Postmarksizm − nurt w myśli lewicowej tzw. zachodniego marksizmuTormey, Townshend 2010: s. 9. postulujący przeformułowanie, a nawet odrzucenie, wielu tez klasycznego marksizmu, jako nieprzystających do nowych warunków i powodujących spychanie nurtu lewicowego na margines, na korzyść idei nowej prawicy.
Źródła i kontekst powstania thumb|200px|Antonio Gramsci Wydarzenia roku 1968 wpłynęły na ukształtowanie się postmarksizmu. Z jednej strony brutalne stłumienie Praskiej Wiosny ostatecznie skompromitowało ZSRR w oczach zachodnich marksistów, z drugiej wydarzenia paryskieTormey, Townshend 2010: s. 10., skierowane między innymi przeciwko partii komunistycznej, wykazały, że dla młodych ludzi marksizm klasyczny przestał być punktem odniesienia, a dyskurs polityczny przeniósł się z gabinetów partyjnych "na ulicę"Tormey, Townshend 2010: s. 11.. Postmarksizm wyrastał z myśli filozoficznej szkoły frankfurckiej, dawnych krytycznych marksistów jak György Lukács, Antonio Gramsci i Ernst Bloch oraz z filozofii poststruktalistycznej Jean-Francois Lyotarda, Jacques'a Lacana, Michela Foucaulta, Jacques'a Derridy i późnego Ludwiga WittgensteinaTormey, Townshend 2010: s. 95..
Koncepcja Dziełem klasycznym i fundamentalnym dla postmarksizmu jest wydana w 1985 roku książka Ernesto Laclaua i Chantal Mouffe Hegemonia i socjalistyczna strategia. Laclau i Mouffe odrzucili marksowski podział na bazę i nadbudowę, teleologiczną koncepcję historii, jako zmierzającą do triumfu klasy robotniczej i zapanowania komunizmu, odrzucili w ogóle tezę o przewodniej roli proletariatu, na rzecz wszystkich grup uciskanych (mniejszości seksualnych, kobiet dążących do emancypacji itd.) i przewodniej roli partii, która przestała być depozytariuszką prawdy i motorem działania. Odrzucili także tezę o wyłącznie ekonomicznym podłożu ludzkich motywacji, według nich człowiekiem kierują uświadomione i nieuświadomione namiętności. Zrezygnowali również z koncepcji marksizmu jako nauki, było to pokłosie odrzucenia pozytywizmu na rzecz relatywizmu poznania, charakterystycznego dla myśli ponowoczesnejTormey, Townshend 2010: s. 13-14..
Marks był dla nich przede wszystkim wybitnym krytykiem kapitalizmu, który jednak wbrew jemu nie rozpadł się, a wręcz staje się coraz bardziej zachłanny. Przejęli od Marksa, przy tym ją jednak modyfikując, koncepcję fałszywej świadomości – nieświadomie przyjmowanego oglądu rzeczywistości klas panujących przez klasy podporządkowane, jako sposobu konserwacji niesprawiedliwego systemu. U Laclaua i Mouffe przyjęło to formę polityki jako hegemonii – drogi do zdobycia władzy poprzez umiejętność narzucenia własnej formy dyskursu społeczeństwuTormey, Townshend 2010: s. 108..
Przypisy
Bibliografia
Zobacz też Teoria krytyczna Neomarksizm
Kategoria:Nurty marksizmu Kategoria:Teoria krytyczna