Douglas C-47 Skytrain

Douglas C-47 Skytrain znany także jako Dakota – amerykański samolot transportowy bazujący na konstrukcji cywilnego samolotu pasażerskiego Douglas DC-3. Był powszechnie używany przez aliantów podczas II wojny światowej i pozostał w eksploatacji do końca lat 50. XX wieku. Brytyjskie wersje wojskowe nazywane były Dakota. Nazwa ta pochodziła od akronimu DACoTA, oznaczającego Douglas Aircraft Company Transport Aircraft – samolot transportowy firmy Douglas Aircraft Company. Do XXI wieku pozostają w użyciu nieliczne samoloty C-47 Dakota.

Historia Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych w grudniu 1941 do II wojny światowej część cywilnych samolotów Douglas DC-3 została zarekwirowana na potrzeby wojska. Na jego zamówienie rozpoczęto produkcję wersji transportowej C-47 z dużymi dwuczęściowymi drzwiami z lewej części kadłuba, wzmocnioną podłogą przedziału transportowego i kabiną przystosowaną do przewozu spadochroniarzy. Napęd samolotu stanowiły dwa silniki Pratt & Whitney R-1830-92 o mocy po 882 kW. Samolot mógł zabrać ładunek o masie do 4540 kg. W największej liczbie wyprodukowano wersję C-47A (5254 egz.). Posiadały one wzmocnioną podłogę w przedziale transportowym i instalację elektryczną o napięciu 24 V. Masowo produkowana była także wersja C-47B z silnikami wyposażonymi w dwustopniowe sprężarki oraz dodatkowy zbiornik paliwa. Szczyt produkcji osiągnięto w 1944, kiedy to wyprodukowano 4583 egzemplarzy C-47. Lotnictwo aliantów stosowało te samoloty na wszystkich frontach II wojny światowej do celów transportowych, ewakuacji rannych, przewożenia spadochroniarzy (28 skoczków), do misji specjalnych i holowania szybowców. Samoloty użyte zostały do zrzucenia spadochroniarzy nad Normandią i Holandią oraz zrzucały zaopatrzenie oddziałom w Ardenach. Wariant powietrznodesantowy używany był w Europie pod nazwą C-53 Skytrooper. W służbie brytyjskiej i w krajach Wspólnoty Brytyjskiej znany był jako Dakota lub Gooney bird (pol. Albatros). Do najsłynniejszych zadań wykonanych przy użyciu tego samolotu należały udane akcje przechwycenia w czasie niskiego przelotu samolotu holującego Douglas C-47 nad szybowcem i zaczepienia na linę holowniczą szybowca transportowego Waco CG-4 stojącego na ziemi oraz poderwania go do startu. Na pokładzie C-47, w tylnej jego części zamontowano specjalną wyciągarkę z liną o długości 300m, którą operator rozwijał i zwijał w czasie operacji przechwycenia szybowca. W czasie działań wojennych wielokrotnie podrywano puste szybowce Waco z miejsc, z których niemożliwy byłby normalny start samolotu holującego wraz z szybowcem. W marcu 1945 pobliżu miejscowości Remagen w Niemczech po raz pierwszy przeprowadzono akcję poderwania szybowców Waco CG-4 samolotami C-47 z 25 rannymi żołnierzami amerykańskimi i niemieckimi na pokładzie szybowca. 28 czerwca 1945 przeprowadzono z udziałem Dakoty podobną akcję ewakuacji z niedostępnej dżungli 15 osób na jednej z wysp Nowej GwineiHistoria pasażerów rozbitego samolotu w dżungli i ich ewakuacji, Mitchell Zuckowff. "Uwięzieni w raju".

W 1956 roku jedna z wersji Dakoty, R-4D-5L, była pierwszym samolotem, który wylądował na biegunie południowym. Po zakończeniu wojny tysiące C-47 przekazano jako nadwyżkę wojskową dla celów cywilnych operacji lotniczych. Przez wiele lat stanowiły one standardowe wyposażenie niemal wszystkich linii lotniczych na świecie. Część samolotów pozostała w służbie wojskowej – w United States Navy znane były jako R4D-8. Także United States Air Force korzystały z tych samolotów; w czasie wojny wietnamskiej używana była zmodyfikowana – uzbrojona wersja Douglas AC-47 Spooky.

