mały|Sala Posiedzeń w Sejmie mały|Pierwszy sejm w Łęczycy w 1180, wg Jana Matejki mały|Uchwalenie Konstytucji 3 maja, obraz Kazimierza Wojniakowskiego z 1806 roku mały|Sejm walny za panowania Zygmunta III Wazy 1622 mały|Sejm koronacyjny za panowania Augusta II Mocnego 1698 mały|Diariusz Sejmu Czteroletniego 1788-1792 mały|Uchwała Sejmu o detronizacji Mikołaja I w 1831 thumb|Nowy gmach Sejmu 1930 mały|Obrady Sejmu, 1931 mały|Nowo wybrani posłowie VIII kadencji w Sali Posiedzeń (2015) mały|Posiedzenie sejmowej Komisji Gospodarki i Rozwoju (2015) Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (Sejm RP), SejmKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. (, ze zm.). – jedna z dwóch izb parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej tradycyjnie określana jako: „izba niższa”. Izba Poselska wyłoniła się z Sejmu walnego w 1493; od uchwalenia ustawy nihil novi (1505) Sejm jest najwyższym organem władzy ustawodawczej w Polsce.
W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi niższą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe)Art. 96 Konstytucji.. Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Sejm (uchwałą podjętą większością 2/3 ustawowej liczby posłów na podstawie art. 98 ust. 3 Konstytucji) albo przez Prezydenta RP: obligatoryjnie (obowiązkowo), jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem lub fakultatywnie (nieobowiązkowo), jeżeli prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje głowie państwa czas 14 dni).
Bierne prawo wyborcze w wyborach do Sejmu RP uzyskuje się w wieku 21 lat, zgodnie z Konstytucją posłem nie może być osoba skazana za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego na karę pozbawiania wolności (art. 99 ust. 3 Konstytucji RP), a także osoba ubezwłasnowolniona, pozbawiona praw publicznych lub wyborczych. Poza tym występuje w polskim porządku prawnym zasada incompatibilis, tj. nie można jednocześnie być posłem i pełnić określonych urzędów m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, sędziego, żołnierza czy policjanta.
Sejm działa w trybie permanencji (art. 109 Konstytucji RP), tj. w trakcie kadencji Sejm może zostać zwołany w każdym momencie bez zgody innych organów. Niższa izba obraduje pod przewodnictwem marszałkaArt. 110 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku ()Art. 10 ust. 1 Regulaminu Sejmu (). Jego obrady co do zasady są jawne, jednak Sejm może w szczególnych wypadkach uchwalić utajnienie obrad bezwzględną większością głosówArt. 113 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (). Posiedzenia Sejmu odbywają się zazwyczaj co drugi lub co trzeci tydzień (tzw. tydzień sejmowy). Dłuższe przerwy zdarzają się w okresie wakacyjnym oraz świąteczno-noworocznym, a także pomiędzy ostatnim posiedzeniem Sejmu poprzedniej kadencji i pierwszym posiedzeniem nowej kadencji.
Urzędem wspierającym Sejm i jego organy w zakresie prawnym, organizacyjnym, finansowym i technicznym jest Kancelaria Sejmu.
Kompleks budynków Sejmu i Senatu jest usytuowany na skarpie wiślanej w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Piotra Maszyńskiego w Warszawie.
Historia Sejmu Polskiego (do 1989)
Sejm w Królestwie Polskim Słowo sejm jest polskim słowem wywodzącym się od czasownika sjąć się (rdzeń: jąć) — „zebrać się”, znane jest we wszystkich językach słowiańskichAleksander Brückner. Słownik etymologiczny języka polskiego, 2005 Krakowska spółka wydawnicza, s. 502.. W języku staropolskim od XV w. w formie sjem i sejm, sjemu zjazd, zgromadzenie. Najwcześniejszy znany opis zawarty został w XII wieku w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum, a dotyczył czasów legendarnych. Bartosz Paprocki za Wapowskim, Maciejem Miechowitą i Marcinem Kromerem w 1548 pisał o sejmie z roku 700, na którym od wszystkich obrano Gracusa tego, co pamiętny kopiec ma w KrakowieHerby rycerstwa polskiego; Bartosz Paprocki; 1548 cytat: Gracus w Gnieźnie na sejmie zgodnie od wszystkich obrany, którego niektóre uistorye opowiedają jednego; być z tych dwunaści wojewód, pisze Wapowski iż panował w roku 700 po narodzeniu na świat Zbawiciela naszego. Ten, jako o nim historye świadczą, nie z chęcią, ale za przymuszeniem wszystkich przyjął na się tę pracę i urząd wielki,... url str 14..
Historycznie udokumentowany sejm wyznaczył Władysław I Łokietek na 26 maja 1331 w Chęcinach. Ten ogólnopolski sejm rokował do 14 czerwca tycząc wojny znanej z bitwy pod Płowcami. Wydarzenie to odnotowane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza. W roku 1493 król Jan I Olbracht zwołał sejm walny, czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie I Rzeczypospolitej Sejm był przedstawicielem wyłącznie stanu szlacheckiego. Ta formuła była jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich.
