Else Ury (ur. 1 listopada 1877 w Berlinie, zm. 13 stycznia 1943 w obozie Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu) – niemiecka pisarka, autorka książek dla dzieci i młodzieży.

Życie i kariera pisarska Pierwszą książką, która sprzedana została w 55 tysiącach egzemplarzy do roku 1927 – był zbiór bajek dla dzieci. W roku 1906 wydana została książka Else Ury „Studiująca dziewczyna” – gdzie Else pokazuje, że kształcenie dziewcząt nie może być przeszkodą w życiu rodzinnym i nie ma wpływu na ich przyszłe szczęście małżeńskie. Else Ury uważała, że kobiety powinny mieć prawo do wyższego wykształcenia. Książka została bardzo dobrze przyjęta przez prasę i społeczeństwo. W roku 1908 zostaje wydany kolejny zbiór bajek i opowiadań dla dzieci „Goldblondchen”. Za tę książkę Else Ury otrzymała wyróżnienie w roku 1913, zbiór bajek i opowiadań uznano za niezwykle wartościową książkę dla dzieci i młodzieży. Else Ury napisała prawie 40 książek. Wszystkie swoje książki pisała odręcznie ołówkiem w zeszytach szkolnych.

Prawdopodobnie jeszcze przed wybuchem I wojny światowej, Else Ury rozpoczęła pracę nad swoją najpopularniejszą serią książek – „Nesthäkchen” (Beniaminek), opowiadającą o perypetiach młodej dziewczyny Annemarie Braun, córki lekarza, której życie od dzieciństwa do starości jest opowiedziane w dziesięciu tomach serii książek Nesthäkchen. Trzy pierwsze części zekranizowano jako sześcioodcinkowy serial telewizyjny pod tym samym tytułem (1983), wydany później także w formie DVD (2005). Reprezentowała z jednej strony patriotyczne niemieckie mieszczaństwo, a z drugiej żydowskie dziedzictwo kulturowe. Sytuacja ta znajduje odzwierciedlenie w jej listach, chociaż książki Nesthäkchen nie zawierają żadnych odniesień do judaizmu. Ich bohaterka jest wyznania katolickiego. Postać niesfornej dziewczyny z blond lokami bardzo się spodobała, była to najpopularniejsza książka dla młodych panien w latach 20–30. XX wieku. Seria opublikowana została między rokiem 1913–1925. W roku 1930 książkę „Beniaminek” przetłumaczono na kilka języków, m.in.: francuski, holenderski i norweski. Pierwotnie miało powstać 6 tomów tej serii, dzieciństwo, młodość aż do zamążpójścia Anne Marie, jednak na prośbę wydawców powstały jeszcze 4 tomy, w których Anne Marie doczekała się dzieci i wnuków.

Nesthäkchen i Zagłada Żydów 6 stycznia 1943 roku Else Ury zostaje wywieziona z Berlina, 13 stycznia 1943 roku dociera do Auschwitz-Birkenau i tam umiera w komorze gazowej. W obozie ginie także jej siostra Kate z dziećmi i mężem. W roku 1992 powstaje pierwsza monografia „Beniaminek przybywa do obozu koncentracyjnego” autorstwa Marianne Bluger z Dortmundu. Od listopada 1997 r. do lutego roku 1998 w Muzeum Charlottenburg w Berlinie, można oglądać wystawę poświęconą życiu i twórczości Else Ury, bierze w niej udział kilku naukowców w tym autorka monografii Marianne Bluger – wystawa jest pokazywana w wielu miejscach w Niemczech. 7 lipca 1999 roku imieniem Else-Ury-Bogen zostaje nazwane przejście między Hotelem Bleibtreu i Knesebeckstraße. W roku 2007, w 130 rocznicę urodzin Else Ury, opublikowano jej wznowioną biografię.

Dom Nesthäkchen Willa w Karkonoszach, w Karpaczu przy ul. Konstytucji 3 Maja 80, nosząca obecnie nazwę „Dom Nesthäkchen” (niem.: Haus Nesthäkchen). Historia tego domu jest bardzo ciekawa. Od roku 1919 rodzina Ury zaczęła spędzać wakacje w Karpaczu w Karkonoszach. To niezwykłe miejsce tak bardzo urzekło Else, że w roku 1926 zakupiła dawny „Dom Emden”, nazywając to miejsce „Hause Nesthäkchen”. W wielu książkach Else Ury, możemy odnaleźć opisy Karkonoszy, np. w powieści „Rosenhäusel”, która opowiada o losach młodej dziewczyny pragnącej kształcić się, jednak nie ma ona zgody matki (uważała, że dziecko nie powinno się wznosić powyżej swoich barier społecznych, tylko brać przykład z rodziców) i funduszy na naukę, rzecz dzieje się właśnie w Karpaczu w latach 20. XX wieku. Możemy tam również odnaleźć opisy przyrody oraz klimatu Karkonoszy. Ukazana jest także ciężka sytuacja biedniejszych rodzin Karpacza, dialekt i zwyczaje.

