thumb|W 2011 na terenie gminy wprowadzono dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości Orla (biał. гмiна Орля, hmina Orla, ukr. гміна Орля/Ворля, gw. gmina Vôrla) – gmina wiejska w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie bielskim.

Siedzibą gminy jest Orla.

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 3485 osób.

W 2009 roku w gminie wprowadzono język białoruski jako język pomocniczy, a w 2011 pojawiły się dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości.

Historia

Gmina Orla funkcjonowała w dwóch odsłonach: w latach 1861–1954 oraz od 1973 roku.

Imperium Rosyjskie (1861–1914) Gmina zbiorowa Orla (ros. Орлянская волость) powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w 1861 roku. Była częścią powiatu bielskiego należącego (od 1843) do guberni grodzieńskiej. W 1890 roku gmina Orla obejmowała 32 miejscowości i zamieszkiwało ją 4384 osób.

29 kwietnia 1875 prawa miejskie utraciła OrlaDymitrow, M. (2015). Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej.Najgrakowski, M. (2009). Miasta Polski do początku XXI wieku: podstawowe informacje o datach założenia i likwidacji. Dokumentacja geograficzna., która jako miasteczko podległa administracji gminy OrlaКарта волостей Гродненской губернии.

I wojna światowa (1914–1919) Podczas I wojny światowej gmina wraz z powiatem bielskim należała do okupowanego przez Niemcy Ober-Ostu (w okręgu Białystok), gdzie znacznie zmieniono granice oraz podział administracyjny powiatu bielskiego. Spośród jego 15 gmin, zachowano 9 i zniesiono 6, ponadto utworzono 10 nowych; zmieniły się też granice gmin. W odniesieniu do gminy Orla: południową część gminy Orla włączono do nowej gminy Kleszczele, do gminy Orla włączono wschodnią część gminy Dubiażyn, do gminy Orla włączono południowo-środkową część zniesionej gminy Nowoberezowo, do gminy Orla włączono południową część gminy Pasynki, z gminy Orla wyodrębniono miasteczko Orla, któremu przywrócono status miasta.

Podział ten w dużej mierze zachowano, kiedy powiat bielski przeszedł w sierpniu 1919 pod administrację polską.

II Rzeczpospolita (1919–1939) W okresie międzywojennym gmina Orla należała do powiatu bielskiego w nowo utworzonym województwie białostockimGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.

28 października 1919 zniesiono miasto Orla, włączjąc je z powrotem do gminy Orla.

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku gmina Orla liczyła 48 wsi, kolonii i małych osad. Zamieszkiwały ją 7824 osoby (3992 kobiet i 3832 mężczyzn). Większość mieszkańców gminy w liczbie 5120 osób zadeklarowała narodowość białoruską (ponad 65% ogółu mieszkańców gminy). Pozostali podali kolejno: narodowość polską (1684 osoby; 21% ogółu mieszkańców); żydowską (1019 osób; 13% ogółu mieszkańców) i rusińską (1 osoba). Pod względem wyznaniowym dominowali prawosławni (6324 osoby; 81% wszystkich mieszkańców); pozostali zadeklarowali kolejno: wyznanie mojżeszowe (1232 osoby; 16% wszystkich mieszkańców) oraz wyznanie rzymskokatolickie (268 osób; ok. 3% wszystkich mieszkańców).

13 kwietnia 1929 z gminy Orla wyłączono miejscowości: Borek, Chytra, Górna, Judzianka, Progale i Poryjewo, które weszły w skład nowo utworzonej gminy Hajnówka (gmina Hajnówka powstała także z części gmin Białowieża, Łosinka i Masiewo).

30 czerwca 1930, po ponad roku, gminę Hajnówka zniesiono, a jej poszczególne miejscowości włączono dokładnie do tych samych gmin, do których należały przed jej utworzeniem w 1929 roku. Tak więc do gminy Orla powróciły miejscowości Borek, Chytra, Górna, Judzianka, Progale i Poryjewo.

16 października 1933 gminę Orla podzielono na 36 gromad: Borek, Chytra, Czechy, Dubicze Cerkiewne, Dubicze Osoczne, Dubicze-Tofiłowce, Górna, Grabowiec, Hołody, Hołowiesk, Istok, Jagodniki, Korytyski, Koszele, Krywiatycze, Maleniki, Mikłasze, Mochnate, Morze, Orla, Parcewo, Pasieczniki Duże, Paszkowszczyzna, Reduty, Rutka, Spiczki, Staroberezowo, Starokornin, Szczyty-Dzięciołowo, Szczyty-Nowodwory, Szernie, Topczykały, Toporki, Witowo, Wólka i ZbuczBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 49.

