thumb|Orzełek lotniczy Lotnictwo ludowego Wojska Polskiego – jeden z rodzajów wojsk Wojska Polskiego w latach 1943-1990.
Ludowe lotnictwo WP w II wojnie światowej Organizacja ludowego lotnictwa polskiego W maju 1943 roku komuniści zrzeszeni w Związku Patriotów Polskich, z pomocą rządu radzieckiego, przystąpili do organizowania 1 Polskiej Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki. Podjęto również decyzję o utworzeniu jednostki lotniczej. Mimo że etat dywizji piechoty nie przewidywał jednostek lotniczych, postanowiono sformować eskadrę lotnictwa myśliwskiego.
Formowanie 1 Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Myśliwskiego rozpoczęto 7 lipca 1943 roku na lotnisku Grigoriewskoje. Już w sierpniu przystąpiono do przeformowania eskadry w 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego. Nawiązano w ten sposób do tradycji przedwojennego 1 Pułku Lotniczego w Warszawie.
Wiosną 1944 roku wojska radzieckie weszły na terytorium ziem wschodnich II Rzeczypospolitej. Otworzyło to nowe źródło uzupełnień dla formujących się jednostek polskich. Z dniem 1 kwietnia 1944 roku rozpoczęto formowanie 2 Pułku Nocnych Bombowców „Kraków” oraz 103 Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Łącznikowego. W czerwcu 1 Pułk lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa” i 2 Pułk „Kraków” przeniesiono z lotniska Grigoriewskoje na lotnisko Gostomel. W tym czasie wysłano 600 kandydatów na przyszłych lotników do radzieckich szkół lotniczych w Jegorjewsku, Czkałowie, Bugurusłaniu, Soroczynsku, Wolsku i Greczówce. 5 czerwca, przy sztabie 1 Armii Polskiej w ZSRR, powołano oddział lotniczy. Szefem oddziału został płk pil. Józef Smaga.
Formowanie nowych jednostek lotniczych na terenie Polski Zgodnie z planem rozbudowy Wojska Polskiego, w drugiej połowie 1944 roku formowano następujące jednostki wojsk lotniczych: Mieszaną Dywizję Lotniczą (1 plm, 2 plnb, 3 plsz) 1 Mieszany Korpus Lotniczy: 1 Dywizja Lotnictwa Bombowego (3, 4 i 5 pułki) 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego (6, 7 i 8 pułki) 3 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego (9, 10 i 11 pułki) trzy eskadry lotnictwa łącznikowego (3, 4 i 5) cztery pułki lotnictwa pomocniczego (12 plsan, 13 pltransp, 6 i 7 pułki łączności lotniczej jednostki logistyczne, zabezpieczenia bojowego i obsługi Mieszaną dywizję lotniczą utworzono z przybyłych z 1 Armii Polskiej w ZSRR 1 pułku lotnictwa myśliwskiego „Warszawa”, 2 pułku lotnictwa nocnych bombowców „Kraków” oraz 3 pułku lotnictwa szturmowego przydzielonego z Armii Czerwonej. Mimo niedoborów w kadrze oficerskiej 1(4) Mieszana Dywizja Lotnicza w listopadzie 1944 roku osiągnęła zdolność bojową i posiadała w swym wyposażeniu około 110 samolotów różnego typu.
Formowanie 1 Mieszanego Korpusu Lotniczego rozpoczęto w drugiej połowie września 1944 roku w Charkowskim Okręgu Wojskowym. Do czasu powstania Dowództwa Lotnictwa WP formowanie korpusu należało wyłącznie do kompetencji Dowództwa Sił Powietrznych Armii Czerwonej. Poszczególne dowództwa związków taktycznych oraz oddziały lotnicze korpusu powstawały ze szkieletów różnych jednostek lotniczych Armii Czerwonej. Sztaby, personel latający i techniczny uzupełniano częściowo kadrą z polskich jednostek zapasowych, częściowo instruktorami przybywającymi ze szkół wojskowych. Do zgrywania bojowego przystąpiono już w listopadzie 1944 roku. Jedynie organizacja 1 Dywizji Lotnictwa Bombowego była bardzo opóźniona i przeciągnęła się do końca 1944 roku. Na tereny Polski korpus przebazował się w okresie od lutego do kwietnia 1945 roku. Wkrótce po tym 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego i 3 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego osiągnęły gotowość bojową. W dniach od 20 do 24 kwietnia sztab korpusu i dwie gotowe dywizje przeniesiono w rejon Kostrzyna i tam wprowadzono je do działań bojowych w ramach operacji berlińskiej. Pozostałe jednostki lotnicze doskonaliły się organizacyjnie, prowadziły szkolenie oraz zabezpieczały działania bojowe 1 Armii WP.
