Maria Jehanne Wielopolska

thumb|Dyplom pożegnalny ofiarowany hr. Marii Wielopolskiej w 1916 r. Maria Jehanne Wielopolska (ur. 16 lutego 1885 w Suchodole, zm. 1940 w ZSRR bądź w niemieckim obozie) – polska pisarka, publicystka i krytyczka literacka.

Życiorys Urodziła się 16 lutego 1885 roku w Suchodole, pow. husiatyńskim. Pochodziła z rodziny Colonna-Walewskich h. Pierzchała. Była córką Antoniego i Sabiny Korytko h. Jelita (zm. 1922). 30 października 1902 roku wyszła za mąż za Konrada hr. Wielopolskiego h. Starykoń (1870–1909). Drugim jej mężem (do 1930) był Jerzy Strzemię-Janowski (zm. 1938). Głosiła poglądy antyklerykalne, a siebie uznawała za ateistkę o nastawieniu socjalistycznym. Potwierdziła to w wielu artykułach, oraz w powieści Kryjaki (krytycznie oceniającej postawę kleru w czasie powstania styczniowego). W czasie I wojny światowej pracowała w służbie sanitarnej I Brygady Legionów Polskich, później prowadziła szwalnię dla żołnierzy. W 1915 roku została internowana na Węgrzech. Z powodu swojego pochodzenia i twórczości zyskała przydomek „Czerwonej hrabiny”. Była członkinią honorową Stowarzyszenia „Rodzina Wojskowa”. W latach 1927–1929 należała do redakcji „Głosu Prawdy”, potem przez 9 lat prowadziła dział recenzji filmowych i teatralnych w „Kurierze Porannym”. W 1933 roku objęła kierownictwo literackie nad filmem „Zabawka”.

Była zwolenniczką Józefa Piłsudskiego i po zamachu majowym praktycznie porzuciła pisarstwo, a zajęła się publicystyką prasową popierającą Marszałka. Była słynna z niezwykle ostrego języka. W 1939 roku zaatakowała Kazimierę Iłłakowiczównę po wydaniu jej zbioru wierszy „Ścieżka obok drogi”. Innym przykładem jej publicystyki z końca dwudziestolecia jest propozycja wprowadzenia „salutu cywilnego”, ponieważ – w jej opinii – w porównaniu do państw faszystowskich Polacy nie mieli jak oddawać szacunku Głowie Państwa, armii, poległym itp. w związku z czym tłumy na ulicach podczas uroczystości dawały „wyraz absolutnej bierności”.

W maju 1939 roku wydano nakładem tygodnika „W natarciu” broszurę Marii Wielopolskiej „Silni, zwarci, gotowi ale i… czujni”, w której atakowała „pacyfistycznych” i „antymilitarystycznych” poetów, w tym Tuwima, Słonimskiego, Wittlina i Broniewskiego. Jej atak obejmował wiersze publikowane głównie w pierwszej połowie lat dwudziestych. Broszura ta była swego rodzaju kontrpropozycją środowisk prorządowych wobec głośnego w okresie marzec-maj 1939 roku artykułu Jerzego Pietrkiewicza, który atakował za to samo niemal dokładnie tych samych poetów (poza Broniewskim) ze stanowisk katolicko-narodowych i antysemickich, na łamach „Jutra Pracy”.

Poza publicystyką polityczną Wielopolska zajęła się także propagowaniem savoir-vivre'u, którego – według niej – Polakom bardzo brakowało. Reguły ogłady propagowane przez nią w książce stały jednak w tak mocnej sprzeczności z używanym przez nią językiem, że było to podstawą do prześmiewczej krytyki prasowej.

Zmarła w 1940 roku, jednak miejsce jej śmierci pozostaje nieznane. Prawdopodobnie zmarła w ZSRR lub w niemieckim obozie koncentracyjnym – taką niejednoznaczną wersję podaje Herminia Naglerowa, jednak są to tylko hipotezy.

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1935) „za zasługi na polu pracy dziennikarsko-publicystycznej”. Medal Niepodległości (9 listopada 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935) „za wybitną twórczość literacką”. Krzyż Siedemdziesięciolecia Powstania Styczniowego

Twórczość 1904 – Sęp – dramat maeterlinckowski 1911 – Pani El. Cykl nowoczesny – zbiór nowel 1913 – Faunessy. Powieść dzisiejsza 1913 – Kryjaki – opowieść o roku sześćdziesiątym trzecim z przedmową Stefana Żeromskiego 1915 – Synogarlice – zbiór opowiadań 1922 – Kontryfałowe lichtarze u świętej Agnieszki – zbiór opowiadań 1924 – Femina. Opowieść melodramatyczna 1925 – Braterstwo ludów. Rzecz o dziele nieświadomości 1925 – Danina – zbiór opowiadań 1926 – Nuwopowry (nowobiedaccy) – trzyaktowa bajka z 1001 nocy o powojennej prozie odegrana po raz pierwszy w Teatrze Polskim w Poznaniu dnia 01.06.1926 r. 1927 – Księga o przyjaciołach – wraz z Zofią Nałkowską 1935 – Więzienne drogi komendanta 1935 – Zapomniane rewelacje z magdeburskich dni 1937 – Krwawy sygnał 1937 – Józef Piłsudski w życiu codziennym 1938 – Obyczaje towarzyskie – zbiór esejów 1939 – Stolica Polski. Przewodnik dla wycieczek 1939 – Pliszka w jaskini lwa. Rozważania nad książką panny Iłłakowiczówny „Ścieżka obok drogi” 1939 – Silni, zwarci, gotowi, ale i… czujni. Rzecz o wczorajszych dywersantach – paszkwil na W. Broniewskiego, A. Słonimskiego i J. Tuwima

Przypisy

Bibliografia Faryna-Paszkiewicz Hanna: Polemira. Niesłusznie zapomniana, Narodowe Centrum Kultury, Wydawnictwo Nisza, Warszawa 2016 (biografia Marii Jehanne Wielopolskiej).

Linki zewnętrzne Dzieła Marii Wielopolskiej w Polonie Biogram pisarki w Wielkopolskim Słowniku Pisarek Biogram pisarki w internetowej bazie Eduteka Opis twórczości na portalu „BiblioNETka”

Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Siedemdziesięciolecia Powstania Styczniowego Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1940