1 stycznia 1934 od gminy Orla odłączono posesję o powierzchni 3,4904 ha, położoną na terenie majątku Hołowiesk (w gromadzie Hołowiesk), a należącą do Jakóba Wańczakowa Wańczak-Gireja, włączając ją do miasta Bielsk Podlaski.

20 kwietnia 1934 od gminy Orla odłączono folwark Hołowiesk z gromady Hołowiesk (79,752 ha), włączając go do miasta Bielsk Podlaski. Z gromady Hołowiesk w gminie Orla pozostała kolonia Hołowiesk.

1 października 1934 zmieniły się zasadniczo granice gminy Orla: do gminy Orla gromady Hredele i Koszki ze zniesionej gminy Dubiażyn, do gminy Orla gromady Czyże, Krzywa i Podrzeczany ze zniesionej gminy Pasynki, od gminy Orla odłączono 9 i pół gromad, które weszły w skład nowej gminy Hajnówka: gromady Borek, Chytra (z Progalami), Dubicze Osoczne, Górne (z Judzianką i Poryjewem), Jagodniki, Istok, Pasieczniki Duże i Witowo oraz z gromady Dubicze CerkiewneDubicze Cerkiewne pozostało w gminie Orla miejscowości Bachmat, Kraskowszczyzna i Pasieczniki Małe (które, włączono do gromady Witowo w gminie Hajnówka), od gminy Orla odłączono gromady Czechy, Grabowiec i Toporki, włączając je do gminy Kleszczele, od gminy Orla odłączono gromadę Hołowiesk (obejmującą już tylko kolonię Hołowiesk), włączając ją do nowej gminy BielskCytowane rozporządzenie nie wymienia włączenia gromady Hołowiesk do gminy Bielsk, jednak gromada Hołowiesk występuje w wykazie gromad gminy Bielsk z 1935 roku. Brak wymienienia wynika zapewne z niepewności czy gromada Hołowiesk została w ogóle utrzymana, po jej dwukrotnych okrojeniach w 1934 roku na korzyść Bielska Podlaskiego (1 stycznia i 20 kwietnia 1934).

Po zmianach tych, gmina Orla obejmowała 29 gromad: Czyże, Dubicze Cerkiewne, Dubicze-Tofiłowce, Hołody, Hredele, Korytyski, Koszele, Koszki, Krywiatycze, Krzywa, Maleniki, Mikłasze, Mochnate, Morze, Orla, Parcewo, Paszkowszczyzna, Podrzeczany, Reduty, Rutka, Spiczki, Staroberezowo, Starokornin, Szczyty-Dzięciołowo, Szczyty-Nowodwory, Szernie, Topczykały, Wólka i Zbucz.

II wojna światowa (1939–1944) Podczas II wojny światowej gmina znajdowała się przejściowo poza administracją polską.

PRL (1944–1952) Po wojnie gmina należała do powiatu bielskiego w woj. białostockim o identycznym składzie wewnątrzgminnym co 1 października 1934.

1 czerwca 1951 w gminie Orla utworzono nową gromadę Rakowicze z części gromady PodrzeczanyBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1951, nr 6, poz. 43, zwiększając tym samym liczbę gromad do 30.

1 lipca 1952 gmina Orla uległa zmniejszeniu w związku z kolejną radykalną restrukturyzacją administracyjną powiatu bielskiego: w skład nowej gminy Czyże weszły gromady: Czyże, Mochnate, Podrzeczany, Rakowicze, Stary Berezów, Stary Kornin i Zbucz, w skład nowej gminy Dubicze Cerkiewne weszły gromady: Dubicze Cerkiewne, Dubicze-Tofiłowce, Korycisk, Reduty, Rutka, w skład nowej gminy Widowo weszły gromady: Hołody i Parcewo, w skład reaktywowanej gminy Pasynki weszła gromada Krzywa.

