– nieopancerzony krążownik Marynarki Wojennej Imperium Japońskiego z przełomu XIX i XX wieku, później przeklasyfikowany na kanonierkę. Budowany dla Chile jako „Arturo Prat”, został zakupiony przez Japonię.

Budowa Okręt został skonstruowany w brytyjskich zakładach Armstrong Mitchell na zamówienie marynarki Chile; początkowo miał nosić nazwę „Arturo Prat” na cześć Arturo Prata. Głównym projektantem był George RendelW publikacjach przy „Tsukushi” powielana jest ewidentna omyłka, że projektantem okrętu był Edward Reed (Conway’s... s.233, S. Suliga, H. Jentschura, s.92), jednakże R.N.J. Wright (The Chinese Steam Navy, 1862-1945, s.47) obszerniej podaje, że jego projektantem był główny projektant zakładów Armstronga George Rendel, podobnie jak krążowników chińskich tego samego typu. Potwierdza to również Conway’s... s.411 w stosunku do „Arturo Prat” i P. Brook w Warships for export, s. 46.. Okręt miał nowatorską konstrukcję, stanowiąc rozwinięcie koncepcji kanonierek Rendela, jako szybki okręt stosunkowo małych rozmiarów, uzbrojony w działa dużego kalibruR.N.J. Wright, The Chinese... s. 47..

Stępkę pod budowę okrętu położono 2 października 1879, kadłub wodowano 11 sierpnia 1880, a budowę ukończono 11 listopada 1880Conway’s podaje datę ukończenia na czerwiec 1883. Prawdopodobnie wiąże się to z datą przejęcia okrętu przez Japonię. Cytowana tu pozycja P. Brooka szczegółowo opisuje działalność stoczni Armstronga, dlatego prawdopodobnie jest bardziej wiarygodnym źródłem co do dat rozpoczęcia i ukończenia budowy poszczególnych jednostek.. Chile jednak w międzyczasie zrezygnowało z tego okrętu z powodu zakończenia wojny z Peru i już 16 czerwca tego roku został on zakupiony dla JaponiiInne źródła (Conway’s... i Jentschura, op.cit.) wiążą zakup jednostki z misją admirała Ito w 1885, ale w takim przypadku okręt nie mógłby wziąć udziału w starciach z Chińczykami.. Dwie bardzo zbliżone jednostki zostały następnie zamówione przez Chiny („Chaoyong” i „Yangwei”), a budowę ukończono w podobnym czasie (w 1881 roku).

Konstrukcja „Tsukushi” miał gładkopokładowy kadłub i niską wolną burtę. Na dziobie i rufie były dwie duże nieruchome cylindryczne wieże dział, połączone jednopoziomową nadbudówką ciągnącą się przez całe śródokręcie, której ściany stanowiły przedłużenie burt. Okręt miał jeden pochyły komin i dwa pochylone maszty, na których mogło być rozpięte pomocnicze ożaglowanie. Okręt był konstrukcji stalowej, praktycznie nieopancerzony – grubość burt wynosiła 3/4 cala (19 mm). Prawdopodobnie posiadał on, jak krążowniki chińskie, jedynie cienki pokład pancerny grubości 9 mm (3/8 cala) pod linią wodną, chroniący siłownię i magazyny amunicji. Dodatkową ochronę stanowiły zasobnie węglowe nad pokładem. Wieże armatnie miały grubość pancerza 9 mm, a umieszczona za kominem – 16 mm.

Główne uzbrojenie stanowiły dwie gwintowane armaty odtylcowe kalibru 254 mm (10-calowe) konstrukcji Armstronga, o długości lufy prawdopodobnie 26 kalibrówDane dla okrętów chińskich tego typu za R.N.J. Wright, The Chinese... ss.49-50 – brak bliższych danych dla „Tsukushi”. (według niektórych źródeł, 32 kalibry). Działa strzelały pociskami o wadze 400 funtów, umieszczone były pojedynczo na dziobie i rufie w nieruchomych wieżach, z szerokimi klapami z trzech stron, otwieranymi do góry i kładzionymi na dachu wieży. Ze względu na konstrukcję wież, pole ostrzału było ograniczone podporami dachu i wynosiło 44° na wprost i po 70° na każdą z burt. Zapas pocisków wynosił 100 na działo. Uzbrojenie średnie stanowiły 4 odtylcowe armaty Armstronga kal. 120 mm, po dwa na burcie, w odkrytych stanowiskach w ścianach nadbudówki, również zamykanych podnoszonymi klapami (zapas 200 pocisków na działo).