W 1505 roku podczas Sejmu w Radomiu uchwalono konstytucję Nihil novi (łac. „nic nowego”), w której poważnie ograniczono kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej na rzecz szlachty. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych. Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie i król. Ustawy wówczas nazywano konstytucjami.
W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków i dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska oraz podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych i sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia przez prymasa-interrexa. Wszystkie uchwalone ustawy zawiera historyczny spis prawa, konstytucji i przywilejów Królestwa Polskiego – Volumina Legum. Wydany został drukiem w latach 1732–1793 i zawiera przywileje królewskie i konstytucje sejmowe z lat 1347–1793Volumina Legum w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej tomy 1-8 (przedruk Ohryzki), tom 9 (1889), dwa tomy inwentarzy (do tomów 1–6 i 7–8)..
Sejmy były: zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni; nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni.
Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 i utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu, jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Toruniu, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie i w Warszawie. Później w Warszawie, a co trzecia sesja w Grodnie, choć zdarzały się wyjątkiWładysław Konopczyński Chronologia sejmów polskich 1493–1793, passim..
W XVII wieku Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto.
Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Czteroletni z 1791, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Próba nie powiodła się i zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej.
Sejm w okresie zaborów W XIX wieku pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Sejm Krajowy w Galicji.
W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu.
Sejm II RP W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański i system rządów parlamentarnych.
Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu, czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).
Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta.
Organem wykonawczym marszałka Sejmu w zakresie spraw przez Konstytucję, ustawy i Regulamin Obrad Sejmu przekazanym było Biuro Sejmu. Na czele Biura Sejmu stał dyrektor. Stanowisko dyrektora Biura Sejmu zajmowali między innymi Władysław Dziadosz (do lipca 1934) i Aleksander Rutkowski (1934–1939).
W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.
Sejm PRL
Po wojnie w Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR. Istniały też partie satelickie tej partii – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne.
W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń).
Sejm III RP Wybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.
Kadencje Sejmu III RP (od 1991) Kadencja Czas trwania kadencji Rozkład miejsc Skład I 25.11.1991 – 31.05.1993 150px Unia Demokratyczna 62 Sojusz Lewicy Demokratycznej 60 Wyborcza Akcja Katolicka 49 Polskie Stronnictwo Ludowe Sojusz Programowy 48 Konfederacja Polski Niepodległej 46 Porozumienie Obywatelskie Centrum 44 Kongres Liberalno-Demokratyczny 37 Porozumienie Ludowe 28 Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” 27 Polska Partia Przyjaciół Piwa 16 Mniejszość Niemiecka 7 Pozostałe komitety 36 Chrześcijańska Demokracja 5, Solidarność Pracy 4, Partia Chrześcijańskich Demokratów 4, Polski Związek Zachodni 4, Unia Polityki Realnej 3, Partia X 3, Ruch Autonomii Śląska 2. Komitety z jednomandatowymi wynikami: Stronnictwo Demokratyczne, Ruch Demokratyczno-Społeczny, Ludowe Porozumienie Wyborcze „Piast”, Solidarność 80, Krakowska Koalicja Solidarni z Prezydentem, Związek Podhalan, Wielkopolsce i Polsce, Bydgoska Lista Jedności Ludowej, KW Prawosławnych, Unia Wielkopolan i Lubuszan, Sojusz Kobiet Przeciw Trudnościom Życia.
Kluby poselskie w trakcie kadencji II 19.09.1993 – 20.10.1997 150px Sojusz Lewicy Demokratycznej 171 Polskie Stronnictwo Ludowe 132 Unia Demokratyczna 74 Unia Pracy 41 Konfederacja Polski Niepodległej 22 Bezpartyjny Blok Wspierania Reform 16 Pozostałe komitety 4 Mniejszość Niemiecka 3, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców – DFK 1.
Kluby poselskie w trakcie kadencji III 20.10.1997 – 18.10.2001 150px Akcja Wyborcza Solidarność 201 Sojusz Lewicy Demokratycznej 164 Unia Wolności 60 Polskie Stronnictwo Ludowe 27 Ruch Odbudowy Polski 6 Mniejszość Niemiecka 2
Kluby poselskie w trakcie kadencji IV 19.10.2001 – 18.10.2005 150px Sojusz Lewicy Demokratycznej 200 Platforma Obywatelska 65 Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej 53 Prawo i Sprawiedliwość 43 Polskie Stronnictwo Ludowe 42 Liga Polskich Rodzin 36 Unia Pracy 16 Mniejszość Niemiecka 2
Kluby poselskie w trakcie kadencji V 19.10.2005 – 4.11.2007 150px Prawo i Sprawiedliwość 155 Platforma Obywatelska 133 Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej 56 Sojusz Lewicy Demokratycznej 55 Liga Polskich Rodzin 34 Polskie Stronnictwo Ludowe 25 Mniejszość Niemiecka 2