thumb|240px|Codex Marchalianus (Ezechiela 5:12-17) Codex Marchalianus (oznaczony przez siglum Q) – pochodzący z VI wieku kodeks zawierający tekst Septuaginty. Tekst został napisany na pergaminie, literami uncialnymi. Paleograficznie jest datowany na VI wiekWürthwein Ernst (1988). Der Text des Alten Testaments, Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, str. 85..
Nazwa kodeksu pochodzi od jego byłego właściciela, Rene MarchalaBruce M. Metzger, Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography, Oxford University Press, Oxford 1981, str. 94. Na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa jest oznaczany siglum Q.
Opis Rękopis powstał w formacie quarto, po pięć zgiętych arkuszy (bifolia) włożonych jeden wewnątrz drugiego, podobnie jak Kodeks Watykański lub Ewangelie z Rossano. Zawiera tekst Dwunastu Proroków, Księgę Izajasza, Księgę Jeremiasza, Księgę Barucha, Lamentacje, List Jeremiasza, Księgę Ezechiela, Księgę Daniela wraz z deuterokanonicznymi dodatkami o Zuzannie i Belu. Kolejność dwunastu proroków jest niezwykła: Ozeasz, Amos, Micheasz, Joel, Abdiasz, Jonasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz, Aggeusz, Zachariasz, MalachiaszAlfred Rahlfs, Verzeichnis der griechischen Handschriften des Alten Testaments, für das Septuaginta-Unternehmen, Göttingen 1914, str. 273-274.. Tę samą kolejność przekazuje Kodeks Watykański. W Księdze Daniela reprezentuje wersję Teodocjona a nie LXX.
Rękopis składa się z 416 pergaminowych stronic, z których pierwsze dwanaście zawiera treści patrystyczne, i które nie były częścią oryginalnego rękopisu. Rozmiary kart to 29 na 18 cm. Tekst pisany jest w jednej kolumnie na stronę, po 29 wierszy w kolumnie, oraz od 24 do 30 liter w linijce. Został napisany tłustym drukiem uncjalnym według stylu koptyjskiego.
W pierwszej połowie XIX wieku kodeks miał opinię jednego z najstarszych rękopisów Septuaginty. Powszechnie uważa się, że Codex Marchalianus wraz z rękopisami: A, 26, 86, 106, 198, 233 należy do dobrze zdefiniowanej recenzji hezychiańskiej, dokonanej przez Hezychiusza z EgiptuThe Cambridge History of the Bible (Vol. 2 – The West From the Fathers to the Reformation), ed. by G. W. H. Lampe, Cambridge University Press 2006, str. 19Natalio Fernández Marcos, Wilfred G. E. Watson, The Septuagint in context: introduction to the Greek version of the Bible (Brill: Leiden 2000), str. 242.
W Księdze Izajasza 45:18, gdzie tłumacz Septuaginty używa greckiego ego emi (εγω ειμι) w miejsce hebrajskiego „Ja jestem JHWH”, na marginesie przekazuje późniejsze „Ja jestem Pan”. Rękopis ten bywa używany w dyskusji o tetragramie. W niektórych notach marginalnych kodeks potwierdza wykorzystanie greckiej transliteracji ΙΑΩ dla imienia Bożego lub też błędnej transkrypcji tetragramu za pomocą greckich liter ΠΙΠΙ.
Około siedemdziesiąt miejsc wymienionych w Onomasticonie zaznaczono na marginesie ksiąg Ezechiela i Lamentacji.
Dzieje Kodeksu Rękopis powstał w Egipcie, nie później niż w VI wieku. Wydaje się, że pozostał tam aż do wieku IX ponieważ korekta uncialna oraz adnotacje w tekście wykazują cechy charakterystyczne dla egipskich kopistów. Z Egiptu na południe Włoch kodeks trafił przed XII wiekiem, a stamtąd do Francji, gdzie stał się własnością opactwa St. Denys położonego niedaleko Paryża. Rene Marchal, od którego pochodzi nazwa kodeksu, otrzymał rękopis z opactwa St. Denis. Z biblioteki Marchala trafił w ręce kardynała François de La Rochefoucaulda, który z kolei podarował go Collège de Clermont, słynnej szkole jezuitów w Paryżu. W końcu, w 1785 roku, został zakupiony dla Biblioteki Watykańskiej, gdzie znajduje się do dziśC. v. Tischendorf, Nova Collectio 4 (1869), str. XIX.
Kodeks znany był Bernardowi de Montfaucon i Giuseppe Bianchiniemu. Tekst kodeksu został wykorzystany przez J. Moriusa, Wettsteina, de Montfaucona. Został skolacjonowany przez Jamesa Parsonsa i wydany przez Konstantina von Tischendorfa w czwartym tomie Nova Collectio 4 (1869)C. v. Tischendorf, Nova Collectio 4 (1869), str. 225-296, str. 225-296, oraz w IX tomie Nova Collectio 9 (1870), str. 227-248. Giuseppe Cozza-Luzi wydał jego tekst w 1890 rokuGiuseppe Cozza-Luzi, Prophetarum codex Graecus Vaticanus 2125 (Romae, 1890).
W 1890 roku Antonio Ceriani zasugerował, że tekst kodeksu reprezentuje recenzję hezychiańską. Jednak zawiera swobodne heksaplarne dodatki, co może oznaczać, że przekazuje obszerne partie przekładów Akwili, Symmachusa, Teodocjona oraz Septuaginty w recenzji heksaplarnej.
Kodeks jest przechowywany w Bibliotece Watykańskiej (Vat. gr. 2125).
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Manuskrypty biblijne z VI wieku Kategoria:Rękopisy Septuaginty