Karty

50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px50px

Karty do gry – papierowe lub plastikowe przybory do gier karcianych.

Prawdopodobnie były już znane w Chinach przed X wiekiem. Powstały na skutek przeniesienia na papier notacji używanej w czasie gry w kości; niektóre karty wywodzą się także z chińskich papierowych pieniędzy – uważa się, że w najstarszych grach używano prawdziwych banknotów.

Do Europy karty trafiły około XIV w. i zostały spopularyzowane po rozpowszechnieniu się druku ksylograficznego (drzeworyt). Już w 1329 roku, za papieża Jana XXII, synod w Würzburgu wydał zakaz uprawiania hazardu, w tym gry w karty, w kości, szachy i w kule.

Wykonuje się je z kilku warstw papieru, od lat 90. XX wieku powlekanego cienką warstwą plastiku. Wykonuje się także karty o mniejszych wymiarach, wygodne przy stawianiu pasjansów, oraz większe, lepiej widoczne na scenie w czasie pokazów. Dziś standardowe wymiary karty wynoszą 88 × 57 mm.

Skład talii W taliach typu francuskiego

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 52 / 56 prostokątne karty o wymiarach 63 × 88 milimetrów (karty do pokera), 57 × 88 milimetrów (karty do brydża) lub 60 × 113 milimetrów (karty do tarota) w 4 kolorach:

pik lub wino (z jęz. francuskiego „pique” – grot, również: wino; ) kier lub czerwo (z jęz. francuskiego „cœur” – serce, również: czerwień; ) trefl lub żołądź, na południu też krajc (z jęz. francuskiego „trèfle” – koniczyna, również: żołądź; ) karo lub dzwonek (z jęz. francuskiego „carreau” – czworokątny, również: dzwonek; )

W talii znajdują się także dwa jokery – czerwony i czarny, albo dwadzieścia dwa taroki, w tym jeden joker.

Każdy z kolorów posiada 9 / 10 kart numerowanych od 1 / 2 do 10, oraz (gdy nie ma 1) dodatkową kartę – As (, , , )

Oraz 3 / 4 figury: Walet (, , , ) Jeździec (Knight), występuje tylko w tarocie Dama (, niem. i , ) Król (, , , )

co daje 13 / 14 kart jednego koloru. Pogrubione cechy odnoszą się do taroku.

+Oznaczenia/WartośćAsKrólDamaWaletpolskieAKDWangielskieAKQJniemieckieAKDBduńskieE / EsKDKn / BnorweskieEKDKnszwedzkieEKDKn / JholenderskieAHVBfrancuskie1RDVlitewskieAKMBłotewskie1KDSestońskieÄKESfińskie1131211rosyjskie i ukraińskieТКДВormiańskieՄԹԱԶ

Figury według starszeństwa

Inne

F150px|center Joker 150px|center Dziesiątka

Taroki

W taliach typu niemieckiego

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 36 / 32 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 6 / 5 / 4 blotki numerowane od 5 / 6 / 7 do 10

oraz 4 figury:

Figury według starszeństwa

N150px|center 150px|center 150px|center 150px|center Tuz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Król Wyżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Niżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

Inne

N150px|centerDziesiątka

W taliach typu polskiego

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 36 / 32 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 blotek numerowanych od 3 do 9

oraz 5 figury:

Figury według starszeńtwa

PL200px|center 200px|center 200px|center 200px|center 200px|center Tuz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Kralka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Wyżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Niżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

50px50px50px

W taliach typu szwajcarskiego

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 36 / 48 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 / 4 blotki numerowane od 3 / 6 do 9

oraz 5 figury:

Figury według starszeństwa

S200px|center 200px|center 200px|center 200px|center200px|centerTuz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Wyżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Niżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)Chorągiew (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)

W taliach typu łacińskiego

W taliach podtypu północnowłoskiego

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 52 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 / 10 blotek numerowanych od 1 do 7 / 10

oraz 3 figury:

Figury według starszeństwa

W150px|center 150px|center 150px|center Król Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Walet

Inne

W150px|center 150px|center Jedynka (jej odpowiednikiem w typie francuskim jest as)Dziesiątka

W taliach typu: południowowłoskiego, hiszpańskiego i u Rdzennych Amerykanów

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 48 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 / 9 blotek numerowanych od 1 do 7 / 9

oraz 3 figury:

Figury według starszeńtwa

H150px|center 150px|center 150px|center Król Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Walet

H150px|center 150px|center Jedynka (jej odpowiednikiem w typie francuskim jest as)Dziesiątka

