Mońki – gmina miejsko-wiejska w województwie podlaskim, w powiecie monieckim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie białostockim.

Siedziba gminy to Mońki.

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 15 756 osób.

Położenie i struktura powierzchni Gmina położona jest na Wysoczyźnie Białostockiej (lub Goniądzkiej) we wschodniej Nizinie Podlaskiej i w centralnej części powiatu monieckiego.

Według danych z roku 2002 gmina Mońki ma obszar 161,56 km², w tym: użytki rolne: 79% użytki leśne: 13%

Gmina stanowi 11,69% powierzchni powiatu.

Historia Ślady wczesnego osadnictwa na terenie obecnej gminy Mońki wiążą się z tzw. Pisarową Górą w pobliżu wsi Krzeczkowo, gdzie prowadzone były badania archeologiczne.

Znajdowały się tu trzy folwarki – Waśki, Hornostaje i Krzeczkowo. Mimo zniszczenia większości zabudowań, wciąż istnieją ślady świadczące o ich istnieniu. W XIX wieku na terenie obecnej gminy zbudowano linię kolejową, a także stację w Mońkach. W Hornostajach zlokalizowano koszary 62 Suzdalskiego Pułku Piechoty, można znaleźć informacje o istnieniu linii kolejki wąskotorowej do MoniekJ. Maroszek, A. Studniarek, Szkic historyczny miasta i gminy Mońki..

Przed II wojną światową wieś Mońki znajdowała się w gminie Kalinówka w powiecie białostockim. W 1954 roku nastąpiła reforma administracyjna, w wyniku której zniesiono gminy na rzecz gromad (vide Boguszewo, Downary, Dziękonie, Hornostaje, Kalinówka Kościelna, Kulesze, Mońki, Szpakowo). Przy kolejnej reformie, w roku 1973 utworzono gminę Mońki.

Historia administracyjna

Gmina zbiorowa Mońki powstała po raz pierwszy 1 stycznia 1973 roku w powiecie monieckim w województwie białostockim w związku z reformą administracyjną kraju, która reaktywowała gminy w miejsce dotychczasowych gromad (które funkcjonowały w latach 1954–1972. W skład gminy weszło 41 sołectw, należących dawniej (przed 1954) doUchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz. 1).: gminy Goniądz – 18 sołectw (44%): Dzieżki, Hornostaje, Hornostaje-Osada, Jaśki, Kosiorki, Kulesze, Masie, Mejły, Oliszki, Ołdaki, Pyzy, Rybaki, Sobieski, Świerzbienie, Wojszki, Zblutowo, Zyburty i Żodzie; gminy Kalinówka – 13 sołectw (32%): Ciesze, Dudki, Koleśniki, Konopczyn, Kropiwnica, Krzeczkowo, Łupichy, Mońki-Wieś, Potoczyzna, Przytulanka, Rusaki, Sikory i Waśki (a także miasto Mońki); gminy Krypno – 2 sołectwa (5%): Boguszewo i Lewonie; gminy Trzcianne – 4 sołectwa (10%): Czekołdy, Kołodzież, Zalesie i Znoski; miasta Knyszyna – 4 sołectwa (10%): Dziękonie, Kuszyn, Magnusze i Magnusze.

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie białostockim.

1 stycznia 1987 do miasta Mońki włączono wieś Mońki-Wieś z gminy Mońki.

1 stycznia 1992 gminę Mońki połączono z miastem Mońki w jedną gminę miejsko-wiejską.

Religia mały|lewo|Moniuszeczki W gminie Mońki znajdują się siedziby trzech parafii Kościoła Rzymskokatolickiego w ramach dekanatu Mońki oraz jedna należąca do dekanatu Knyszynhttp://www.archibial.pl/parafie.php [dostęp na: 2012-08-11].: Dekanat Mońki Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach Parafia św. Brata Alberta Chmielowskiego w Mońkach Parafia św. Klary w Kuleszach

Dekanat Knyszyn Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Boguszewie

W sąsiednim Krypnie znajduje się sanktuarium ze słynącym łaskami obrazem Matki Boskiej.

Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 15 756 100 7987 50,7 7769 49,3Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 97,5 49,4 48,1

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Mońki w 2014 roku

Turystyka mały|Lewonie Dla turystyki gminy Mońki najważniejszy jest zlokalizowany w sąsiednich gminach Biebrzański Park Narodowy. W Mońkach istnieją obiekty oferujące noclegi, a w Masiach szkolne schronisko młodzieżowe.

Zabytki mały|Dwór w Sikorach, wejście W gminie Mońki znajduje się pięć obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków: Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach Dworzec kolejowy w Mońkach Magazyn kolejowy z ok. 1905 r. w Mońkach Dwór w Sikorach Młyn w Sikorach

Edukacja i kultura Głównym ośrodkiem edukacji w gminie są Mońki, gdzie znajdują się publiczne przedszkole, dwie szkoły podstawowe (w tym zespół szkół ze szkołą muzyczną), gimnazjum oraz Zespół Szkół kształcenia średniego. Istnieją także dwie wiejskie szkoły podstawowe – w Kuleszach i Boguszewiehttp://um-monki.pl/ [dostęp 2012-08-11]..

Moniecki Ośrodek Kultury zajmuje się organizowaniem m.in. imprez kulturalnych.

Opieka społeczna i zdrowotna W Mońkach znajduje się szpital powiatowy, a także kilka prywatnych jednostek świadczących usługi opieki zdrowotnej oraz kilka aptek. Tam też zlokalizowany jest dom pomoc społecznej. mały|Przytulanka

Bezpieczeństwo W Mońkach znajdują się Komenda Powiatowa Policji oraz Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej. W 2009 roku w Zawodach gminnych OSP wzięło udział 5 drużyn OSP – z Moniek, Sikor, Boguszewa, Mejł i Kulesz.

Sołectwa Boguszewo, Ciesze, Czekołdy, Dudki, Dudki-Kolonia, Dzieżki, Dziękonie, Hornostaje, Hornostaje-Osada, Jaski, Kiślak, Koleśniki, Kołodzież, Konopczyn, Kosiorki, Kropiwnica, Krzeczkowo, Kuczyn, Kulesze, Lewonie, Łupichy, Magnusze, Masie, Mejły, Moniuszeczki, Oliszki, Ołdaki, Potoczyzna, Przytulanka, Pyzy, Rusaki, Rybaki, Sikory, Sobieski, Świerzbienie, Waśki, Wojszki, Zalesie, Zblutowo, Znoski, Zyburty, ŻodzieStrona gminy,sołectwa.

Sąsiednie gminy Goniądz, Jaświły, Knyszyn, Krypno, Trzcianne

Współpraca zagraniczna Gmina Mońki zawarła umowę o współpracy z urzędem rejonu olickiego na LitwieUm-monki.pl/index2.php?idmodyf=624&page=0..

Zobacz też Przytulanka (gmina)

Przypisy