Krewetki, krewetki właściwe (Caridea) – morskie i słodkowodne skorupiaki zaliczane do podrzędu Pleocyemata z rzędu dziesięcionogów. Zwyczajową nazwą krewetki określana jest też zaliczana do Caridea nadrodzina Palaemonoidea. Opisano około 2500 gatunków klasyfikowanych w kilkunastu nadrodzinach. Wiele z nich poławia się w celach konsumpcyjnych.

Biologia thumb|Najczęściej poławiana krewetka na świecie, krewetka północna Krewetki zamieszkują wszystkie rodzaje środowiska wodnego, przy czym większość z nich to gatunki morskie. Około jedna czwarta z opisanych gatunków zasiedla wody słodkie, w tym niemal wszystkie gatunki z rodzin Atyidae i Palaemonidae (głównie z podrodziny Palaemoninae). Obejmują one kilka ważnych z gospodarczego punktu widzenia gatunków, takich jak krewetka północna (Pandalus borealis), garnela pospolita (Crangon crangon), czy Macrobrachium rosenbergii, i występują na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy. Gatunki morskie występują na głębokościach do 5000 m, od terenów tropikalnych po regiony polarne.

Kilka gatunków żyje w Bałtyku (gdzie jednak zapewne z uwagi na małe rozmiary używane są przeważnie jako przynęta). Jeden gatunek – krewetka nakrapiana (Atyaephyra desmaresti) – pojawił się w Odrze. Inne gatunki krewetek występujących w Bałtyku to m.in.: krewetka bałtycka (Palaemon adspersus), krewetka atlantycka (Palaemon elegans), krewetka zmienna (Palaemonetes varians), czy garnela pospolita (Crangon crangon).

Oprócz dużej różnorodności zamieszkiwanych siedlisk, krewetki różnią się znacznie pod względem formy, od gatunków o długości kilku milimetrów do tych, które osiągają ponad 30 centymetrów długości. Z wyjątkiem przypadków, w których zostały one wtórnie utracone, krewetki mają jedną parę oczu, chociaż czasami są one przykryte pancerzem, który chroni głowotułów. Pancerz otacza skrzela, przez które woda przepompowywana jest przez ruchy narządów gębowych.

Większość przedstawicieli Caridea jest wszystkożerna, ale niektóre specjalizują się w poszczególnych rodzajach pobierania pokarmu. Niektóre z nich filtrują pokarm, wykorzystując swoje szczecinki na odnóżach jako sito; inne zeskrobują glony ze skał. Krewetki z rodzaju Alpheus (rodzina Alpheidae) zaciskają szczypce, tworząc falę uderzeniową, która ogłusza zdobycz. Wiele gatunków krewetek, jak na przykład krewetka czyściciel (Lysmata amboinensis), pozostają w symbiozie protokooperacyjnej z rybami rafowymi, żywiąc się ich pasożytami i martwą tkanką. Z kolei krewetki są spożywane przez różne zwierzęta, szczególnie ryby i ptaki morskie, i często są gospodarzami pasożytów krewetek i krabów z rodziny Bopyridae.

Budowa Są to na ogół niewielkie skorupiaki o ciele spłaszczonym grzbieto-brzusznie i mniej lub bardziej cylindrycznym głowotułowiu, blaszkowatych skrzelach i słabo wykształconych szczypcach. Pierwsza para pleopodiów u samców jest mniej lub bardziej zredukowana. Odwłok dobrze rozwinięty; skleryt drugiego segmentu odwłoku nachodzi na segment pierwszy i trzeci. Pierwsza i druga para odnóży krocznych (pereiopodów) zazwyczaj opatrzone szczypcami. Skrzela blaszkowate. Samice umieszczają rozwijające się jaja na tylnych odnóżach (pleopodach).

