Murbach – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Grand Est, w departamencie Górny Ren. Położona jest w płd.-wsch. części Wogezów, w środkowych partiach wąskiej doliny potoku Murbach, spływającego na wschód do rzeki . Cały jej teren leży w obrębie regionalnego parku krajobrazowego (Parc naturel régional des Ballons des Vosges), w bezpośrednim sąsiedztwie najwyższego szczytu Wogezów Grand Ballon (1424 m). Najbliższym większym miastem jest oddale o ok. 5 km Guebwiller, z którym łączy Murbach jedyna prowadząca do miejscowości droga D 40 II. Osada powstała przy opactwie książęcym Murbach, założonym w tym miejscu w 1. połowie VIII w.; obecny herb miejscowości Murbach był herbem tego opactwa. Romański , pozostałość kościoła opactwa Murbach, jest wybitnym zabytkiem architektury romańskiej.
centruj|mały|300x300px|Gmina Murbach i jej otoczenie
Historia Osada powstała w średniowieczu przy opactwie książęcym Murbach, założonym w 727 r. przez książąt alzackich i wędrownego biskupa, przybyłego tu z klasztoru Reichenau, Pirmina. Opactwo Murbach, od początku XVI w. jako opactwo książęce (niem. Fürstabtei, łac. abbatia principi) czyli księstwo w obrębie Świętego Cesarstwa Rzymskiego, posiadało ogromne tereny w sąsiednich dolinach, gdzie leżały należące do Murbachu Guebwiller, Sankt Amarin i WattwillerNazwy miejscowości podano wg aktualnej pisowni francuskiej. Często odbiega ona od oryginalnych nazw niemieckich, które były współczesne dawnym dziejom Murbachu.. Kończący wojnę trzydziestoletnią w 1648 r. pokój westfalski, przyznawał Francji prawa do Alzacji, podkreślając jednak przynależność opactwa Murbach bezpośrednio do Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Tym samym zachowano status Murbachu jako księstwa (Reichsfürstentum), w obrębie którego leżała osada zwana wtenczas Belchenthal. Aż po rok 1650 zabudowania opactwa, zniszczonego podczas dekad wojennych, pozostawały niezamieszkałe. W drugiej połowie XVII wieku Ludwik XIV, powołując się na niejasne sformułowania w traktacie westfalskim, planował w ramach polityki zjednoczeniowej, przyłączyć do Francji resztę niemieckich dóbr książęcych. W 1680 r. Murbach jako opactwo wraz z osadą zostały anektowane przez koronę francuską. Osada Belchenthal wokół klasztoru Murbach nie rozrostała się, a wraz z przeniesieniem opactwa do Guebwiller w latach 40. XVIII w. całkowicie straciła znaczenie. pw. św. , który mnisi zamierzali przebudować w stylu barokowym, został częściowo rozebrany. Nie podjęto jednak dalszej budowy, więc zaczął popadać w ruinę. W 1764 r. jego nienaruszoną wschodnią część, prezbiterium i transept z dwiema wznoszącymi się nad nim wieżami, przekazano osadzie Belchenthal na kościół parafialny. Teren, gdzie stały wcześniej nawy kościoła, z czasem opróżniono z kamieni i materiału budowlanego i zamieniono na cmentarz. Kiedy w 1790 r. opactwo i księstwo Murbach na mocy reform porewolucyjnych przestało istnieć, osada przejęła jego nazwę – Murbach, zarzucając dotychczasową – Belchenthal. Traktat pokojowy, zawarty 10 maja 1871 r. i kończący wojnę francusko-pruską, przyznawał Alazję zjednoczonemu państwu niemieckiemu i wieś Murbach administracyjnie włączono do powiatu Gebweiler (Kreis Gebweiler) w okręgu Górna Alzacja (Bezirk Oberelsaß). Po I wojnie światowej cały ten obszar został na mocy postanowień traktatu wersalskiego przyznany Francji. W trakcie II wojny światowej zajmowały go wojska Wehrmachtu i były do 1944 r. zarządzane przez Niemcy. Następnie, wraz z innymi terenami na lewym brzegu górnego Renu, Murbach znalazło się w granicach republiki francuskiej.
Ze względu na różną przynależność państwową w przeszłości nazwa ‘Murbach’ ma odrębne wymowy: niemiecką, francuską i alzacką. centruj|mały|370x370px|Widok na Murbach z wieży kościelnej na starej (niedatowanej) fotografii
Demografia i gospodarka Według danych na ostatnie trzy stulecia, najwięcej mieszkańców miało Murbach w 2. połowie XIX w.: w 1861 r. było ich 314, najwyższą liczbę odnotowano na rok 1885 – 326 mieszkańców, a w 1900 r. jedynie 295 i w 1910 r. 271 mieszkańców. Po II wojnie światowej, w 1946 r., było ich 188, by na przełomie lat 70. i 80. spaść do 89 osób w 1982 r. Od 2006 r. liczba mieszkańców z roku na rok nieznacznie wzrasta: od 136 w 2006 r., 156 w 2016 r. i 164 w 2021 r..
centruj|mały|330x330px|Mapa infrastruktury i użytkowania gruntów w gminie Murbach w 2018 r. (CLC) Użytkowanie gruntów na obszarze gminy nie ma charakteru rolniczego, gdyż lasy i środowiska półnaturalne zajmowały w 2018 r. 90,9% powierzchni, tak samo zresztą jak w 1990 r. Szczegółowy podział użytkowania gruntów w 2018 r. według danych CLC był następujący: lasy (83,6%), użytki zielone (9,1%), krzewy i/lub roślinność zielna (7,3%).
Zabytki Murbach leży na szlaku alzackich zabytków architektury romańskiej La Route Romane d’Alsace. Z dawnych zabudowań klasztornych zachowały się dwa budynki z przełomu XVII–XVIII w. z łączącą je bramą wjazdową (wcześniej na teren opactwa), kaplica loretańska z 1663 r. na płd. stoku góry Hohrupf (tuż nad zabudowaniami) oraz wschodnia część, prezbiterium i transept, kościoła św. Leodegara, zbudowanego w latach ok. 1145-1155 r. – wybitnie cennego zabytku architektury romańskiej, zachowanego jedynie z nieznacznymi zmianami w stanie oryginalnym. Na szczycie góry Hohrupf, na granicy z leżącą na północ gminą Lautenbach, widoczne są niewielkie resztki ruin zamku Hohrupf (wzniesionego ok. 1230 r.), jednego z wielu zbudowanych nad okolicznymi dolinami przez opatów Murbachu.
Przypisy
Kategoria:Miejscowości w departamencie Górny Ren