Historia budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej »Rataje«. Plany rozbudowy prawobrzeżnego Poznania powstały w latach 1945–1947. Na początku lat 50. XX wieku rozpisano konkurs na opracowanie projektów urbanistycznych tej części miasta. Prace zostały jednak przerwane z powodu pierwszeństwa innych projektów. Do zaniechanych koncepcji powrócono w latach 1958–1961. W 1962 został uchwalony „Plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Poznania do roku 1980”, który przewidywał zabudowanie miasta na terenach Rataj i Winograd. Teren nowej dzielnicy ograniczony był Wartą (od zachodu), torami kolejowymi (od wschodu i południa) i jeziorem Malta (od północy). Historycznie istniały tam osady: Chartowo, Franowo, Rataje, Starołęka, Żegrze. Budowę rozpoczęto w 1966.

Założenie thumb|200px|Koncepcja budowy dzielnicy Rataje (Pawuła, Piwowarczyk, Schmidt) Plany rozbudowy prawobrzeżnego Poznania powstały w latach 1945–1947. Na początku lat 50. XX wieku rozpisano konkurs na opracowanie projektów urbanistycznych tej części miasta. Prace zostały jednak przerwane z powodu pierwszeństwa innych projektów (m.in. odbudowa ze zniszczeń wojennych Śródmieścia) i w związku z tym ograniczenia funduszy na nowe osiedla, a także brakiem uzbrojenia terenów budowlanych. Zamierzenie budowlane Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” można porównać z budową Gdyni, Nowej Huty lub Nowych Tychów.

Do zaniechanych koncepcji, w myśl których Rataje miały się stać sypialnią dla robotników „Stomila” i Poznańskiej Fabryki Maszyn ŻniwnychJakub Głaz, Wyłapać białe kruki. Rozmowa z Tobiaszem Wichnowskim, szefem archiwum Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania, w: IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny nr 1(303)/2017, s.40, ISSN 1231-9139, powrócono w latach 1958–1961. Plan ogólny „Rataj” opracował zespół Regina Pawuła, Zdzisław Piwowarczyk, Jerzy Schmidt w 1960. 2 maja 1962 w Poznańskim Przedsiębiorstwie Projektowania Budownictwa Miejskiego „Miastoprojekt” utworzono pracownię zajmującą się budową nowej dzielnicy Rataje (pracownia „Rataje”). Kierownikiem pracowni został Jan Wellenger, wraz z nim zespół projektowy tworzyli Jerzy Schmidt i Józef Gorzalski (główni autorzy planu ogólnego nie zostali zaangażowani do tego projektu).

Na początku lat 80. XX wieku podczas budowy Górnego Tarasu-Południe prace projektowe wykonywała także Spółdzielnia Projektowania i Usług Inwestycyjnych „Inwestprojekt”.

Plan ogólny thumb|400px|Plan ogólny Rataj "Plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Poznania do roku 1980” przewidywał zabudowanie miasta na terenach Rataj i Winograd. Założenia planu wymagały sporządzenia dokumentacji projektowej: planu ogólnego dzielnicy w skali 1:5000 planów szczegółowych w skali 1:2000 planów koncepcyjnych w skali 1:1000 planów realizacyjnych w skali 1:500

Plan ogólny opracował zespół Regina Pawuła, Zdzisław Piwowarczyk, Jerzy Schmidt. Został on zatwierdzony 26 października 1961 Uchwałą Prezydium Rady Narodowej. Planowana była budowa 27 osiedli mieszkaniowych (jednostek), każde po 4 700 mieszkańców. Kilka (cztery, ok. 15-20 tys. mieszkańców) jednostek sąsiedzkich stanowić miało zespół jednostek sąsiedzkich – zjednoczonych przestrzennie i poprzez wspólne urzędy, instytucje kultury, handlowe, polityczne, itp. Wielkość zespołu jednostek sąsiedzkich szacowano według średniego dystansu dojścia pieszego (ok. 500 m). Planowano uzyskać 7000 m² powierzchni mieszkaniowej z 1 ha. Pierwotnie liczba mieszkańców Rataj miała wynosić 105 000 (z rezerwą – możliwością rozbudowy do 120 000).