Struktura organizacyjna lotnictwa w dniu zakończenia wojny thumb|Szachownica lotnicza lotnictwa LWP Dowództwo Lotnictwa Wojska Polskiego 1 Mieszany Korpus Lotniczy 1 Dywizja Lotnictwa Bombowego 2 Brandenburska Dywizja Lotnictwa Szturmowego 3 Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego 4 Pomorska Mieszana Dywizja Lotnicza 7 Rejon Baz Lotniczych Wojskowa Szkoła Pilotów Techniczna Szkoła Lotnicza 15 samodzielny zapasowy pułk lotniczy 12 pułk lotnictwa sanitarnego 13 pułk lotnictwa transportowego 14 pułk lotniczy korygująco-rozpoznawczy 6 samodzielny pułk łączności 1596 pułk obrony przeciwlotniczej, 1., 2. i 14 batalion inżynieryjno-lotniskowy 1763 Szpital Lotniczy dom wypoczynkowy dla personelu latającego, 4. i 5 samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego 3 samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego 103 samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego 6 samodzielna eskadra lotnictwa transportowego klucz łącznikowy przy dowództwie wojsk pancernych WP klucz łącznikowy przy 1 Korpusie Pancernym magazyny MPS, techniczne, intendenckie, bazy zaopatrzenia itp. Ponadto w składzie lotnictwa wojskowego były jednostki lotnictwa cywilnego: 18. i 19 pułk lotnictwa cywilnego 7. i 8 samodzielna eskadra lotnictwa cywilnego trzynaście portów lotniczych w większych miastach
Personel kierownictwa Sił Powietrznych w maju 1945 składał się w większości z radzieckich specjalistów, odkomenderowanych do Wojska Polskiego. Kierownictwo liczyło 559 osób, z czego 5 generałów, 207 oficerów, 106 podoficerów, 174 szeregowych i 67 pracowników cywilnych wojska.
Dowódcą był gen. dywizji Fiodor Połynin, zastępcą do spraw polityczno-wychowawczych gen. bryg. Andriej Wywołokin, zastępcą do spraw szkolenia bojowego gen. bryg. Kuźma Dmitrijew, zastępcą do spraw eksploatacji samolotów gen. bryg. Władimir Koblikow, zastępca do spraw zaplecza płk Aleksandr Doroszenko, szef sztabu gen. bryg. Konstantin TielnowMатериал о советской авиации в Польше 1944 -1992 г.г. .
Pokojowa reorganizacja wojsk lotniczych W maju 1945 w skład Lotnictwa Wojska Polskiego wchodziło siedemnaście pułków lotniczych w tym dwanaście bojowych. Po zakończeniu działań wojennych przystąpiono do reorganizacji wojsk lotniczych. Dowództwo lotnictwa Wojska Polskiego opracowało plan zamierzeń organizacyjnych dotyczących przechodzenia wojsk lotniczych na etaty czasu pokojowego. Plan ten przewidywał reorganizację i rozformowanie poszczególnych jednostek lotniczych do 1 lutego 1946 roku. Przejście na daty pokojowe było związane ze zmniejszeniem liczebności wojsk lotniczych do 12 314 żołnierzy, w tym 3150 oficerów.
Latem 1945 roku radzieccy żołnierze stanowili prawe 90% całej kadry oficerskiej polskiego lotnictwa, a wśród niższych stopni ten współczynnik wynosił ponad 25%. Zamierzano zwolnić około 300 oficerów radzieckich. Niedobory postanowiono uzupełnić absolwentami szkół lotniczych oraz żołnierzami młodszego rocznika.
Na początku lipca 1945 roku przeformowano 2 Pułk Nocnych Bombowców „Kraków” na 2 Pułk Lotnictwa Szturmowego. Pułk przekazał samoloty Po-2, a otrzymał szturmowe Ił-2.
W lipcu nowe etaty otrzymało też dowództwo lotnictwa, a oficjalną nazwę Dowództwo Lotnictwa Frontu Polskiego zastąpiono powszechnie używaną do tej pory nazwą: Dowództwo Lotnictwa Wojska PolskiegoRozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z 11 lipca 1947 roku.
Do 25 lipca rozformowano: dowództwo 1 Mieszanego Korpusu Lotniczego i jego pododdziały pomocnicze – 2 Eskadrę Lotnictwa Łącznikowego i 3077 Pocztę Polową oraz 12 Samodzielny Pułk Lotnictwa Sanitarnego, 13 Samodzielny Pułk Lotnictwa Transportowego, 1596 Pułk OPL Lotnisk, 901 samodzielną baterię artylerii przeciwlotniczej, 7 samodzielną kompanię ewakuacyjno-transportową, 22 kompanię do zadań specjalnych i 5 samodzielny pluton maskowania. Ponadto przeformowano 15 Zapasowy Pułk Lotniczy na 15 Szkolno-Treningowy Pułk Lotniczy oraz 17 Pułk Lotnictwa Łącznikowego na 17 Mieszany Pułk Lotniczy.
Do końca lipca sformowano: 16. i 17. samodzielne kompanie szkolno-przygotowawcze przy Oficerskiej Szkole Pilotów i Technicznej Szkole Lotniczej. Przy 15 Szkolno-Treningowym Pułku Lotniczym utworzono 1 Samodzielną Kompanię Techniczno-Lotniczą. Ponadto przy 483 i 513 batalionie obsługi lotnisk sformowano odpowiednio 2. i 3. samodzielne kompanie techniczno-lotniskowe.
