() (pol. wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania osób prawnych) – zaproponowany przez Komisję Europejską system obliczania podstawy opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych prowadzących działalność na obszarze Unii Europejskiej. Taki łączny zysk ma być dzielony do opodatkowania przez poszczególne państwa w zależności od liczby pracowników, obrotu i dochodów w poszczególnych państwach.

Powstanie koncepcji Rada Europejska w marcu 2000 roku w Lizbonie ustaliła, że strategicznym celem stojącym przed Unią Europejską w XXI wieku jest „zostanie najbardziej konkurencyjną, dynamiczną, opartą na wiedzy gospodarką świata”. W tym celu wezwano w Lizbonie do ustanowienia takich ogólnych ram działalności ekonomicznej w UE, które będą sprzyjały przedsiębiorstwom i będą zachęcały je do inwestycji w Europie. Jako że opodatkowanie dochodu jest jednym z czynników branych pod uwagę przez inwestorów przy rozpoczynaniu nowych przedsięwzięć, 23 października 2001 roku Komisja Europejska, w wykonaniu podjętych założeń, przedstawiła komunikat, w którym zaproponowała ustanowienie skonsolidowanej podstawy opodatkowania dla dochodów osób prawnych działających w ramach rynku wewnętrznego UE.

W kolejnych latach trwały prace nad szczegółowymi założeniami systemu. Ich efektem był opublikowany przez Komisję 16 marca 2011 projekt dyrektywy w sprawie systemu .

Założenia i cechy konstrukcyjne systemu Prowadzenie przedsiębiorstwa mającego swoje jednostki zależne w różnych państwach wiąże się ze znacznymi nakładami środków pieniężnych na zapewnienie zgodności działania poszczególnych jednostek z przepisami państw ich siedziby – w tym z przepisami prawa podatkowego. Wymagają one zazwyczaj składania odpowiednim organom państwowym regularnych sprawozdań finansowo-rachunkowych, które następnie podlegają szczegółowej weryfikacji. W razie stwierdzenia nieprawidłowości w tych sprawozdaniach, przedsiębiorstwo narażone jest na dotkliwe kary finansowe, a jego kadra zarządzająca także na postępowania karne (karno-skarbowe). Tymczasem przepisy prawa podatkowego mogą się znacząco różnić pomiędzy poszczególnymi państwami Unii. W przypadku podatku dochodowego od osób prawnych takich różnic można by upatrywać w szczególności w zakresie ustalania podstawy opodatkowania, co wynika z przyjmowania różnych definicji kosztów uzyskania przychodu i z wprowadzania różnych list przychodów zwolnionych całkowicie od podatku.

Założeniami systemu są: ujednolicenie zasad obliczania podstawy opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych; uproszczenie obowiązków sprawozdawczych związanych z zapłatą podatku dochodowego od osób prawnych przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność gospodarczą poprzez jednostki zależne na terenie różnych państw UE; umożliwienie kompensowania strat osiąganych przez określone jednostki zależne z zyskami innych jednostek (nawet, gdy znajdują się w innym państwie UE), by zmniejszać w ten sposób całkowitą podstawę opodatkowania od wszystkich podmiotów zależnych tego samego podatnika – jeśli spełnione zostaną kwalifikowane wymogi dotyczące utworzenia grupy w systemie ; dobrowolny udział w systemie – przedsiębiorstwa, dla których pozostanie w ramach reżimów prawa podatkowego poszczególnych państw członkowskich będzie korzystniejsze, nie będą musiały obowiązkowo przechodzić na system .

Cechy konstrukcyjne systemu są ujęte w samej jego nazwie:

1. wspólna – oznacza to, że zasady systemu będą dotyczyły przedsiębiorstw w całej Unii Europejskiej;

2. podstawa opodatkowania – oznacza kwotę dochodu osiągniętą przez przedsiębiorstwo, podlegającą bezpośrednio opodatkowaniu. Kwota ta jest wyliczana na podstawie osiągniętego przez przedsiębiorstwo przychodu, po odliczeniu od niego przychodów zwolnionych od opodatkowania oraz kosztów uzyskania przychodu, do których odliczenia uprawniają przepisy podatkowe – w przypadku podmiotów korzystających z systemu będą to jednolite reguły ustanowione dyrektywą, a nie własne przepisy poszczególnych państw jak dotychczas.