W 1970 Towarzystwo Urbanistów Polskich rozpisało konkurs na zagospodarowanie Górnego Tarasu Rataj – terenu o powierzchni 346 ha. Nie przyznano I nagrody. II nagrodę otrzymał zespół: T. Gałecki, L. Wejchert, K. Wejchert, M. Kaczmarek.

Charakterystyka terenu Teren nowej dzielnicy ograniczony był Wartą (od zachodu), torami kolejowymi (od wschodu i południa) i jeziorem Malta (od północy). Historycznie istniały tam osady: Chartowo, Franowo, Rataje, Starołęka, Żegrze. Tereny te użytkowane były rolniczo, co utrudniałoby ewentualną zabudowę.

Całość podzielona jest naturalnie na dwa tarasy: dolny (przy rzece) i górny (ok. 1,5 km od rzeki). Różnica poziomów między lustrem Warty a pierwszym tarasem wynosi ok. 13, a między dolnym a górnym tarasem – 15 m.

Komunikacja Planowane były główne arterie komunikacyjne w obrębie nowej dzielnicy: Aleja Hetmańska, ul. Zamenhofa, ul. Starołęcka, ul. Walecka, ul. Obotrycka. Połączenie z lewobrzeżnym Poznaniem zapewniały most Marchlewskiego i most Rocha. Trzecia przeprawa miała zostać wybudowana w ciągu ulicy Hetmańskiej.

Plany szczegółowe thumb|240px|Plan szczegółowy jednostki A-3 Zlecono pracowni „Miastoprojekt” opracowanie planów szczegółowych nowych osiedli dolnego tarasu Rataj. Pracownia opracowała 3 takie projekty, jeden projekt opracowała także Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych. Te 4 projekty przedłożono Wydziałowi Budownictwa Urbanistyki i Architektury. Główny architekt miasta zalecił z dniem 16 marca 1962 kontynuowanie prac według koncepcji Miejskiej Pracowni Urbanistycznej. Do 5 lipca 1963 pracownia „Rataje” opracowała pierwszą fazę planu szczegółowego dolnego tarasu i projekt koncepcyjny osiedla o roboczej nazwie A. Pracownia przy projektowaniu bloków kierowała się doświadczeniami zdobytymi przy budowie osiedli z wielkiej płyty na Grunwaldzie (os. Świerczewskiego).

Ostatecznie plan szczegółowy Dolnego Tarasu został przyjęty na posiedzeniu w Domu Technika 28 sierpnia 1963; władze miejskie zatwierdziły go 8 października 1963.

Według planów podział terenu 504 481 ha dolnego tarasu Rataj miał wyglądać następująco: osiedla mieszkaniowe: 23,2% (125 396 ha) usługi: 16,7% (90 452 ha) parki i ogrody: 38,6% (280 270 ha) komunikacja: 15,2% (82 175 ha) sport: 6,3% (34 188 ha) Podstawę zabudowy miały stanowić budynki 5-kondygnacyjne, a przy granicach osiedla budynki wyższe. Planowane były osiedla A, B, C, przy czym osiedle B było osiedlem rezerwowym (dla Politechniki Poznańskiej). Oszacowano liczby mieszkańców, które potem powielono w planach koncepcyjnych. Nad jeziorem Malta zaplanowano klin zieleni z Ogrodem Zoologicznym.

Plan szczegółowy Górnego Tarasu Prezydium Rady Narodowej zatwierdziło 19 marca 1971, a uszczegółowiono go w 1977 przy planowaniu budowy osiedli na Żegrzu. Górny Taras podzielono na 9 jednostek, każda po ok. 9000 mieszkańców. Chłonność terenu miała wynosić 64 000 osób.

