Tarnów – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie tarnowskim.

Do gminy wiejskiej Tarnów nie należy jej siedziba – miasto Tarnów, stanowiące oddzielną gminę miejską Tarnów.

Według danych z 31 grudnia 2023 gminę zamieszkiwało 26 374 osób, tym samym była 3. najludniejszą gminą wiejską w województwie małopolskim.

Historia Przed wiekami, jak wynika z badań archeologicznych, prowadzonych m.in. przez archeologa z Tarnowca, Jerzego Okońskiego, teren obecnej gminy Tarnów, był miejscem pierwszego osadnictwa w tym rejonie. W Zawadzie odkryto największe w Polsce południowej wczesnośredniowieczne grodzisko, a w Tarnowcu miejsce, na którym pierwotnie znajdowała się osada Tarnów Mały. Z czasem, miasto Tarnów powstało na obecnie zajmowanym terenie. Z terenem gminy graniczy także średniowieczny zamek Leliwitów Tarnowskich, którego ruiny znajdują się na północnych zboczach Góry Św. Marcina. O bogatej historii tej ziemi świadczą jednak nie tylko liczne stanowiska archeologiczne, ale także wspaniałe zabytki, zaskakujące różnorodnością stylów, począwszy od gotyku, przez barok po klasycyzm, co szczególnie przejawia się w architekturze budowli sakralnych.

Administracja

Symbole gminy Symbolami gminy są ustanowione w 2002 herb oraz flaga. Herb przedstawia rycerza w zbroi na koniu na złotym półksiężycu. Jest to nawiązanie do rodowego herbu książąt Sanguszków znanego jako Pogoń Litewska, a także herbu gminy miasta Tarnowa.

Wójt

Zabytki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków województwa małopolskiego:

Zabytki sakralne Kościół św. Marcina Biskupa w Zawadzie

Gotycki, drewniany kościół w Zawadzie, zbudowany w XV wieku, a następnie przebudowany w XVI wieku. Świątynia konstrukcji zrębowej, kryta gontem. We wnętrzu świątyni znajdują się m.in. barokowy ołtarz z 16-wiecznym obrazem przedstawiającym św. Marcina, późnogotyckie płaskorzeźby oraz krucyfiks z XVI wieku.

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Porębie Radlnej

Murowany z cegły, neogotycki i neoromański kościół w Porębie Radlnej, zbudowany w latach 1904–1905. Świątynia z trójnawową orientowaną bazyliką z transeptem oraz trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Wnętrze urządzone jest głównie w stylu neogotyckim.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zbylitowskiej Górze

Kościół w Zbylitowskiej Górze ufundowany przez Mikołaja Zbylitowskiego w 1464. Doszczętnie zniszczony podczas ostrzału w czasie I wojny światowej. Odbudowany w latach 1916–1922 z wykorzystaniem zachowanych murów prezbiterium, zakrystii i kaplicy. Najcenniejszym zabytkiem wyposażenia kościoła jest alabastrowa płyta nagrobna z XVI w., z leżącą postacią jednego ze Zbylitowskich. Przy kościele wolno stojąca, murowana dzwonnica z półkolistymi arkadami w wyższej kondygnacji.

Dwory Dwór w Zbylitowskiej Górze

W skład zespołu dworsko-parkowego w Zbylitowskiej Górze wchodzą dwór, oranżeria, oficyna oraz park. Murowany dwór w stylu klasycystycznym został wybudowany dla Franciszka Moszczeńskiego po roku 1830, później był siedzibą rodu Żabów. Obiekt parterowy, dwutraktowy z portykiem o sześciu filarach od frontu. Na zwieńczeniu widoczne są kartusze z herbami Nałęcz i Szreniawa.

Dwór w Zgłobicach

Dwór w Zgłobicach otoczony jest parkiem z aleją dojazdową obsadzoną kasztanami. Dwór w stylu klasycystycznym zbudowano w XIX wieku, jest to budynek murowany, parterowy, w części podpiwniczony. W skład zespołu dworsko-parkowego wchodzą też dwie oficyny z XIX wieku.

Cmentarze wojenne Z okresu I wojny światowej cmentarz wojenny nr 175 w Porębie Radlnej cmentarz wojenny nr 180 w Tarnowcu cmentarz wojenny nr 196 w Koszycach Małych cmentarz wojenny nr 198 w Błoniu cmentarz wojenny nr 204 w Woli Rzędzińskiej cmentarz wojenny nr 205 w Jodłówce-Wałkach

Z okresu II wojny światowej cmentarz wojenny Buczyna – miejsce masowych egzekucji i pochówku ofiar zbrodni wojennej. Cmentarz znajduje się w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze. W 1998 roku urządzono tu ścieżkę upamiętniającą tragiczne wydarzenia z czasów II wojny światowej.

Plebania w Zbylitowskiej Górze Budynek plebanii parafii w Zbylitowskiej Górze. Murowany dwukondygnacyjny budynek nakryty dwuspadowym dachem wzniesiony na przełomie XV i XVI wieku. Na początku XVIII wieku w budynku działał zbór braci polskich.

Położenie geograficzne Ukształtowanie terenu gminy jest bardzo zróżnicowane, gdyż jej południowa część znajduje się na obszarze Pogórza Karpackiego, natomiast część północna – na obszarze równinnej Kotliny Sandomierskiej. Granicą między tymi regionami geograficznymi są międzynarodowe trakty: droga nr 4 i równoległą do niej trakcja kolejowa, łączące wschodnią i zachodnią granice Polskihttp://www.gmina.tarnow.pl/sesje/2008/strategia_2008-15.pdf..

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Tarnów ma obszar 82,81 km², w tym: użytki rolne: 71% użytki leśne: 13%

Gmina stanowi 5,85% powierzchni powiatu.

Demografia

Płeć i gęstość zaludnienia Dane z 31 grudnia 2017 roku Opis Ogółem Mężczyźni KobietyJednostka osób % osób % osób %Populacja 25 909 100 13 136 50,7 12 773 49,3Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 311 158 153

Liczba ludności

Wykres zmian liczby ludności

Piramida wieku mieszkańców gminy Tarnów w 2014 roku 690x480px

Miejscowości i sołectwa W gminie Tarnów znajduje się 14 miejscowości i 15 sołectw. Są to: Biała, Błonie, Jodłówka-Wałki, Koszyce Małe, Koszyce Wielkie, Łękawka, Nowodworze, Poręba Radlna, Radlna, Tarnowiec, Wola Rzędzińska (2 sołectwa), Zawada, Zbylitowska Góra, Zgłobice.

Do gminy Tarnów nie należy miasto Tarnów, stanowiące oddzielną gminę miejską Tarnów.

Sąsiednie gminy Z gminą Tarnów sąsiadują następujące gminy: miasto Tarnów, Czarna, Lisia Góra, Pleśna, Skrzyszów, Tuchów, Wierzchosławice, Wojnicz, Żabno.

Przypisy