Przemianowano też 4 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą na 1 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą, 15 Szkolno-Treningowy Pułk Lotniczy na 1 Mieszany Szkolno-Treningowy Pułk Lotniczy, 17 Mieszany Pułk Lotniczy na 2 Samodzielny Mieszany Pułk Lotniczy.
22 sierpnia 1945 roku Naczelny Dowódca WP rozkazem nr 189 ustanowił dzień 1 września Dniem Lotnictwa Polskiego.
W październiku rozformowano 338 Samodzielną Kompanię Budowy Telegrafu, 14 Batalion Inżynieryjno-Lotniskowy i wszystkie kompanie lotniskowo-techniczne. W listopadzie przystąpiono do rozformowania dowództwa 1 Rejonu Baz Lotniskowych i podległej mu 1 kompanii łączności oraz 3006 Magazynu Zbożowego, 2003 Głównego Magazynu Lotnictwa, i 7 Polowego Magazynu Wojskowo-Gospodarczego.
Bataliony obsługi lotnisk otrzymały odpowiednio nowe nazwy i przeszły na nowe etaty. Zostały też włączone w skład pułków lotniczych. 103 Eskadrę Lotnictwa Łącznikowego przemianowano na 9 Eskadrę Lotnictwa Łącznikowego i włączono ją w skład Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Do końca stycznia 1946 roku przeformowano dowództwo 1 Pomorskiej MDL i zmieniono jej nazwę na 2 Pomorską Dywizję Lotnictwa Szturmowego. Oddziały tej dywizji — 2 i 3 pułk lotnictwa szturmowego zostały przemianowane na 4 i 5 pułk lotnictwa szturmowego. Do składu 2 DLSz wszedł, zachowany z rozformowanej 2 Brandenburskiej DLSz, 6 pułk lotnictwa szturmowego. Natomiast 1 pułk lotnictwa myśliwskiego, został wyłączony z Pomorskiej Dywizji i wszedł w skład 1 Brandenburskiej DLM, powstałej z przeformowanej 3 Brandenburskiej DLM, której pułki 10 i 11 zmieniły nazwy na 2 i 3 pułk lotnictwa myśliwskiego. Zachowany, z rozformowanej dywizji bombowej, 3 pułk lotnictwa bombowego został przemianowany na 7 samodzielny pułk lotnictwa bombowego i podporządkowany bezpośrednio Dowództwu Lotnictwa WP. Z pozostawionych bojowych jednostek tylko dwie zachowały swe pierwotne nazwy - 1 pułk lotnictwa myśliwskiego Warszawa i 6 pułk lotnictwa szturmowego. W zachowanych siedmiu pułkach wprowadzono zmiany w ich stanie etatowym. Pułki myśliwskie zostały powiększone ze 154 do 236 żołnierzy każdy, pułki szturmowe ze 184 do 305 osób, a pułk bombowy z 263 do 406 ludzi.
Do końca stycznia Dowództwo Lotnictwa WP wykonało, nakreślony w sierpniu 1945 roku, plan redukcji lotnictwa. Rozformowano pięć pułków bojowych, dwa dowództwa dywizji, dwa bataliony obsługi lotnisk, eskadrę korekcji i zwiadu oraz pięć innych jednostek. Stan osobowy wojsk lotniczych na dzień 1 lutego wynosił 11 396 osób
Rozpoczęto też zmiany dyslokacji jednostek lotniczych. Z 1 Brandenburskiej DLM na dotychczasowym lotnisku pozostał 1 pułk lotnictwa myśliwskiego, a dowództwo dywizji z dwoma pułkami zostało ulokowane w Krakowie. Na opuszczone przez tę dywizję lotnisko przybył 7 samodzielny pułk lotnictwa bombowego. Dowództwo 2 Pomorskiej DLSzt przeniosło się do Łodzi, dokąd przybył również na lotnisko Lublinek w Rudzie Pabianickiej 5 pułk lotnictwa szturmowego. 4 pułk lotnictwa szturmowego pozostał w Bydgoszczy.
Od lutego 1946 roku podjęto kolejne kroki zmierzające do reorganizacji wojsk lotniczych. Rozformowano wszystkie dowództwa dywizji lotniczych oraz 4. i 5 plb, 7. i 8 plsz, 2 Samodzielny Szkolno-Treningowy Pułk Lotniczy, 9 plm oraz wiele jednostek tyłów lotniczych i pomocniczych. Pozostałe pułki lotnicze weszły w bezpośrednie podporządkowanie dowództwa lotnictwa WP. Kolejnym pułkom zmieniono numerację: 2 pułk lotnictwa szturmowego stał się 4 plsz, a 3 pułk lotnictwa szturmowego - 5 plsz, 10 pułk lotnictwa myśliwskiego nazwano 2 plm, 11 pułk lotnictwa myśliwskiego - 3 plm, a 3 pułk lotnictwa bombowego przemianowano na 7 plb. 1 Mieszany Szkolno-Treningowy Pułk Lotniczy zredukowano do ćwiczebnej eskadry lotniczej.