Plany koncepcyjne Prace nad planami koncepcyjnymi osiedla A zakończono 10 listopada 1965. Projekt wstępny zespołów C-3 i C-4 Prezydium Rady Miasta zatwierdziło 27 maja 1967. Dolny Taras thumb|500px|Plan koncepcyjny zespołów A-1, A-2 i A-3 A (os. Piastowskie) 3 zespoły mieszkaniowe: A-1, A-2, A-3 liczba mieszkańców: 17 000 liczba mieszkań: 4 980 M-1: 66 M-2: 360 M-3: 2 514 M-4: 1 800 M-5: 240 liczba izb mieszkalnych: ok. 13 250 powierzchnia terenu: 99 ha powierzchnia zabudowy: 32,50 ha koszt szacunkowy (1966): 700 mln zł liczba budynków: 32 5-kondygnacyjnych: 26 11-kondygnacyjnych: 3 16-kondygnacyjnych: 3 Górny Taras A (os. Tysiąclecia)B (os. Rusa)C (os. Czecha)D (os. Lecha) liczba mieszkańców: 5 004 liczba mieszkań: 1 366 liczba izb mieszkalnych: 4 823 liczba budynków: 10 5-kondygnacyjnych: 6 11-kondygnacyjnych: 1 16-kondygnacyjnych: 3 liczba mieszkańców: 10 160 liczba mieszkań: 2 768 liczba izb mieszkalnych: 9 831 liczba budynków: 18 5-kondygnacyjnych: 13 11-kondygnacyjnych: 2 16-kondygnacyjnych: 3 liczba mieszkańców: 8 400 liczba mieszkań: 2 285 liczba izb mieszkalnych: 8 120 liczba budynków: 14 5-kondygnacyjnych: 9 11-kondygnacyjnych: 2 16-kondygnacyjnych: 3 liczba mieszkańców: 9 200 liczba mieszkań: 2 567 liczba izb mieszkalnych: 8 873 liczba budynków: 15 5-kondygnacyjnych: 10 11-kondygnacyjnych: 2 16-kondygnacyjnych: 3 Plany realizacyjne Plany realizacyjne dla zespołów opracowywano kolejno dla Dolnego Tarasu: C-3 (część A): 14 lutego 1968, C-3 (część B): 3 marca 1968, C-4: 21 grudnia 1968, C-5: 16 stycznia 1970. Dla Górnego Tarasu: D: 16 marca 1973, C: 19 lipca 1974, A: 14 maja 1976.

Na czas budowy osiedla posiadały nazwy robocze (A, B, C, itd.), a budynki – numery robocze (jeden numer dla każdego zadania). Osiedla Dolnego Tarasu oznaczone C-1, C-2, itd. jako wielki zespół mieszkaniowy posiadały wspólną nazwę Zespołu Osiedli Mieszkaniowych „C” (ZOM „C”). Podczas budowy nadawano im nazwy i numery adresowe.

Dolny Taras Rataj A-1 A-2 A-3 A-4 B Zespół Osiedli Mieszkaniowych „C” C-1 C-2 C-3C-3A, C-3B C-4 C-5 C-6Piastowskie niezrealizowane Politechnika Poznańska Oświecenia Powstań Narodowych Jagiellońskie Rzeczypospolitej Bohaterów II Wojny Światowej Manifestu Lipcowego Górny Taras RatajGórny Taras-PółnocGórny Taras-Południe A B-1 B-2 C D E F-1 F-2 G H J TysiącleciaRusa Czecha Lecha jednostka usługowao charakterze ogólnomiejskim jednostka usługowao charakterze ogólnomiejskim