Systematyka World Register of Marine Species (WoRMS) wyróżnia 14 nadrodzin (stan na 08.2016)De Grave, S.; Poore, G.; Fransen, C.; Türkay, M. (2017) Caridea World Register of Marine Species, data dostępu: 14-01-2018.: nadrodzina Alpheoidea Rafinesque, 1815 rodzina Alpheidae Rafinesque, 1815 rodzina Barbouriidae Christoffersen, 1987 rodzina Bythocarididae Christoffersen, 1987 rodzina Hippolytidae Spence Bate, 1888 rodzina Lysmatidae Dana, 1852 rodzina Merguiidae Christoffersen, 1987 rodzina Ogyrididae Holthuis, 1955 rodzina Thoridae Kingsley, 1879 nadrodzina Atyoidea De Haan, 1849 (in De Haan, 1833-1850) rodzina Atyidae De Haan, 1849 (in De Haan, 1833-1850) nadrodzina Bresilioidea Calman, 1896 rodzina Agostocarididae C.W.J. Hart & Manning, 1986 rodzina Alvinocarididae Christoffersen, 1986 rodzina Bresiliidae Calman, 1896 rodzina Bresilioidea incertae sedis rodzina Disciadidae Rathbun, 1902 rodzina Pseudochelidae De Grave & Moosa, 2004 nadrodzina Campylonotoidea Sollaud, 1913 rodzina Bathypalaemonellidae de Saint Laurent, 1985 rodzina Campylonotidae Sollaud, 1913 nadrodzina Crangonoidea Haworth, 1825 rodzina Crangonidae Haworth, 1825 rodzina Glyphocrangonidae Smith, 1884 nadrodzina Nematocarcinoidea Smith, 1884 rodzina Eugonatonotidae Chace, 1937 rodzina Nematocarcinidae Smith, 1884 rodzina Rhynchocinetidae Ortmann, 1890 rodzina Xiphocarididae Ortmann, 1895 nadrodzina Oplophoroidea Dana, 1852a rodzina Acanthephyridae Spence Bate, 1888 rodzina Oplophoridae Dana, 1852 nadrodzina Palaemonoidea Rafinesque, 1815 rodzina Anchistioididae Borradaile, 1915 rodzina Desmocarididae Borradaile, 1915 rodzina Euryrhynchidae Holthuis, 1950 rodzina Palaemonidae Rafinesque, 1815 rodzina Typhlocarididae Annandale & Kemp, 1913 nadrodzina Pandaloidea Haworth, 1825 rodzina Pandalidae Haworth, 1825 rodzina Thalassocarididae Spence Bate, 1888 nadrodzina Pasiphaeoidea Dana, 1852 rodzina Pasiphaeidae Dana, 1852 nadrodzina Physetocaridoidea Chace, 1940 rodzina Physetocarididae Chace, 1940 nadrodzina Processoidea Ortmann, 1896a rodzina Processidae Ortmann, 1890 nadrodzina Psalidopodoidea Wood-Mason (in Wood-Mason & Alcock, 1892) rodzina Psalidopodidae Wood Mason & Alcock, 1892 nadrodzina Stylodactyloidea Spence Bate, 1888 rodzina Stylodactylidae Bate, 1888 incertae sedis rodzina Amphionididae Holthuis, 1955 oraz 18 rodzajów.

Inni autorzy, jak np. Raymond T. Bauer, wyróżniają 15 nadrodzin, z Procarididea, którą to nadrodzinę jednak nowsze badania z zakresu filogenetyki molekularnej umieszczają w osobnym infrarzędzie o tej samej nazwie, jako grupę siostrzaną w stosunku do Caridea. Jeszcze inne klasyfikacje (De Grave, Pentcheff, Ahyong et al., 2009) wyróżniają 16. monotypową nadrodzinę, Galatheacaridoidea; późniejsze analizy molekularne pokazały, że ma ona niemal identyczny mitochondrialny DNA z Eugonatonotus chacei i uznano, że jedyny przedstawiciel Galatheacaridoidea jest w rzeczywistości stadium larwalnym Eugonatonotus.

Ogółem De Grave, Pentcheff, Ahyong et al., 2009 wyróżniają w infrarzędzie Caridae 3268 żyjących i 57 wymarłych (kopalnych) gatunków.

Znaczenie gospodarcze thumb|Globalna wielkość połowów krewetek w latach 1950–2010, w tonach. Źródło: thumb|Krewetka obrana (ostatni kawałek pancerza wraz z ogonem pozostawiono nieobrany) i ugotowana na parze

Krewetki są jadalne i ze względu na smaczne mięso zaliczane do najpopularniejszych owoców morza.

Najważniejszymi komercyjnie poławianymi gatunkami wśród krewetek są: krewetka północna (Pandalus borealis)Pandalus borealis (Krøyer, 1838) FAO, Species Fact Sheet. Data dostępu: 14-01-2018. i w mniejszym stopniu garnela pospolita (Crangon crangon)Crangon crangon (Linnaeus, 1758) FAO, Species Fact Sheet. Data dostępu: 14-01-2018.. Produkcja z połowów krewetek niehodowlanych z gatunku P. borealis jest około dziesięć razy większa niż w przypadku C. crangon. W latach 50. XX wieku proporcje te były dokładnie odwrotneBased on data sourced from the FishStat database, FAO..

Mniejsze osobniki wykorzystywane są jako pokarm dla zwierząt akwariowych i terrariowych. Niektóre gatunki krewetek i ich odmiany – zwłaszcza słodkowodne – są hodowane w akwariach (np. Caridina multidentata, Caridina sp. „Crystal Red” i Fire Red).

Taksony pokrewne Krewetki z infrarzędu Caridea są bliżej spokrewnione z homarami i krabami, niż z przedstawicielami podrzędu Dendrobranchiata, do których są wizualnie podobne. W języku angielskim te pierwsze określane są jako shrimps, te drugie jako prawns i zarówno jedne, jak i drugie są wykorzystywane kulinarnie. Biolodzy rozróżniają te dwie grupy na podstawie różnic w ich strukturach skrzelowych. U Caridea występują skrzela blaszkowate, natomiast u Dendrobranchiata są drzewkowate. Najłatwiejszym sposobem na rozróżnienie krewetek właściwych od Dendrobranchiata jest zbadanie drugiego segmentu odwłoka. Drugi segment u Caridea nachodzi na pierwszy i trzeci segment, podczas gdy drugi segment u Dendrobranchiata nachodzi jedynie na trzeci segment. Różnią się również tym, że Caridea zazwyczaj posiadają dwie pary szczypiec, podczas gdy Dendrobranchiata trzy. Trzecia grupa, Stenopodidea, zawiera około 70 gatunków i różni się od innych grup tym, że trzecie pary odnóży są znacznie powiększone.

Zobacz też krewetkowiec

Przypisy

Kategoria:Krewetki Kategoria:Owoce morza