Muzeum w Domu Nesthäkchen Fundacja Centrum Kultury i Rozwoju Karkonoszy z siedzibą w Jagniątkowie wespół z obecnymi właścicielami Domu Nesthäkchen w Karpaczu planują udostępnienie zwiedzającym apartamentu, w którym mieszkała i tworzyła ta znana pisarka. Otwarcie przewidywane jest jesienią 2013 roku, obecnie (08.06.2013) trwają prace remontowe oraz tworzony jest projekt ekspozycji.

Twórczość Seria powieści o Nesthäkchen 1913/18 Nesthäkchen und ihre Puppen 1915/18 Nesthäkchens erstes Schuljahr 1915/21 Nesthäkchen im Kinderheim 1919 Nesthäkchens Backfischzeit 1921 Nesthäkchen fliegt aus dem Nest 1923 Nesthäkchen und ihre Küken 1924 Nesthäkchens Jüngste 1924 Nesthäkchen und ihre Enkel 1925 Nesthäkchen im weißen Haar

Seria powieści o Profesorze Zwillinge 1923 Professors Zwillinge Bubi und Mädi 1925/26 Professors Zwillinge in der Waldschule 1927 Professors Zwillinge in Italien 1928 Professors Zwillinge im Sternenhaus 1929 Professors Zwillinge – Von der Schulbank ins Leben

Opowiadania 1906 Studierte Mädel 1908 Goldblondchen 1910 Baumeisters Rangen 1911 Vierzehn Jahr’ und sieben Wochen 1913 Kommerzienrats Olly 1914 Das graue Haus 1916 Dornröschen 1917 Das Ratstöchterlein von Rothenburg 1918 Flüchtlingskinder 1919 Lieb Heimatland 1920 Lilli Liliput 1921 Hänschen Tunichgut 1925 Lillis Weg 1929 Studierte Mädel von heute 1930 Das Rosenhäusel 1930 Wie einst im Mai 1933 Kläuschen und Mäuschen 1933 Jugend voraus

Krótkie opowiadania 1905 Was das Sonntagskind erlauscht 1910 Babys erstes Geschichtenbuch 1914 Huschelchen 1917 Lotte Naseweis 1923 Jungmädelgeschichten 1931 Wir Mädels aus Nord und Süd 1932 Für meine Nesthäkchenkinder

Niektóre dostępne książki

Marianne Brentzel: Nesthäkchen kommt ins KZ – Eine Annäherung an Else Ury 1877–1943. eFeF Verlag Zürich/Dortmund 1993, . Marianne Brentzel: Mir kann doch nichts geschehen: Das Leben der Nesthäkchen-Autorin Else Ury. Berlin: Edition Ebersbach, 2007. . Angelika Grunenberg: Die Welt war so heil – Die Familie der Else Ury. Chronik eines jüdischen Schicksals. Verlag List Berlin 2006, . Lüke, Martina. “Else Ury – A Representative of the German-Jewish ‘Bürgertum’.” “Not an Essence but a Positioning”: German-Jewish Women Writers 1900-38. Eds. Godela Weiss-Sussex and Andrea Hammel. Martin Meidenbauer Verlag: München, 2009 and Institute of Germanic & Romance Studies; School of Advanced Study, University of London, 2009 (Publication of the Institute of Germanic Studies, 93). 77-93. . Aiga Klotz: Kinder- und Jugendliteratur in Deutschland: 1840–1950 (Gesamtverzeichnis der Veröffentlichungen in deutscher Sprache) / Aiga Klotz. – Stuttgart: Metzler; (dt.) (Repertorien zur deutschen Literaturgeschichte)

Przypisy

Linki zewnętrzne Nesthäkchen and the World War w Google Books Else Ury na findagrave.com Alte Kinderbücher von Else Ury und Magda Trott na altekinderbuecher.de Nesthäckchens Erben na beepworld.de

Kategoria:Niemieccy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Żydowskie ofiary KL Auschwitz Kategoria:Niemieccy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1943