Wersje thumb|Douglas C-47 thumb|C-47 nad Francją, 1944 thumb|Wnętrze samolotu (zdjęcie z okresu II wojny światowej) thumb|Załadunek spadochroniarzy do C-47, 1946 thumb|C-47 w Berlinie, 1948 thumb|US Navy C-117D, 1961 C-47 Początkowa wersja wojskowa Douglasa DC-3, z miejscem dla 27 pasażerów. Wybudowano 965 egzemplarzy, w tym 12 dla US Navy jako wersja R4D-1. C-47A Wersja C-47 z instalacją elektryczną 24 V. Wyprodukowano 5 254 egzemplarzy, w tym dla US Navy pod symbolem R4D-5. RC-47A Wersja C-47A wyposażona w sprzęt fotograficzny i rozpoznawczy. SC-47A Wersja C-47A zmodyfikowana dla potrzeb lotniczego pogotowia ratunkowego. W 1962 przemianowany na HC-47A. VC-47A Wersja C-47A przystosowana do przewozu VIP-ów. C-47B Wersja z silnikami turbodoładowanymi R-1830-90 i dodatkowymi zbiornikami paliwa, tak aby wydłużyć zasięg samolotów dla potrzeb pokonywania trasy Chiny–Birma–Indie. Wyprodukowano 3 364 egzemplarzy. VC-47B Wersja C-47B przystosowana do przewozu VIP-ów. XC-47C Wersja C-47 testowano jako wodnosamolot. C-47D Wersja C-47B ze zmodyfikowanymi turbinami. AC-47D Wersja uzbrojona w karabiny maszynowe 7,62 mm. EC-47D Wersja C-47D wyposażona w radar wczesnego ostrzegania. Przed 1962 przemianowane na AC-47D. NC-47D Wersja C-47D przystosowana do roli samolotu testowego. RC-47D Wersja C-47D wyposażona w urządzenia rozpoznania fotograficznego. SC-47D Wersja C-47D przystosowana do zadań lotniczego pogotowia ratunkowego. W 1962 przemianowana na HC-47D. VC-47D Wersja C-47D przystosowana do przewozu VIP-ów. C-47E Zmodyfikowana wersja transportowa z możliwością przewozu 27–28 pasażerów lub ładunku. C-47F Zmodyfikowana wersja cywilnego Super DC-3 przystosowana do potrzeb USAF. Przemianowany na YC-129. Później zostały przekazane do US Navy jako XR4D-8. C-47H/J/L/M Wersje przystosowane do udzielania wsparcia misjom attaché marynarki wojennej itp. EC-47N/P/Q Wersje samolotów C-47A i C-47D przystosowane do pełnienia misji różnorodnych misji specjalnych. Wersje różniły się wyposażeniem radiowym i elektronicznym. C-47R Jeden samolot C-47M przystosowany do pracy na dużej wysokości, z przeznaczeniem do pełnienia misji w Ekwadorze. C-47T Wersja z silnikami Pratt & Whitney Canada PT6A-67R, wydłużonym kadłubem, wzmocnionymi skrzydłami i zmienioną awioniką. C-47TP Turbo Dakota Wersja ze zmienionymi silnikami i wzmocnionym kadłubem dla potrzeb South African Air Force. C-53 Skytrooper Wojskowa wersja transportowa C-47. XC-53A Skytrooper Jeden samolot ze zmienioną awioniką i system odladzania krawędzi skrzydeł. C-53B Skytrooper Wersja C-53 z dodatkowymi zbiornikami paliwa i oddzielnym stanowiskiem nawigatora. Wyprodukowano 8 egzemplarzy. C-53C Skytrooper Wersja C-53 z większymi drzwiami ładunkowymi. Wyprodukowano 17 egzemplarzy. C-53D Skytrooper Wersja C-53C z instalacją elektryczną 24V. Wyprodukowano 159 egzemplarzy. C-117A Skytrooper Wersja C-47B przystosowana do przewozu 24 pasażerów. Wyprodukowano 16 egzemplarzy. VC-117A Trzy samoloty C-117A przystosowane do przewozu VIP-ów. SC-117A Jeden samolot C-117A zmodyfikowany do potrzeb ratownictwa morskiego. C-117B/VC-117B Wersja C-117A ze zmodyfikowanymi turbinami. Później przemianowana na VC-117B. C-117D Wersja dla US Navy i United States Marine Corps. Później przemianowana na R4D-8. LC-117D Wersja dla US Navy i United States Marine Corps. Później przemianowana na R4D-8L. TC-117D Wersja dla US Navy i United States Marine Corps. Później przemianowana na R4D-8T. VC-117D Wersja dla US Navy. Później przemianowana na R4D-8Z. YC-129 Prototyp Super DC-3 przedstawiony do oceny przez USAF. Przemianowany na C-47F, a następnie przekazany do US Navy jako XR4D-8. CC-129 Kanadyjskie oznaczenie C-47 (po 1970). XCG-17 Jeden samolot C-47 z usuniętymi silnikami, testowany jako szybowiec dla 40 żołnierzy. R4D-1 Skytrain Wersja C-47 dla US Navy i United States Marine Corps. R4D-3 Dwadzieścia samolotów w wersji C-53C przeniesionych do US Navy. R4D-5 Wersja C-47A z siecią elektryczną 24V. W 1962 przemianowane na C-47H. 238 tych samolotów przeniesiono do US Navy. R4D-5L Wersja R4D-5 przystosowana do pracy w warunkach Antarktydy. W 1962 przemianowane na LC-47H. R4D-5Q Wersja R4D-5 używana jako samolot szkoleniowy. W 1962 przemianowany na EC-47H. R4D-5R Wersja R4D-5 przystosowana do przewozu 21 pasażerów oraz jako samolot szkoleniowy. W 1962 przemianowany na TC-47H. R4D-5S Wersja R4D-5 stosowana jako specjalny samolot szkoleniowy. W 1962 przemianowana na SC-47H. R4D-5Z Wersja R4D-5 przystosowana do transportu VIP-ów. W 1962 przemianowana na VC-47H. R4D-6 157 samolotów C-47B przeniesionych do US Navy. W 1962 przemianowano na C-47J. R4D-6L, Q, R, S, i Z Warianty serii R4D-5. W 1962 przemianowane na LC-47J, EC-47J, TC-47J, SC-47J i VC-47J. R4D-7 44 samoloty TC-47B przeniesione do US NAvy jako samoloty szkoleniowe. W 1962 przemianowane na TC-47K. R4D-8 Wersje R4D-5 i R4D-6 ze zmodyfikowanymi skrzydłami i ogonami. W 1962 przemianowane na C-117D. R4D-8L Wersja R4D-8 przystosowana do pracy w warunkach Antarktydy. W 1962 przemianowane na LC-117D. R4D-8T Wersja R4D-8 zmodyfikowano jako samolot szkoleniowy. W 1962 przemianowana na TC-117D. R4D-8Z Wersja R4D-8 przystosowana do transportu sztabów. W 1962 przemianowana na VC-117D.

