Kultura helladzka – kultura epoki brązu występująca w Grecji kontynentalnej od ok. 3100 p.n.e. do ok. 1100 p.n.e., jedna z kultur egejskich. Od ok. 1600 p.n.e. w jej ramach rozwinęła się cywilizacja mykeńska istniejąca do końca epoki brązu.
Periodyzacja i chronologia Periodyzacja i chronologia kultury helladzkiej jest rozszerzeniem systemu stworzonego przez Arthura Evansa dla kultury minojskiej występującej na Krecie. Rozszerzenia tego dokonali Carl Blegen i Alan Wace, dzieląc okres istnienia kultury helladzkiej na trzy okresy: wczesny, średni, późny (od angielskich nazw oznaczane skrótowo: EH, MH, LH), z których każdy dzieli się na trzy podokresy (oznaczane I, II, III), a te na jeszcze mniejsze jednostki, zależnie od potrzeb. Obok tego podziału wyróżnia się także kultury archeologiczne nazwane od ich cech charakterystycznych lub miejsca odkrycia.
Tabela chronologiczna Przedstawia periodyzację kultur egejskich, w tym helladzkiej (Grecja), według chronologii niskiej (wysoka w nawiasie), z dodatkową kolumną dla warstw Troi (wszystkie daty p.n.e., margines błędu do ok. 1350 r. p.n.e. to ok. 100 lat, później ok. 30 lat): Kreta Grecja Cyklady Troja Nazwa okresu Datowanie Wczesny brąz 3100(3500)-2000 EM I 3100-2650 EH I 3100-2650 EC I 3100-2650 I 3100-2600 EM IIA 2650-2400 EH IIA 2650-2400/2150 EC IIA 2650-2400 II 2600-2250 EM IIB 2400-2150 EH IIB 2400-2150Na wielu stanowiskach kontynentalnych faza ta nie występuje. EC IIB 2425-2150 III 2250-2100 EM III 2150-2000 EH III 2150-2000 EC III 2150-2000 IV 2100-2000 Średni brąz 2000-1600(1700) MM IA 2000-1925 MH I 2000-1900 MC I V 2000-1900 MM IB 1925-1850/1675 MM II 1850-1675Ślady ceramiczne fazy MM II występują przede wszystkim w pałacach i sanktuariach, na innych stanowiskach jej brak. MH II 1900-1700 MC II VIa-c 1900-1600 MM IIIA 1675-1630 MH III 1700-1600 MC III MM IIIB 1630-1600 Późny brąz 1600(1700)-1075/1050 LM IA 1600-1500 LH I 1600-1500 LC I 1600-1450 VId 1600-1500 LM IB 1500-1450 LH IIA 1500-1450 VIe 1500-1400 LM II 1450-1400 LH IIB 1450-1400 LC II 1450-1400 LM IIIA1 1400-1365 LH IIIA1 1400-1365 LC III od 1400 VIf-g 1400-1300 LM IIIA2 1365-1330 LH IIIA2 1365-1330 VIh 1300-1250 LM IIIB1 1330-1225 LH IIIB1 1330-1225 VIIa 1250-1180 LM IIIB2 1225-1220 LH IIIB2 1225-1220 LM IIIC 1200-1100 LH IIIC 1200-1100 VIIb-c 1180-1050
Wczesna epoka brązu (ok. 3100-2000 p.n.e.) Liczniejsze ślady archeologiczne pojawiają się w Grecji kontynentalnej dopiero w okresie EHIIA, kiedy tzw. kultura Korakou rozwinęła się głównie w Argolidzie, Attyce, Beocji i na Eubei. Są to ślady budowli, pochówków i używania metali (pochodzących głównie z góry Laureion w Attyce) oraz kontaktów z Kretą i wyspami Morza Egejskiego. Osadnictwo było gęste, lecz osady niewielkie.
W II połowie okresu EHIIB w Grecji pojawiła się kultura Lefkandi I, przyniesiona przez przybyszy z Azji Mniejszej. Jej cechami charakterystycznymi była toczona na kole ceramika i nowy typ budowli – megaron. Wyraźne jej ślady odnajdujemy na Eubei i w Beocji, w innych miejscach jej wytwory pojawiają się jako przedmiot wymiany handlowej.
Okres EHIII to (podobnie jak na całym Bliskim Wschodzie) czas kryzysu. Większość Grecji objęła wtedy kultura Tirynsu, prymitywniejsza i uboższa niż Korakou-Lefkandi I. Nastąpił spadek zaludnienia i liczby osad.
Średnia epoka brązu (ok. 2000-1600 p.n.e.) W okresach MHI i MHII utrzymywała się sytuacja niskiego zaludnienia i ubogiej kultury. Wyjątek stanowiła osada kultury Korakou – Kolonna na Eginie, która nie popadła w kryzys, zbudowała mocne fortyfikacje i utrzymywała szerokie kontakty handlowe z kontynentem i wyspami. Być może to Egina była źródłem wzorów kulturowych dla nowej fazy rozwoju w Grecji, rozpoznawanej przez pojawienie się bogatych i okazałych grobów szybowych, w których znaleziono liczną broń. Wyznacza ona początek cywilizacji mykeńskiej.
Cywilizacja mykeńska
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Starożytna Grecja Helladzka