Zodiak birmański (birm. ဇာတာ ရာသီခွင် //) – tradycyjny birmański system astronomiczny i astrologiczny.
Chociaż jest on nadal ważnym elementem kalendarza birmańskiego, zodiak jest dziś wiązany ściśle z astrologią birmańską nazywaną Bedin (ဗေဒင်). Wywodząc się głównie z astronomii hinduskiej i astrologii wedyjskiej, zodiak birmański składa się nie tylko z tych samych 12 znaków co zodiak europejski, ale obejmuje też 27 stacji księżycowych miesiąca oraz osiem znaków dni tygodnia.
Konstrukcja Znaki Zodiak birmański, podobnie jak europejski, podzielony jest na 12 znaków nazywanych yathi (ရာသီ, IPA: jàðì). Znaki birmańskie są takie same, jak indyjskie i europejskie, gdyż pochodzą z zodiaku indyjskiego i, ostatecznie, europejskiego. Każdy yathi dzieli się na 30 stopni (အင်္သာ, IPA: ɪ̀ɴðà), każdy stopień na 60 minut (လိတ္တာ, IPA: leiʔtà), a każda minuta na 60 sekund (ဝိလိတ္တာ, IPA: wḭleiʔtà)Irwin 1909: 7–8..
Długośćအင်္သာ Znakရာသီ Nazwa sanskrycka Nazwa łacińska Rządząca planetaရာသီခွင် 0° Meitthaမိဿ Meṣhaमेष Aries Mars 30° Pyeitthaပြိဿ Vṛiṣabhaवृषभ Taurus Wenus 60° Mehtonမေထုန် Mithunaमिथुन Gemini Merkury 90° Karakatကရကဋ် Karkaṭaकर्कट Cancer Księżyc 120° Theinသိဟ် Siṃhaसिंह Leo Słońce 150° Kanကန် Kanyāकन्या Virgo Merkury 180° Tuတူ Tulāतुला Libra Wenus 210° Byeissaဗြိစ္ဆာ Vṛścikaवृश्चिक Scorpio Mars 240° Danuဓနု Dhanuṣaधनुष Sagittarius Jowisz 270° Makaraမကာရ Makaraमकर Capricorn Saturn 300° Konကုံ Kumbhaकुम्भ Aquarius Saturn 330° Meinမိန် Mīnaमीन Pisces Jowisz
Stacje księżycowe Na miesiąc zodiakalny składa się 27 dni, co daje w przybliżeniu średni miesiąc gwiazdowy trwający 27,321661 dni. Każdy dzień zodiakalny, zwany nekkhat, reprezentuje stację księżycową, czyli wycinek ekliptyki, wzdłuż której księżyc obraca się wokół Ziemi. Chociaż nazwy birmańskie są adaptacją nazw sanskryckich, system birmański nie jest identyczny ze współczesnym systemem indyjskim. System birmański przyjmuje nierówne odcinki dla każdego segmentu (od 5° do 26°), a pierwszy segment, Athawani, znajduje się na długości 350°. Współczesny system indyjski używa równych segmentów po 13° 20' (360° podzielone na 27), a pierwszy segment, Asvini, znajduje się na długości 0°Irwin 1909: 10–11. (Zodiak birmański uwzględnia także porzuconą 28. konstelację zwaną Abizi (အဘိဇိ; sanskr. Abhijit))Luce 1970: 333..
Nekkhaty są używane zwykle do układania zata (horoskopu) dla osoby lub wydarzenia. Wiele dat historycznych przedstawianych było jako pozycja w horoskopie, a nie jako daty kalendarzoweZobacz kronikę Zatadawbon Yazawin (Zata 1960), aby przekonać się w jaki sposób nekkhaty wykorzystywane są do przedstawiania dat urodzin królów i innych ważnych wydarzeń..
Dzień Nazwa birmańska Nazwa sanskrycka Rozpiętość Zakres 1 Athawaniအဿဝဏီ Asvini 18° 350°–8° 2 Baraniဘရဏီ Bharani 10° 8°–18° 3 Kyattikaကြတ္တိကာ Krittika 16° 18°–34° 4 Yawhaniရောဟဏီ Rohini 12° 34°–46° 5 Migathiမိဂသီ Mrigasiras 14° 46°–60° 6 Adraအဒြ Ardra 5° 60°–65° 7 Ponnahpukshuပုဏ္ဏဖုသျှု Punarvasu 27° 65°–92° 8 Hpushaဖုသျှ Pushya 14° 92°–106° 9 Athaleikthaအသလိဿ Aslesha 12° 106°–118° 10 Magaမာဃ Magha 11° 118°–129° 11 Pyobba Baragonniပြုဗ္ဗာ ဘရဂုဏ္ဏီ Purva Phalguni 16° 129°–145° 12 Ottara Baragonniဥတ္တရာ ဘရဂုဏ္ဏီ Uttara Phalguni 9° 145°–154° 13 Hathadaဟဿဒ Hasta 10° 154°–164° 14 Seiktraစိတြ Chitra 15° 164°–179° 15 Thwatiသွာတိ Svati 13° 179°–192° 16 Withakaဝိသာခါ Visakha 21° 192°–213° 17 Anuyadaအနုရာဓ Anuradha 11° 213°–224° 18 Zehtaဇေဋ္ဌ Jyeshtha 5° 224°–229° 19 Mulaမူလ Mula 13° 229°–242° 20 Pyobba Thanပြုဗ္ဗာသဠ် Purva Ashadha 15° 242°–257° 21 Ottara Thanဥတ္တရာသဠ် Uttara Ashadha 5° 257°–262° 22 Tharawunသရဝဏ် Sravana 13° 262°–275° 23 Danatheikdaဓနသိဒ္ဓ Dhanishtha 12° 275°–287° 24 Thattabeikshaသတ္တဘိသျှ Satataraka 26° 287°–313° 25 Pyobba Parabaikပြုဗ္ဗာ ပုရပိုက် Purva Bhadrapada 10° 313°–323° 26 Ottara Parabaikဥတ္တရာ ပုရပိုက် Uttara Bhadrapada 16° 323°–339° 27 Yewatiရေဝတီ Revati 11° 339°–350°
Dni tygodnia Birmański zodiak wykorzystuje osiem znaków dla siedmiodniowego tygodnia, przy czym każdy znak reprezentuje swój własny dzień, główny kierunek, planetę (ciało niebieskie) i zwierzę.