Nazwy w RAF Dakota I Oznaczenie Royal Air Force dla wersji C-47 i R4D-1. Dakota III Oznaczenie Royal Air Force dla wersji C-47A. Dakota IV Oznaczenie Royal Air Force dla wersji C-47B.

Użytkownicy samolotów na świecie

Fuerza Aérea Argentina Argentine Naval Aviation

Royal Australian Air Force – w 1939 wprowadziła do służby cywilne wersje DC-3. W 1942 otrzymano wojskowe C-47, które weszły do służby w lutym 1943. W 1960 większość przekazano cywilnym agencjom rządowym. lub odsprzedano komercyjnym liniom lotniczym. Dwa ostatnie wycofano w marcu 1999. Royal Australian Navy – po II wojnie światowej otrzymała 4 egzemplarze.

Belgijskie Siły Powietrzne

Czeskie Siły Powietrzne – używała C-47 i rosyjskie Li-2

Królewskie Duńskie Siły Powietrzne

Fińskie Siły Powietrzne – w latach 1960–1984 eksploatowały 9 samolotów.

Francuskie Siły Powietrzne

Greckie Siły Powietrzne – po 1947 otrzymały ponad 80 samolotów z USAAF i RAF.

Królewskie Holenderskie Siły Powietrzne Netherlands Naval Aviation Service Royal Netherlands East Indies Army Air Force

Indyjskie Siły Powietrzne

Siły Powietrzne Izraela

Kambodżańskie Siły Powietrzne – otrzymał C-47 jako pomoc zagraniczną od Royal Air Force.

Canadian Forces Air Command Kanadyjskie Siły Zbrojne

Kolumbijskie Siły Powietrzne

Laotańskie Siły Powietrzne

Norweskie Siły Powietrzne

Pakistańskie Siły Powietrzne

Siły Powietrzne – z samolotem C-47 zetknęli się polscy piloci służący w dywizjonach lotniczych RAF. Następnie 1 samolot otrzymała w listopadzie 1944 z ZSRR 2. Samodzielna Eskadra Sztabowa, podlegająca bezpośrednio Dowództwu Lotnictwa LWP, po czym w 1945 otrzymano kolejne kilka, a w 1946 zakupiono kilkanaście samolotów z demobilu amerykańskiego. Łącznie używano do 17 samolotów C-47, znanych jako Dakota, do początku lat 60Andrzej Morgała, Polskie samoloty wojskowe 1939–1945, Wydawnictwo MON, Warszawa 1976, s. 647–651.. Eksploatowano także rosyjskie Li-2. Polskie Linie Lotnicze LOT – w 1946 zakupiono z amerykańskiego demobilu 9 samolotów, używanych następnie jako pasażerskie do końca lat 50. (znaki: SP-LCA do LCI). Przynajmniej 3 uległy wypadkom. Używano też samolotów wypożyczonych od wojskaAdam Jońca, Samoloty linii lotniczych 1945–1956, "Barwa w lotnictwie polskim" nr 4, WKiŁ, Warszawa 1985, s. 8. .

Portugalskie Siły Powietrzne

Luftwaffe – po II wojnie światowej otrzymała 20 samolotów.

South African Air Force

United States Army Z USA do ZSRR dostarczono 707 samolotów C-47.Air Corps United States Army Air Forces United States Air Force United States Marine Corps United States Navy National Test Pilot School

Szwedzkie Siły Powietrzne

Tureckie Siły Powietrzne

Węgierskie Siły Powietrzne – eksploatowały rosyjskie Li-2.

Royal Air Force British Overseas Airways Corporation

Włoskie Siły Powietrzne

Rosyjskie Siły Powietrzne – w latach 1939-1952 wyprodukowano około 6000 samolotów Lisunow Li-2 na licencji DC-3. Podczas II wojny światowej do ZSRR dostarczono także w ramach pomocy część wyprodukowanych C-47.

Przypisy

Bibliografia