Dolny Taras Budynki na osiedlach Dolnego Tarasu budowano według opracowanych projektów budynków. Z uwagi na ustawienie szyn dźwigów budynki były projektowane na planie prostokąta, a usytuowanie budynków względem siebie było równoległe. Opracowano 3 typy budynków: R1, R2 i R3. Budynek typu R4 miał być 16-kondygnacyjny, a jego projekt opracowano później (różnił się od założeń liczbowych postawionych w 1966). W 1971 został odrzucony projekt budynku 16-kondygnacyjnego typu „Stolica”. Postanowiono wtedy opracować tego typu budynek w oparciu o technologię W-70, a w 1975 zmieniono tę decyzję i budynek miał być opracowany według systemu „Rataje”. thumb|Budynki typu R1, R2 i R3 parametr R1 R2 R3 R4 Kubatura 20 770 m³ 14 744 m³ 102 456 m³ Powierzchnia użytkowa 4926 m² 3514 m² 21 439 m² Długość 97,82 m 69,46 m 220 m Szerokość 13,10 m 13,10 m 13,10 m Liczba klatek 3 2 6 Liczba mieszkańców 414 296 1800 660 Liczba mieszkań 120 80 540 240 Liczba pokoi 354 256 1 260 M1 3 2 M2 57 60 M3 38 240 M4 60 20 240 M5 20 Kondygnacje 5 5 11 16

Górny Taras Budynki na osiedlach Górnego Tarasu budowano według opracowanych projektów segmentów budynków. Segmenty te można było zestawiać ze sobą, możliwe było budowanie bloków o różnej długości bez opracowywania nowych planów dla każdego z osobna. Długość określała liczba wybranych segmentów. Budowa opierała się na systemach R-76M, R-76U oraz „Rataje”. Dwa budynki (nr 10 i 11 na os. Czecha) wybudowano według „systemu szczecińskiego”. mieszkanianormatyw przejściowynormatyw docelowy seriarozwojowaos. Lechaos. Czechaos. Rusaos. Tysiącleciabudynek16-kond.niektóre budynkina os. Oświeceniai Powstań Narodowych S-1 S-2 S-3 S-4 S-2/1 S-3/1 S-10 S-11 S-12 S-13M-2 31,3 30,1 31,2 27,5M-3 43,4 41,3 45,5 45,5 49,3 37,8M-4 55,3 55,3 56,8 55,5 62,9 62,9 62,9 47,7M-5 60,9 61,3 69,2 73,0 59,4M-6 67,2 73,3 80,6 61,5

thumb|left|1000px|Rzut bloku na os. Rusa składającego się z 5 segmentów typu S-10

Historia

1962 2 maja: utworzenie pracowni „Rataje" 1963 5 lipca: opracowanie pierwszej fazy planu szczegółowego dolnego tarasu i projektu koncepcyjnego osiedla A 8 października: zatwierdzenie planu szczegółowego dolnego tarasu przez władze miasta 1965 thumb|Budowa wytwórni prefabrykatów latem: rozpoczęcie przez Poznańskie Przedsiębiorstwo Budowlane Nr 2 budowy wytwórni prefabrykatów o zdolności produkcyjnej 6000 izb/rok remont kolektora prawobrzeżnego (do 1967) rozpoczęcie budowy Politechniki (pierwszy budynek - Wydział Mechaniczny) 1966 thumb|Fundamenty pod pierwszy budynek na Ratajach (1966) rozpoczęcie budowy w Planie Pięcioletnim 1966-1970 maj: przygotowanie uzbrojenia pod budowę osiedla A 18 lipca: wmurowanie aktu erekcyjnego pod pierwszy budynek na osiedlu A (numer roboczy 44, numery adresowe 82-84) październik: budowa magistrali wodnej („Hydrobudowa-9”); położone 1 100 mb magistrali budowa kolektora H i kanału deszczowego „Obrzyca” (do 1968) uruchomienie wysypiska na trasie nasypów projektowanej alei Hetmańskiej przebudowa GPZ Starołęka i doprowadzenie napięcia do trafostacji osiedla A