Wiktor Czesław Chęciński (ros. Чеслав Иванович Хенцинский, ur. 6 marca 1851 w Warszawie, zm. 24 maja 1916 w Odessie) – polski lekarz patolog, malariolog, profesor Uniwersytetu Odeskiego. Jako pierwszy zastosował barwienie błękitem metylenowym i eozyną w celu uwidocznienia zarodźców malarii.
Życiorys Jego rodzicami byli polski pisarz, aktor i reżyser Jan Konstanty Chęciński i Felicja z Sobieskich. Studiował medycynę na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, gdzie jego nauczycielem patologii był Włodzimierz Brodowski; dyplom lekarski otrzymał 7 grudnia 1876. Po otrzymaniu dyplomu przez krótki czas pracował w szpitalu dziecięcym w Warszawie. Przypuszcza się, że po śmierci ojca w 1874 rodzina znalazła się w ciężkiej sytuacji materialnej, i dlatego Czesław wybrał zawód lekarza wojskowego. Jako młodszy lekarz Izmailskiego Rezerwowego Batalionu został w 1878 odkomenderowany do szpitala wojskowego w Odessie. W 1881 delegowany do Cesarskiej Wojskowej Akademii Medycznej w Sankt Petersburgu, gdzie uczył się pod kierunkiem Michaiła Rudniewa, Konstantina Winogradowa i Nikołaja Iwanowskiego. Po powrocie do Odessy pracował w szpitalu miejskim, jako pomocnik prosektora Nikołaja Stroganowa. W 1892 wystąpił z armii rosyjskiej. Po śmierci Stroganowa w 1894 rozpisano konkurs na stanowisko prosektora, który wygrał Chęciński. W 1899 doktoryzował się na Cesarskiej Wojskowej Akademii Medycznej. W 1902 habilitował się i został docentem prywatnym na Uniwersytecie Odeskim. Wykład inauguracyjny odbył się 21 lutego 1903. Decyzją rady profesorów uczelni został kierownikiem katedry anatomii patologicznej.
W 1894 był delegatem Odessy na wystawę higieniczną w Rzymie, gdzie przedstawił wartości lecznicze limanów odeskich i limanu kujalnickiego.
W 1909 był w grupie postępowych profesorów uczelni, którzy podpisali memoriał w obronie prof. Miedwiediewa. Dotknęły go represje ze strony władz i ustąpił z katedry, potem nie zgodził się jej objąć ponownie. Pozostał na stanowisku miejskiego prosektora i wykładał w Odeskiej Szkole Dentystycznej prof. I. I. Margolina.
W 1901 uroczyście świętowano jego 25-lecie pracy na stanowisku prosektora w szpitalu miejskim, kolejny jubileusz miał miejsce w 1911 z okazji 35. rocznicy uzyskania dyplomu lekarskiego. Był honorowym członkiem Odeskiego Towarzystwa Lekarskiego.
Chęciński utrzymywał kontakty z Polską. W 1907 brał udział w X Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie. W latach I wojny światowej z jego inicjatywy powstał Komitet Pomocy Wysiedleńcom – Polakom w Odessie.
Zmarł 24 maja 1916. Został pochowany na cmentarzu w Odessie; jego grób nie zachował się.
Dorobek naukowy Ilustracja z rozprawy doktorskiej Chęcińskiego|thumb Głównym osiągnięciem naukowym Chęcińskiego jest opracowanie metody barwienia zarodźców malarii błękitem metylenowym i eozyną. Przypisuje mu się priorytet w stosowaniu metody opartej na dwóch barwnikach. Przypuszcza się, że Chęciński zainteresował się badaniami malarii pod wpływem Miecznikowa, który w odeskim prosektorium przeprowadzał badania zwłok zmarłych na tę chorobę. Chęciński zmodyfikował metodę barwienia krwinek Ehrlicha (zamieniając fuksynę na eozynę), co było pierwszym krokiem w rozwoju kolejnych metod barwienia (m.in. przez Romanowskiego i Malachowskiego. Metodę Romanowskiego ulepszył Giemsa i dlatego znana jest jako metoda Giemsy lub Romanowskiego-Giemsy.
Wyniki swoich badań nad malarią Chęciński opublikował w pracy doktorskiej („Przyczynek do poznania mikroorganizmów malarii”) i artykule w języku niemieckim w „Centralblatt für Bakteriologie”. Metoda spotkała się z uznaniem środowiska naukowego, jednak często jej autorstwo błędnie przypisywano Miecznikowowi (powielając błąd Laverana).
Pozostałe prace dotyczyły neuropatologii – utrwalania mózgu w formalinie, ciałek Nissla i powstawania blizn glejowych. Badał też anatomię patologiczną cholery i dżumy.
Lista prac Lista prac zaБиблиография известных трудов Ч.И. Хенцинского. Zur Lehre über den Mikroorganismus des Malariafiebers. Centralblatt für Bakteriologie 3 (15), ss. 457–460, 1888 К учению о микроорганизмах малярии. Дис. на степ. д-ра мед. Ч.И. Хенцинского (Из прозектор. каб. Одес. гор. больницы). Одесса: тип. А. Шульце, 1889 Обзор вскрытия умерших от xолеpы в 1892 году. Южно-русская медицинская газета, 1893 Ophtalmologia dextra. Южно-русская медицинская газета, 1893 Об уплотнении мозга в растворах формалина. Южно-русская медицинская газета, 1895 О сохранении мозга и других анатомических препаратов в растворах формалина. Одесса: тип. Исаковича, 1896 Ueber die Härtung des Gehirns in Formalinlösungen. Centralblatt für allgemeine Pathologie und pathologische Anatomie 7, s. 429, 1896 Eigenthümlicher Fall von einer Darmeinklemmung. 1898 Zur Frage über die Heilung der Hirnwunden. Centralblatt für allgemeine Pathologie und pathologische Anatomie 13, ss. 162–167, 1902 Записки по анатомии по лекциям, читанным в Одесской зубоврачебной школе д-ра И.И. Марголина приват-доцентом Новороссийского университета Ч.И. Хенцинским. Одесса: изд. С.И. Рабинович, 1903 Zur Frage über den Bau der Nervenzellen (Was sind die Nissl′schen Körperchen?). Neurologisches Centralblatt 22 (22), ss. 145-150, 1903
Przypisy
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy patolodzy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Cesarskiego Uniwersytetu Noworosyjskiego Kategoria:Urodzeni w 1851 Kategoria:Zmarli w 1916