Ogółem, projekt okrętu (podobnie jak i krążowników chińskich) nie był udany – z powodu małych rozmiarów i braku pancerza miał słabą dzielność morską i był wrażliwy na ostrzał. Jakkolwiek w chwili konstrukcji jego uzbrojenie ustępowało tylko najsilniejszym pancernikom, to ujemną cechą była mała szybkostrzelność dział – jeden strzał na ok. 2⅛ minuty, przy czym jego użycie zależne było od stanu morza. Z powodu małych rozmiarów, artyleria średniego kalibru była mało liczna, a przewaga w prędkości została szybko zniwelowana przez nowsze krążowniki.

Służba thumb|„Tsukushi” jako okręt dozorowy w Niuzhuang, podczas wojny rosyjsko-japońskiej. Pokrywy ambrazur artylerii głównej są lekko uchylone, zapewne dla wentylacji Po zakupie okręt został wysłany do Japonii. W celu polepszenia dzielności morskiej, na czas podróży zabudowano nadburcia, podwyższające niskie burty na dziobie. Prawdopodobnie wykonano to jeszcze w momencie, gdy docelowym klientem było Chile.

Podczas wojny chińsko-japońskiej należał do 4. Lotnej Eskadry, ale nie brał specjalnie aktywnego udziału w walkach. We wrześniu 1894, „Tsukushi” razem z kanonierkami „Banjō”, „Chōkai” i „Maya” operował na Taedong-gang, wspierając działania wojsk lądowych w bitwie pod Pjongjangiem Był obecny podczas bezkrwawego dla marynarki zdobycia Port Artura, a 7 lutego 1895 jego eskadra atakowała forty Weihaiwei. W starciu tym krążownik odniósł lekkie uszkodzenia, tracąc trzech zabitych i pięciu rannych członków załogi.

W 1898 roku okręt został częściowo zmodernizowany. Jego lekką artylerię w postaci 2 dział 9-funtowych i 4 dział wielolufowych 1-funtowych Hotchkiss zamieniono na 1 działo 76 mm QF, 2 działa 47 mm QF i 2 karabiny maszynowe. Zamieniono też dwie wyrzutnie torped 381 mm na kalibru 450 mm (18-calowe)Japońskie torpedy 18-calowe miały faktyczny kaliber 17,7 cala (450 mm) (). Po tym, okręt przeklasyfikowano na kanonierkę.

Podczas wojny rosyjsko-japońskiej „Tsukushi”, uznawany za jednostkę mało wartościową, służył do ochrony wybrzeża. Bojowo wykorzystany został raz, gdy z trzema innymi kanonierkami wspierał wojska lądowe ostrzeliwując rosyjskie pozycje w czasie bitwy pod Jinzhou 26 maja 1904 roku. Po walkach przez jakiś czas pełnił służbę dozorową pod Niuzhuang. W czasie bitwy pod Cuszimą należał do 3. dywizjonu 7. eskadry adm. Yamady, ale ze względu na pozycję swej flotylli nie wziął udziału w walce.

Już 25 maja 1906 roku został wycofany ze służby i służył następnie do celów szkolnych. Ostatecznie został skasowany około 1910.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Roger Chesneau, Eugène Kolesnik (red): Conway’s All the World’s Fighting Ships, 1860-1905. Londyn: Conway Maritime Press, 1979, ,

Richard N.J. Wright: The Chinese Steam Navy, 1862-1945. London: Chatham Publishing, 2000. .

Kategoria:Japońskie kanonierki Kategoria:Japońskie krążowniki Kategoria:Japońskie okręty z okresu wojny rosyjsko-japońskiej Kategoria:Okręty zbudowane w stoczni Armstrong Whitworth Kategoria:Japońskie okręty z okresu wojny chińsko-japońskiej