Franciszek Antoni Tegazzo (ur. 14 września 1829 w Warszawie, zm. 26 lutego 1879 tamże) – malarz i ilustrator czynny w Warszawie i Petersburgu, dyrektor artystyczny Tygodnika Illustrowanego i Biesiady Literackiej, jeden z inicjatorów powstania Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych i członek jej Komitetu. Specjalizował się w ilustracjach wykonywanych techniką drzeworytniczą, wykonał ponad 600 portretów opublikowanych w polskich czasopismach oraz ok. 50 obrazów sakralnych. Dzięki doskonałemu warsztatowi przyczynił się do podniesienia poziomu warszawskiej ilustracji prasowej.

Biografia Syn Franciszka Spirydiona, kucharza i Marianny z Komarnickich. Jego dziadek ojczysty prawdopodobnie pochodził z Włoch, skąd przybył do Polski pod koniec XVIII wieku. Pracował jako kuchmistrz na dworze królewskim w Warszawie, a potem na dworach magnatów na Wołyniu (w tym u Lubomirskich w Niewirkowie). Przygotowywał m.in. posiłek dla cara Aleksandra I podczas jego wizyty w Żytomierzu. Rodzina matki miała pochodzenie szlacheckie, jego dziadek macierzysty był dzierżawcą lub właścicielem wsi Chotowica i Borszczówka na Wołyniu. Wujami Franciszka Tegazzy byli Zygmunt Komarnicki (1809–1883), literat, tłumacz i historyk oraz Aleksander Komarnicki (1806–1884), uczestnik powstania listopadowego i galicyjski działacz polityczny. Jego siostra Teresa Tegazzo była prababką aktora Zbigniewa Zapasiewicza.

2 marca 1862 w Jońcu ożenił się z Józefą ChrobocińskąAkt ślubu 18/1862, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Jońcu, Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Mławie, sygn. 76/432/0/-/37., z którą miał trzy córki: Marię urodzoną w 1863Akt chrztu 257/1863, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/158/0/-/36., Walentynę urodzoną w 1864Akt chrztu 2915/1864, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/158/0/-/37 i Sabinę urodzoną w 1865Akt chrztu 1132/1866, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/158/0/-/42.

thumb|Malarze podczas spotkania u Wojciecha Gersona, Tegazzo pierwszy z lewej, obraz Antoniego Murzynowskiego, 1858.

Ukończył szkołę prowadzoną przez Adama Bartoszewicza, a w 1846 rozpoczął naukę w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie uczył się pod kierownictwem Jana Feliksa Piwarskiego, Marcina Zaleskiego, Chrystiana Breslauera, Rafała Hadziewicza i Jana Ksawerego Kaniewskiego. Kilka jego szkiców rysunkowych z tego okresu znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie. W 1852 uzyskał dyplom i w tym samym roku stworzył swój najstarszy znany obraz olejny Św. Mikołaj. Następnie zdobył stypendium rządowe na studia w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, które rozpoczął w 1853, a dyplom tej uczelni uzyskał w 1857. Podczas studiów kilkakrotnie zdobył wyróżnienia za swoje dzieła, w tym medale srebrne I klasy za studia olejne modeli oraz II klasy za etiudy malarskie z natury. Otrzymał także zamówienie na obrazy do kaplicy grobowej Potockich w Petersburgu. Po ukończeniu studiów powrócił do Warszawy i podjął pracę zarobkową, by wesprzeć finansowo swoją rodzinę. Uniemożliwiło mu to dalszy rozwój kariery malarskiej. Tegazzo na zamówienie malował obrazy o tematyce sakralnej, portrety i sceny rodzajowe. Pracował też jako nauczyciel rysunku, uczył m.in. Natalię i Marię Potockie, córki Maurycego Potockiego oraz Elżbietę Moniuszko, córkę Stanisława Moniuszki.

Brał udział w spotkaniach malarsko-dyskusyjnych u Wojciecha Gersona, swojego kolegi ze studiów w Petersburgu. Grono to – w tym Tegazzo – później zainicjowało powstanie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Tegazzo trzykrotnie został wybrany na członka Komitetu Towarzystwa (1869, 1870, 1875). W Zachęcie prezentował niektóre ze swoich prac, w tym obrazy: Chrystus uśmierzający burzę, Anioł stróż, Zofia (z Pana Tadeusza), Cicha modlitwa i Dziewczyna wiejska z okolic Warszawy (Zadumana).

Wyspecjalizował się w ilustracjach tworzonych techniką drzeworytu, w szczególności w portretach, choć tworzył też ilustracje wydarzeń i scen rodzajowych, tableau dekoracyjne, strony tytułowe kalendarzy, winiety dla czasopism, rebusy. Dzięki doskonałemu warsztatowi przyczynił się do podniesienia poziomu warszawskiej ilustracji prasowej.

Od 1860 pracował dla Tygodnika Illustrowanego, od 1861 dla Kółka Domowego, od 1866 dla Kłosów. Współpracował także z czasopismami: Bluszcz, Przyjaciel Dzieci, Mrówka, Mucha, Gwiazdka, czyli kolęda oraz z wydawcami kalendarzy. Rysował także ilustracje do książek: Historya polska treściwie zebrana dla użytku młodzieży (1862), Herman i Dorota (1872), Wilanów. Zbiór widoków i pamiątek oraz kopie z obrazów Galerii Wilanowskiej (1877). W 1868 został kierownikiem artystycznym Tygodnika Illustrowanego. Pod jego kierownictwem w czasopiśmie ukazywały się ilustracje Michała Andriollego, Józefa Chełmońskiego, Artura Grottgera, Jana Matejki, Maksymiliana Gierymskiego, Alfreda Wierusz-Kowalskiego, Stanisława Witkiewicza. Od 1875 kierował też działem artystycznym Biesiady Literackiej. W latach 1867–1875 publikował doroczny przegląd wydarzeń malarskich w Kalendarzu Polskim Jana Jaworskiego. W Tygodniku Illustrowanym okazjonalnie publikował też objaśnienia do reprodukowanych dzieł sztuki oraz wspomnienia pośmiertne.

Stworzył ponad 600 portretów publikowanych w polskiej prasie i ok. 50 obrazów sakralnych. Zachowane obrazy jego autorstwa można zobaczyć m.in. w Muzeum Diecezjalnym w Płocku oraz w kościołach w Ciechanowcu, Dzierzgowie, Kramarzewie, Kroczewie, Kutnie, Tarczynie i Wyrozębach.

Zmarł 26 lutego 1879 w Warszawie, prawdopodobnie na gruźlicęAkt zgonu 31/1879, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Przemienienia Pańskiego w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/1216/0/-/12.. został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kw. 99–2–11/13). Po jego śmierci Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności zorganizowało wystawę sztuki polskiej, z której dochód przeznaczono na wsparcie rodziny Tegazzów.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Franciszek Tegazzo – zbiór dzieł w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu Kategoria:Absolwenci Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Artyści związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy ilustratorzy Kategoria:Polscy malarze XIX wieku Kategoria:Urodzeni w 1829 Kategoria:Zmarli w 1879