3. skonsolidowana – podmioty korzystające z systemu w zakresie stosowania jednolitych reguł ustalania podstawy opodatkowania, które spełnią dodatkowe wymogi dla utworzenia grupy w tym systemie (patrz niżej punkt Adresaci), mogą konsolidować swoje podstawy opodatkowania. W przypadku grupy przedsiębiorstw, każdy podmiot grupy oblicza wówczas swoją własną podstawę opodatkowania, według jednolitych unijnych reguł określonych w dyrektywie. Następnie dochodzi do kompensacji (owej konsolidacji) zysków i strat wszystkich podmiotów grupy. Oznacza to, że skonsolidowaną podstawę opodatkowania dla grupy będzie stanowiła różnica między sumą dochodów a sumą strat poszczególnych jednostek zależnych/podmiotów tworzących grupę.

Przykład:

Grupę tworzą: przedsiębiorstwo A, działające w Polsce, które za ostatni rok obrotowy osiągnęło zysk 12 mln euro; przedsiębiorstwo B, działające we Francji, które za ostatni rok obrotowy osiągnęło zysk 4 mln euro; przedsiębiorstwo C, działające w Bułgarii, które za ostatni rok obrotowy poniosło stratę 8 mln euro; przedsiębiorstwo D, działające w Hiszpanii, które za ostatni rok obrotowy poniosło stratę 2 mln euro. Skonsolidowana podstawa opodatkowania dla całej grupy wyniesie 6 mln euro, co wynika z obliczenia: (12+4)-(8+2)=16-10=6. Gdyby nie rozliczano podatku w systemie , tylko w ramach poszczególnych krajów, cała grupa łącznie zapłaciłaby podatek od zysku w wysokości 16 mln euro (przedsiębiorstwo A w Polsce zapłaciłoby podatek od 12 mln euro, a przedsiębiorstwo B we Francji – od 4 mln euro), natomiast przedsiębiorstwa C i D mogłyby sobie w państwach swoich siedzib odliczyć poniesione teraz straty (odpowiednio 8 i 2 mln euro) od osiągniętych ewentualnie zysków w przyszłych latach obrotowych.

Jeżeli ustalona dla wszystkich jednostek skonsolidowana podstawa opodatkowania jest większa od zera, podlega ona podziałowi między wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, w których siedziby mają przedsiębiorstwa/zakłady grupy. Projekt dyrektywy zakłada, iż udział danego państwa w skonsolidowanej podstawie jest wyznaczany na podstawie trzech równoważnych (waga po 1/3) wskaźników, odnoszących się do przedsiębiorstwa/zakładu z siedzibą w danym państwie:

wielkości jego kapitału (aktywów); wielkości zatrudnienia – na wartość tego wskaźnika w połowie wpływa liczba zatrudnionych pracowników i w połowie koszt ich wynagrodzeń; wielkości jego obrotu.

Ostatnim krokiem jest opodatkowanie przez państwo członkowskie przypadającego na nie udziału w skonsolidowanej podstawie – wyliczonego według powyższych reguł. Wysokość stawki podatku dochodowego od osób prawnych, jaka zostanie zastosowana przez dany kraj członkowski do jego udziału w skonsolidowanej podstawie, została pozostawiona do swobodnego uznania tego państwa – nie jest przewidziana harmonizacja stawek podatku.

W razie wykazania straty (skonsolidowana podstawa opodatkowania byłaby wówczas mniejsza od zera), można ją będzie kompensować z ewentualnymi dodatnimi skonsolidowanymi podstawami w kolejnych latach, zmniejszając w ten sposób należny podatek za te przyszłe lata. W dyrektywie nie przewidziano ograniczenia w postaci maksymalnej liczby lat, w których możliwe będzie rozliczanie straty.

4. osób prawnych – oznacza to, że z systemu – co do zasady – będą mogły korzystać wyłącznie osoby prawne, które płacą podatek dochodowy (zob. też pozostałe wymogi w punkcie § Adresaci).

Adresaci Adresatami są co do zasady podmioty, które prowadzą działalność gospodarczą w różnych krajach Unii Europejskiej, bez względu na wielkość tej działalności. Transgraniczność nie jest przy tym wymogiem koniecznym, by przyjąć do rozliczania podatku dochodowego system w zakresie jednolitych zasad obliczania podstawy opodatkowania.

