy Polacy.

Lista banknotów obiegowych +Nominał10 złotych20 złotych50 złotych100 złotych200 złotych500 złotychPierwsza Emisja25 marca 199425 marca 199425 marca 199425 marca 199425 marca 1994brakDruga Emisja (modyfikacja)5 stycznia 20125 stycznia 20125 stycznia 20125 stycznia 201230 marca 201516 lutego 2016Trzecia Emisja15 września 201615 września 20168 grudnia 201714 grudnia 20186 września 202112 stycznia 2017Czwarta Emisja30 stycznia 202519 marca 2025BrakBrakBrakBrakZdjęcieawers i rewers Po modyfikacji: awersrewersawers i rewers Po modyfikacji: awersrewersawers i rewers Po modyfikacji: awersrewersawers i rewers Po modyfikacji: awersrewersawers i rewers Po modyfikacji: [potrzebny przypis]Po modyfikacji: awersrewers OPISOpisWymiary: 120 × 60 mm

Awers: w centralnej części portret księcia Mieszka I inspirowany ryciną Jana Matejki na lewo od portretu dwie rozety inspirowane wzorem z posadzki katedry gnieźnieńskiej na prawo od portretu motyw roślinny spotykany na romańskich naczyniach liturgicznych w lewym dolnym rogu kwadrat numeracja: w układzie poziomym powtórzona dwa razy – w lewej części banknotu w kolorze czarnym i w prawej części w kolorze czerwonym Rewers: w centralnej części denar – srebrna moneta, wg NBP z okresu panowania Mieszka I, wg wielu historyków z drugiego dziesięciolecia XI w. – z okresu panowania Mieszka II Lamberta w tle stylizowane kolumny romańskie z Opactwa Benedyktynów w TyńcuWymiary: 126 × 63 mm

Awers: w centralnej części portret króla Bolesława I Chrobrego inspirowany ryciną Jana Matejki na lewo od portretu portal romański na prawo od portretu korona dębu z Drzwi Gnieźnieńskich ze sceny wystawienia zwłok św. Wojciecha w lewym dolnym rogu okrąg numeracja: w układzie poziomym powtórzona dwa razy – w lewej części banknotu w kolorze czarnym i w prawej części w kolorze czerwonym Rewers: w centralnej części Denar Princes Polonie – srebrna moneta z okresu panowania Bolesława I Chrobrego po lewej stronie wizerunku banknotu romańska Rotunda. św. Mikołaja w Cieszynie po prawej stronie wizerunku banknotu motyw lwa rozpiętego na wici roślinnej z obramowania Drzwi GnieźnieńskichWymiary: 132 × 66 mm

Awers: w centralnej części portret króla Kazimierza III Wielkiego inspirowany ryciną Jana Matejki na lewo od portretu ornament gotycki. na prawo od portretu ukoronowana litera „K” z monogramu królewskiego z drzwi katedry na Wawelu w lewym dolnym rogu romb numeracja: w układzie poziomym po lewej stronie (czarna czcionka) pionowym po prawej (czerwona czcionka). Rewers: w centralnej części wizerunek orła z pieczęci majestatycznej Kazimierza III Wielkiego, poniżej insygnia królewskie – jabłko i berło w tle panorama Krakowa i Kazimierza z drzeworytu Hartmanna SchedlaWymiary: 138 × 69 mm

Awers: w centralnej części portret króla Władysława II Jagiełły po obu stronach portretu stylizowane elementy ornamentyki gotyckiej w lewym dolnym rogu równoramienny krzyż numeracja: w układzie poziomym po lewej stronie (czarna czcionka), pionowym po prawej (czerwona czcionka) Rewers: w centralnej części Orzeł Biały na tarczy herbowej z nagrobka Władysława II Jagiełły, poniżej skrzyżowane dwa nagie miecze, hełm i płaszcz krzyżacki po lewej stronie wizerunku tarczy zamek krzyżacki w MalborkuWymiary: 144 × 72 mm

Awers: w centralnej części portret króla Zygmunta I Starego inspirowany ryciną Jana Matejki na lewo od portretu fragment wieńca przewiązanego wstęgą na prawo od portretu rysunek małego wieńca (pierwsza seria) lub tarcza herbowa z literą „S” (od 2016 r.) w lewym dolnym rogu równoramienny trójkąt numeracja: dwie duże litery i siedem cyfr numeracji w układzie rosnącym – W układzie poziomym po lewej stronie (czarna czcionka) pionowym po prawej (czerwona czcionka) – wersja niezmodernizowana sprzed 2016 r. – w wersji zmodernizowanej numeracja znajduje się w układzie poziomym w dolnej części banknotu po lewej i prawej stronie tylko zmodernizowane banknoty (od 2016 r.): po 10 ukośnych pasków wzdłuż obydwu krótszych krawędzi Rewers: w centralnej części wizerunek orła przeplecionego literą „S” w sześcioboku z Kaplicy Zygmuntowskiej katedry na Wawelu w tle wizerunku orła – fragment dziedzińca arkadowego zamku na WaweluWymiary: 150 × 75 mm

Awers: w centralnej części portret króla Jana III Sobieskiego inspirowany ryciną Jana Matejki na lewo od portretu wizerunek herbu Janina na prawo od portretu szyszak husarski w lewym dolnym rogu 8 małych kółek z białymi krzyżykami w dwóch kolumnach numeracja: w układzie poziomym powtórzona dwa razy – w lewej części banknotu w kolorze czarnym i w prawej części w kolorze czerwonym po 15 ukośnych pasków (3 razy po 5 kresek) wzdłuż obydwu krótszych krawędzi Rewers: wizerunek Orła Białego za panowania Jana III Sobieskiego w tle wizerunku orła pałac w Wilanowie ZABEZPIECZENIAZabezpieczenia znak wodny: portret księcia Mieszka I nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „10 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego mikrodruk na stronie przedniej: powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” w tle liczby „10” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad tą częścią mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej denara w półkolach rozdzielony liniami oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią ze słownym i cyfrowym nominału widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „10 ZŁ” w lewym górnym rogu i farba metalizowana w rozetach romańskich – w kolorze seledynowym numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: Część szaty graficznej w lewej części banknotu – w kolorze seledynowym uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „10” widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „10” widoczna w zależności od kąta patrzenia. farba metalizowana – na stronie przedniej kolor szary w rozetach Zabezpieczenie po modyfikacji: znak wodny: portret Bolesława I Chrobrego. nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „20 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego. mikrodruk powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” w tle liczby „20” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad tą częścią. mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej denara w półkolach rozdzielony liniami oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią ze słownym i cyfrowym nominału. widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „20 ZŁ” w lewym górnym rogu i farba metalizowana na cegłach – w kolorze seledynowym. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: fragmenty szaty graficznej w lewej i prawej części banknotu i inicjały „NBP” w prawym dolnym rogu – w kolorze jasnoseledynowym uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „20” widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „20” widoczna w zależności od kąta patrzenia farba metalizowana – na stronie przedniej kolor szary cegieł nad portalem oraz drobnych elementów w środkowej i dolnej części portalu znak wodny: portret króla Kazimierza III Wielkiego nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „50 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego mikrodruk powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” w tle liczby „50” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad tą częścią mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej pieczęci z wizerunkiem orła w półkolach oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią z oznaczeniem cyfrowym i słownym nominału widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „50 ZŁ” w lewym górnym rogu i farba metalizowana w prawym dolnym rogu w wyodrębnionej części. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: część szaty graficznej w lewej i prawej części banknotu i inicjały „NBP” w prawym dolnym rogu – w kolorze jasnoseledynowym. uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu