Jabłonowscy – rodzina szlachecka, wywodząca się z Jabłonowa w powiecie mławskim na Zawkrzu na Mazowszu, pieczetująca się herbem Prus III. W drugiej połowie XVI wieku ród rozpadł się na dwie gałęzie – książęcą, którą zapoczątkował Maciej Jabłonowski (1569–1619), oraz szlachecką lub galicyjsko-lwowską, której protoplastą był Paweł Jabłonowski (ur. 1568). Wzrost znaczenia rodziny nastąpił w połowie XVII wieku dzięki Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu, który poślubił Annę, córkę wojewody poznańskiego Jana Ostroroga.
W ostatniej ćwierci XVII wieku ród Jabłonowskich awansował do magnaterii. Apogeum znaczenia rodziny przypada na życie najwybitniejszego jej przedstawiciela, hetmana wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego Stanisława Jana Jabłonowskiego i wczesnego okresu działalności jego syna Jana Stanisława, kanclerza wielkiego koronnego. Na początku XVIII w. Jabłonowscy byli stronnikami Stanisława Leszczyńskiego, z którym byli powiązani rodzinnie (Leszczyński był wnukiem hetmana Stanisława Jana Jabłonowskiego). W 1744 r. wnukowie hetmana: Jan Kajetan Jabłonowski, Stanisław Wincenty Jabłonowski, Dymitr Hipolit Jabłonowski i Józef Aleksander Jabłonowski otrzymali dziedziczny tytuł książęcy od cesarza Karola VII.
W czasach I Rzeczpospolitej rodzina wydała sześciu senatorów, w tym hetmana wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego, kanclerza wielkiego koronnego, kasztelana krakowskiego i trzech wojewodów.
Zarys genealogii Walenty Jabłonowski (1542–1606) Maciej Jabłonowski (1569–1619), rotmistrz królewski Jan Stanisław Jabłonowski (1600–1647), miecznik wielki koronny Stanisław Jan Jabłonowski (1634–1702), hetman wielki koronny Anna Leszczyńska (1660–1727), matka króla Stanisława Leszczyńskiego Jan Stanisław Jabłonowski (1669–1731), kanclerz wielki koronny Jan Kajetan Jabłonowski (1699–1764), wojewoda bracławski Stanisław Wincenty Jabłonowski (1694–1754), wojewoda rawski Antoni Barnaba Jabłonowski (1732–1799), kasztelan krakowski Stanisław Paweł Jabłonowski (1762–1822) senator-wojewoda Królestwa Kongresowego Antoni Jabłonowski (1793–1855), członek Rady Stanu Królestwa Polskiego Stanisław Jabłonowski (1799–1878), działacz polityczny Maksymilian Jabłonowski (1785–1846) senator imperium Rosyjskiego Dymitr Hipolit Jabłonowski (1706–1788), generał lejtnant wojsk koronnych Maciej Jabłonowski (1757–1844), rotmistrz kawalerii narodowej Stanisław Jabłonowski (1759–1806) Ludwik Jabłonowski (1784–1864), poseł austriacki w Neapolu Karol Jabłonowski (1807–1885), członek Izby Panów austriackiej Rady Państwa Aleksander Jan Jabłonowski (ok. 1670–1723), chorąży wielki koronny Józef Aleksander Jabłonowski (1711–1777), wojewoda nowogrodzki Teofila Strzeżysława z Jabłonowskich Sapieżyna (1742–1816), pamiętnikarka August Dobrogost Jabłonowski (1769–1791) znany jako książę kozak Stanisław Karol Jabłonowski (zm. po 1702) Paweł Jabłonowski (ur. 1568) Marcin Jabłonowski (ur. 1604) Aleksander Jabłonowski (ur. 1648), rotmistrz wojsk królewskich Antoni Jabłonowski (zm. 1752), podczaszy buski Felicjan Jabłonowski (1730–1778), starosta koropecki Stanisław Filip Jabłonowski (ok. 1772–1833), oficer Legionów Polskich Tomasz Aleksander Jabłonowski (ur. 1616) Tomasz Walenty Jabłonowski (ur. 1638), sędzia grodzki łomżyński Stanisław Jabłonowski (ur. ok. 1687), łowczy stężycki Konstanty Aleksander Jabłonowski (ur. ok. 1740), generał-adiutant buławy wielkiej koronnej Władysław Franciszek JabłonowskiWspomniany w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. (1769–1802) dowódca Legii Naddunajskiej
Inni przedstawiciele
Galeria
Fundacje Kaplica św. Feliksa w kościele oo. kapucynów we Lwowie Klasztor oo. bernardynów we Fradze Kolegium oo. jezuitów we Lwowie - skrzydło Kościół oo. dominikanów obserwantów pw. św. Urszuli we Lwowie Kościół oo. dominikanów w Kołomyi Kościół oo. jezuitów pw. św. Jana Chrzciciela w Białej Cerkwi z 1812 r. Kościół oo. jezuitów w MiędzyrzeczuJednym z fundatorów kościoła był Stanisław Wincenty Jabłonowski, wojewoda ruski i wołyński. starosta międzyrzecki. Kościół oo. karmelitów w Bołszowcach Kościół oo. Paulinów w Niżniowie, erygowany w 1740 r. Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP w Podkamieniu, poświęcony 1829 r. Kościół parafialny pw. św. Trójcy w Mariampolu, konsekrowany w 1825 r.
Pałace Palatia w KsiążęcinieObecnie Okop (rejon biłohirski). Pałac w Jabłonowie Litewskim, w pow. grodzieńskim. Pałac w Kitzscher koło Lipska Pałac Kurprinz w Lipsku Pałac w Krzewinie Pałac w Mariampolu(palazzo in fortezza) zniszczony w latach 1914–1918. Pałac w Niżniowie Pałac w Podhorcach koło Stryja Pałac w Ulowcach Pałac w Żemielińcach Pałac we Lwowie na Górze św. JackaŚwietność i zmierzch pałacu (w pobliżu ul. Zielonej, zniszczony podczas II wojny światowej). Pałac w Warszawie
Zamki Zamek w Lachowcach Zamek w Lisiance Zamek w MariampoluWybudowany przez Stanisława Jana Jabłonowskiego; posiadał baszty, wały i fosy. Zamek w PodkamieniuNie istnieje. Zamek w Zawałowie
Przypisy
Bibliografia Andrzej Betlej, Sibi, deo, posteritati: Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku, Kraków, 2010. [dostęp 2016-12-01].
Tomasz Lenczewski, Genealogie rodów utytułowanych w Polsce, t. 1, Warszawa 1996-1997, s. 37–40
Kategoria:Jabłonowscy herbu Prus III