W taliach podtypu portugalskiego

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 48 prostokątne karty w 4 kolorach: Miecz, Kielich, Maczuga, Moneta

Każdy kolor posiada 8 blotek numerowanych od 2 do 9

oraz 4 figury:

Figury według starszeństwa

P200px|center 200px|center 200px|center 200px|center Smok (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Król Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Księżniczka (jej odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

W taliach podtypu japońskiego

W taliach tarotowych

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 56 prostokątnych kart w 4 kolorach:

T150px|center 150px|center 150px|center 150px|center TMiecz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest pik)Kielich (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest kier)Maczuga (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest trefl)Moneta (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest karo)

Każdy kolor posiada 10 blotek numerowanych od 1 do 10

oraz 4 figury:

Figury według starszeństwa

T150px|center 150px|center150px|center 150px|center Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Dama (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama)Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Walet (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

Inne

W150px|center 150px|center150px|center Głupiec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest joker)Jedynka (jej odpowiednikiem w typie francuskim jest as)Dziesiątka

Wielkie Arkana

W talii znajduje się również 22 wielkich arkanów

Tichu Dostępne są również chińskie karty zwane Tichu, w którym kolorami są czerwone gwiazdy, zielone jadeity, niebieskie pagody i czarne miecze.

Liczba kart w talii Pełna talia kart zwykłego typu liczy 52 karty (od dwójek do asów). Zależnie od gry używa się części talii, np. 24 karty (mała talia kartowana od dziewiątek do asów) w tysiącu, 32 karty w pikiecie i skacie (najczęściej w wersji niemieckiej), jednej talii, np. brydż, lub dwóch pełnych talii, np. kanasta. Używa się także całkowicie odmiennych zestawów kart, np. 25 kart do gry w Piotrusia czy 78 kart w tarocie.

Joker Dodatkowo w większości talii dołącza się karty zwane dżokerami. Dżoker może służyć w grach np. w remiku, gdzie może zastępować kartę o danej wartości lub kolorze, jak również jako karta zapasowa – w przypadku zgubienia konkretnej karty w talii dżoker może ją zastąpić. Zwykle do każdej talii dodaje się po 2 lub 3 dżokery.

Inne zastosowania thumb|200px|Tasowanie kart

Poza grami kart do gry używa się także do innych celów, na przykład takich jak wróżenie (częściej używa się kart tarota wróżbiarskiego) czy triki iluzjonistyczne (iluzja karciana).

Są też wywodzące się z RPG i planszowych gier strategicznych gry karciane, w których używa się specjalnych kart oznaczających różne elementy świata gry. Do bardziej popularnych gier tego typu należą Magic: The Gathering i Doomtrooper.

Karty w kulturze Popularność kart do gry przyczyniła się również do tego, że odwoływało się do nich w swoich dziełach wielu twórców i to nie tylko kompozytorów rosyjskiej opery jak Piotr Czajkowski (Dama pikowa), Siergiej Prokofjew (Miłość do trzech pomarańczy) czy Dmitrij Szostakowicz (Gracze). Ważną rolę w operze pełnią one także u Bizeta (Carmen) oraz Verdiego (La Traviata). Jednym z najbardziej znanych odwołań w literaturze jest Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Istnieje również polski serial animowany Baśnie i Waśnie, który przedstawia karty.

Wersje do sprzedaży W zależności od sytuacji karty mogą być dostępne pojedynczo. W zestawach składających się z dwóch talii zwykłych (zwykle każda talia ma inny kolor „koszulki”) lub tematycznej np.: dotyczącej danego miasta lub tematu. Taki zestaw może posiadać opakowanie z różnego materiału. Ponadto w sprzedaży hurtowej używa się również kartonów zawierających w zależności od wielkości opakowania 12 (dla talii 54/55 kart) lub 24 (dla talii 24 karty) pojedyncze talie mające zwykle opakowania w dwóch kolorach gdzie każdy stanowi połowę wszystkich opakowań. W kartonie karty są zwykle układane w dwa rzędy każdy z opakowaniami w jednym kolorze. W przypadku opakowań posiadających trzy rzędy gdzie też występują dwa kolory opakowań wówczas talie układa się przemiennie w każdym rzędzie.

Producenci kart do gry Piatnik Cartamundi Trefl SA Bicycle Tally-Ho Fournier

Zobacz też

iluzja karciana karcianka kartownik pasjans tasowanie trzy karty zgadywanie karty

Przypisy

Linki zewnętrzne

Krótka historia kart do gry z uwzględnieniem polskich producentów

Karty

Źródło i licencja