Kierunek Nazwa birmańska Nazwa sanskrycka Nazwa polska Planeta Znak Północny wschód Taninganweတနင်္ဂနွေ Aditya Niedziela Słońce Garudaဂဠုန် Wschód Taninlaတနင်္လာ Ćandra Poniedziałek Księżyc Tygrysကျား Południowy wschód Ingaအင်္ဂါ Angaraka Wtorek Mars Lewခြင်္သေ့ Południe Boddahuဗုဒ္ဓဟူး Budha Środa przed południem Merkury Słoń z kłamiဆင် Północny zachód Rahuရာဟု Rahu Środa po południu Węzeł księżycowy Słoń bez kłówဟိုင်း Zachód Kyathabadeကြာသပတေး Bṛhaspati Czwartek Jowisz Szczurကြွက် Północ Thaukkyaသောကြာ Śukra Piątek Wenus Świnka morska(Htin Aung 1959: 12): W tradycji Szanów, znakiem piątku jest wół.ပူး Południowy zachód Sanayစနေ Śani Niedziela Saturn Nāgaနဂါး thumb|Stacja poświęcona planecie Jowisz w Pagodzie Szwedagon z reprezentującym ją wizerunkiem szczura poniżej Chociaż we współczesnym zodiaku birmańskim najczęściej spotyka się osiem znaków, zodiak ten uznaje też oficjalnie znak dziewiąty nazywany Ketu (ကိတ်, IPA: keiʔ), który sprawuje władzę nad znakami pozostałymi. Znakiem Ketu jest mityczne Zwierzę Pięciu Piękności nazywane Pyinsa Rupa (ပဉ္စရူပ, IPA: pjɪ̀ɴsa̰ jùpa̰), mające poroże jelenia, ciosy i tułów słonia, grzywę lwa, ciało węża naga oraz ogon ryby. Co więcej, Rahu i Ketu, chociaż zapożyczone z astrologii hinduskiej, różnią się od oryginałów. Astrologia hinduska przyjmuje, że Rahu i Ketu to wstępujący i zstępujący węzeł księżycowy, podczas gdy astrologia birmańska traktuje je jak oddzielne planetyHtin Aung 1959: 11–13..
W każdym razie włączenie Ketu do zodiaku nie wynika z konieczności astronomicznej, ale raczej kulturowej. (J.C. Eade wskazuje, że „nie ma żadnej konieczności astronomicznej” dla Ketu, którego orbita może być wyliczona z wartości Rahu, i sugeruje, że znak ten był „zbędny dla systemu a być może nawet zawdzięczał swoje pochodzenie błędowi”Eade 1989: 18–19.. Htin Aung twierdzi, że wykorzystanie Rahu i Ketu przez birmański zodiak i astrologię wynika z powodów kulturowych, a niekoniecznie astronomicznych, zauważając przy tym iż dziewięć znaków pasuje zgrabnie do Dziewięciu Bogów birmańskiej tradycji animistycznej i rzeczywiście są one ważnym elementem „Ceremonii Dziewięciu Bogów” odprawianej zwykle, gdy w domu panuje choroba).
Znaki zodiaku mogą zostać przedstawione w diagramie dziewięciopolowym. Tak dokładne rozmieszczenie wykorzystywane jest przy ustawianiu figurek planet podczas „Ceremonii Dziewięciu Bogów”, z Ketu umieszczonym w środku, zaraz za posążkiem Buddy. Wszystkie figurki planet zwrócone są ku Buddzie (jako że praktyka animistyczna została przyswojona przez birmański buddyzm).
Północny zachódŚroda po południuRahuSłoń bez kłów PółnocPiątekWenusŚwinka morska Północny wschódNiedzielaSłońceGaruda ZachódCzwartekJowiszSzczur ŚrodekTydzieńKetuPyinsa Rupa WschódPoniedziałekKsiężycTygrys Południowy zachódSobotaSaturnNaga PołudnieŚroda przed południemMerkurySłoń z kłami Południowy wschódWtorekMarsLew
Planety Niedziela, Wtorek, Sobota i Rahu uważane są za przynoszące nieszczęście albo mające zły wpływ, podczas gdy Poniedziałek, Środa, Czwartek i Piątek uważane są za szczęśliwe albo mające wpływ dobroczynny. Ketu uważą się za planetę najpotężniejszą i mającą najbardziej dobroczynny wpływ, jednak jako najważniejsza nie może być ona grupowana z jakąkolwiek inną planetą. Współczesna astrologia birmańska rzadko jednak wykorzystuje Ketu wykazując tenedencję do uwzględniania jedynie pozostałych ośmiu planetHtin Aung 1959: 15..
Zobacz też astrologia birmańska Kalendarz birmański
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Astrologia Kategoria:Kultura w Mjanmie