Po odpanięciu 15 gromad, gmina Orla składała się według stanu z 1 lipca 1952 już tylko z 15 gromad: Hredele, Koszele, Koszki, Krywiatycze, Maleniki, Mikłasze, Morze, Orla, Paszkowszczyzna, Spiczki, Szczyty-Dzięciołowo, Szczyty-Nowodwory, Szernie, Topczykały i WólkaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

1 stycznia 1954 do gminy Orla włączono gromadę Gregorowce z gminy Kleszczele. Ostateczny skład gminy Orla osiągnął zatem 16 gromad.

Gminę Orla zniesiono 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gminUchwała Nr 16/V Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu hajnowskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 49).

Druga odsłona (1973–)

Jednostkę odtworzono 1 stycznia 1973 roku po reaktywowaniu gmin w powiecie siemiatyckim w województwie białostockim. Inicjalnie, w jej składzie znalazło się 26 sołectw: Czechy Zabłotne, Dydule, Gredele, Gregorowce, Koszele, Koszki, Krywiatycze, Krzywa, Malinniki, Mikłasze, Moskiewce, Oleksze, Orla, Paszkowszczyzna, Pawlinowo, Reduty, Spiczki, Szczyty-Dzięciołowo, Szczyty-Nowodwory, Szernie, Topczykały, Wólka i Wólka WygonowskaUchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz. 1)..

Nowa gmina Orla objęła znacznie inny obszar niż w 1954 roku, jako że w jej składzie znalazło się 7 sołectw, które nigdy wcześniej do niej nie należały: Czechy Zabłotne i Pawlinowo (do 1934 w gminie Dubiażyn, 1934–52 w gminie Kleszczele, 1952–54 w gminie Śnieżki), Moskiewce i Wólka Wygonowska (do 1934 w gminie Dubiażyn, 1934–54 w gminie Kleszczele, 1954 w gminie Śnieżki), Dydule (do 1934 w gminie Dubiażyn, 1934–54 w gminie Kleszczele, 1954 w gminie Dobromil), Oleksze (do 1934 w gminie Dubiażyn, 1934–54 w gminie Bielsk).

Ponadto do gminy Orla nie powróciło (z jej ostatniego składu z 1 stycznia 1954) Morze, które weszło w skład gminy Czyże w powiecie hajnowskim, a także szereg innych sołectw (dawnych gromad), które do gminy Orla przynależało periodycznie w różnych okresach czasowych (wchodzą one obcnie w skład gmin: Bielsk Podlaski, Czyże, Dubicze Cerkiewne, Hajnówka i Kleszczele, oraz miast: Bielsk Podlaski i Hajnówka).

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie białostockim.

1 stycznia 1996 z gminy Orla wyłączono Krzywą, włączając ją do gminy Bielsk Podlaski.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Orla ma obszar 159,68 km², w tym: użytki rolne: 80% użytki leśne: 12%

Gmina stanowi 11,53% powierzchni powiatu.

Gospodarka W 2012 w gminie Orla, w miejscowości Koszki, uruchomiono fabrykę płyt drzewnych spółki Swedspan, należącej do szwedzkiego koncernu Ikea. Była to jedna z największych inwestycji zagranicznych typu greenfield zrealizowanych we wschodniej Polsce w ostatnich latach.

Demografia Dane na dzień 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 3485 100 1808 51,9 1677 48,1gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 21,8 11,3 10,5

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Orla w 2014 roku

Sołectwa W skład gminy wchodzą 22 sołectwaStrona gminy, sołectwa:

Miejscowości podstawowe bez statusu sołectwa: Antonowo, Kruhłe, Malinniki-Kolonia.

Sąsiednie gminy Bielsk Podlaski, Boćki, Czyże, Dubicze Cerkiewne, Kleszczele

Zobacz też Werweczki

Przypisy Befehl- und Verordnungsblatt des Oberbefehlshabers Ost (Dziennik rozkazów i rozporządzeń Głównodowodzącego Wschodu) Nr 1-96 Jemielity W. (2002). Podziały administracyjne powiatów sokólskiego i dąbrowskiego w latach 1919-2000. "Studia Łomżyńskie", 13, 2002, s. 119-146. Deutsche Arbeit in den Verwaltungsgebieten Kurland, Litauen und Bialystok-Grodno. Kowno (Verlag der Presseabteilung Ober Ost) 1917. Rocznik statystyki Rzeczypospolitej Polskiej. R. 1, 1920/21 Volosts and communes of 1890. St. Petersburg: Central Statistical Committee of the Ministry of Internal Affairs, 1892. - (Statistics of the Russian Empire).

Orla Kategoria:Dawne gminy w guberni grodzieńskiej