Fan Zhen (ok. 450-510/515) – chiński filozof i uczony konfucjański, krytyk buddyzmu. Występował przeciwko mistyce i idealizmowi, dowodził, że świat pozaziemski nie istnieje.
Jego ojczyzną była komanderia Nan, położona na terenie dzisiejszej prowincji Henan. Pochodził z ubogiej rodziny, dzięki determinacji zdołał jednak zdobyć klasyczne wykształcenie konfucjańskie i rozpocząć karierę urzędniczą. Działał na dworze Południowej Dynastii Qi, a po jej upadku w państwie Liang. Był m.in. gubernatorem Yidu w prowincji Hubei w latach 494-497.
Napisał antybuddyjski traktat Shenmie lun (神滅論; «O zniszczalności duszy»), w którym podważał sens buddyjskiej nauki o reinkarnacji. Dowodził w nim, że dusza jest tylko jedną z funkcji ciała i nie posiada atrybutu nieśmiertelnościConrad Schirokaurer, Miranda Brown, David Lurie, Suzanne Gay, A Brief History of Chinese and Japanese Civilization, Cengage Learning, Boston 2013, s. 97.. Relację między ciałem a duszą przyrównał do relacji między nożem a ostrością noża: gdy nóż nie istnieje, nie można też mówić o jego ostrościJames Thrower, The Alternative Tradition. Religion and the Rejection of Religion in the Ancient World, Mouton Publishers, Hague 1980, s. 128.. Odwołując się do konfucjańskiej deterministycznej doktryny o kierującym losami świata Niebie, negował również istnienie prawa karmyKenneth K.S. Chen, Buddhism. The light of Asia, Barron's Educational Series, New York 1968, s. 142..
Sprzyjający buddyzmowi cesarz Liang Wudi oficjalnie potępił dzieło Fan Zhena i nakłonił kilkudziesięciu dworskich uczonych do napisania esejów, w których obalali oni przedstawione w nim tezy. Pomimo presji Fan nie odwołał swoich poglądów. Ostatecznie skazano go na wygnanie, po pewnym czasie cesarz darował mu jednak winy i zezwolił na powrót do stolicy.
Przypisy
Bibliografia w języku polskim
w języku angielskim Ancient and Early Medieval Chinese Literature. A Reference Guide, Part One, edited by David R. Knechtges and Taiping Chang, Brill, Leiden 2010.
Kategoria:Chińscy filozofowie Kategoria:Urodzeni w V wieku Kategoria:Zmarli w VI wieku Kategoria:Ludzie związani z dynastią Liang