Jednakże skorzystanie z dobrodziejstwa systemu w postaci konsolidacji podstaw opodatkowania wymaga prowadzenia działalności w ramach grupy. Za grupę w rozumieniu dyrektywy o uznaje się przedsiębiorstwo będące rezydentem UE (tzw. „główny podatnik”), wszystkie jego zakłady położone na obszarze UE oraz te jego jednostki bezpośrednio zależne i jednostki zależne niższego poziomu, w których główny podatnik posiada:

więcej niż 50% praw głosu oraz prawo własności ponad 75% kapitału przedsiębiorstwa albo ponad 75% praw do zysku. W razie utworzenia grupy, niemożliwe jest pozostawienie określonych zakładów lub jednostek zależnych poza grupą (tzw. reguła „”).

System , jak wspomniano wyżej, jest zasadniczo przeznaczony dla osób prawnych, będących podatnikami podatku dochodowego. Dyrektywa stanowi jednak, że z systemu skorzystać będą mogły także inne podmioty, które na szczególnych zasadach zostały objęte w danym kraju Unii podatkiem dochodowym od osób prawnych. Z pomocą w ustaleniu czy dany podmiot może uczestniczyć w systemie przychodzą załączniki do projektu dyrektywy. Załącznik II dookreśla jaki podatek w danym kraju UE uznaje się za podatek dochodowy od osób prawnych. Natomiast Załącznik I wymienia explicite typy podmiotów uprawnionych do uczestnictwa w systemie według prawa każdego państwa członkowskiego. Dla Polski są to: spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółdzielnie oraz przedsiębiorstwa państwowe. Oprócz podmiotów narodowych, Załącznik I wymienia także – z racji ich immanentnego charakteru paneuropejskiego – spółki europejskie (SE) i spółdzielnie europejskie (SCE).

Takie sformułowanie wymogów uczestnictwa na gruncie prawa polskiego oznacza, że z systemu nie będą mogły korzystać spółki osobowe prawa handlowego (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa i spółka komandytowo-akcyjna), jako że nie płacą same podatku dochodowego od swoich zysków – czynią to wspólnicy tych spółek.

Dla uczestniczenia w systemie nie jest konieczna unijna rezydencja – w odniesieniu do działalności prowadzonej na terytorium Unii, z będą mogły korzystać także przedsiębiorstwa z siedzibą poza jej obszarem. W takiej sytuacji grupę utworzą wszystkie zakłady oraz kwalifikujące się według powyższych kryteriów jednostki zależne danego przedsiębiorstwa zlokalizowane na obszarze UE.

Członkiem grupy nie może być przedsiębiorstwo niewypłacalne lub znajdujące się w likwidacji. W razie gdyby uczestnik grupy stał się niewypłacalny lub rozpoczęto by jego likwidację, ma on obowiązek opuścić grupę.

Wejście do systemu wiąże się z obowiązkiem pozostania w nim przez pięć lat – ma to zapobiegać corocznym zmianom reżimu rozliczania podatku dochodowego przez przedsiębiorstwa – w zależności od tego, który reżim w danym roku okazałby się korzystniejszy (krajowy czy ).

Zalety zmniejszenie kosztów prowadzenia działalności poprzez: zniesienie konieczności stosowania odrębnych dla każdego kraju prowadzonej działalności przepisów regulujących naliczanie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym – dzięki wystarczy zastosować jeden zbiór przepisów jednolitych dla obszaru całej UE; zniesienie konieczności przygotowywania odrębnych sprawozdań dla organów administracji podatkowej w krajach działalności – dzięki wystarczy złożyć tylko jedną deklaracją podatkową dla całej grupy w organie podatkowym głównego państwa członkowskiego danego przedsiębiorstwa; możliwość kompensowania strat niektórych zakładów/przedsiębiorstw z zyskami osiąganymi przez inne jednostki zależne w razie utworzenia grupy, wskutek czego dochodzi do obniżenia wysokości należnego podatku całej grupy (w porównaniu do sytuacji, gdyby osiągnięty zysk podlegał samodzielnie opodatkowaniu w państwie źródła bez względu na to, że w innym kraju podmiot zależny grupy poniósł straty – zob. przykład wyżej); wyeliminowanie problemu ustalania cen transferowych dla transakcji wewnątrzgrupowych – ze względu na fakt, że przy obliczaniu skonsolidowanej podstawy opodatkowania pomija się zyski i straty wynikające z transakcji przeprowadzanych bezpośrednio między członkami grupy.