thumb|Przedziały drugiej klasy w pociągu regionalnym. thumb|Przedziały drugiej klasy w nowym zespole trakcyjnym thumb|Siedzenia pierwszej klasy w Linku kolei czeskich Klasa – stosowany przez zarządy kolejowe podział wagonów pasażerskich ze względu na wygodę podróży, standard wyposażenia i usługi dodatkowe. Podróż klasą oferującą lepsze warunki wiąże się z wyższą ceną. Współczesną tendencją jest dążenie do zmniejszania różnic w komforcie podróży pomiędzy klasami – w takiej sytuacji ekwiwalentem wyższej ceny jest mniejsza zajętość miejsc i usługi dodatkowe (posiłki serwowane w cenie biletu, możliwość skorzystania ze specjalnej poczekalni etc.).
Zazwyczaj klasy oznaczane są cyframi, przy czym im niższa cyfra klasy, tym wyższy standard/więcej dodatkowych usług.
Ceny biletów Bilety poszczególnych klas mają różną cenę – współcześnie na kolejach europejskich, gdzie przeważnie kursują dwie klasy, najczęściej jest stosowana zasada, że na danej trasie cena biletu 1. klasy to 150% ceny biletu 2. klasy.
Historycznie w Europie (kiedy kursowały wagony trzech, a nawet czterech klas) przyjmowano nieco inną relację cen – jeśli na danej trasie cena biletu 3. klasy wynosiła 100%, to bilet 2. klasy kosztował 150%, 1. klasy 200%, a 4. klasy 50% lub 75%.
Przykłady podziału na klasy Anglia około 1835 r. (początek kolejnictwa) 1 klasa – kilkuosobowe pudła dyliżansów wyposażone w miękkie kanapy postawione po 3 na platformie kolejowej – pasażerowie schodkami wchodzili na platformę i wsiadali do "dyliżansu". 2 klasa – zamknięte pudła z drzwiami i oknami z zasłonami (później z szybami), pasażerowie siadali na półmiękkich siedzeniach wokół ściany pudła. 3 klasa – platforma zaopatrzona w otwierane barierki wokół i dach na słupkach, pasażerowie siadali na drewnianych ławach. 4 klasa – odkryta platforma zaopatrzona w otwierane barierki wokół, pasażerowie stali. Do 1850 r. 4 klasa została zlikwidowana i podział na klasy upodobnił się do systemu stosowanego w Europie.
Europa od 2. połowy XIX w. do połowy XX wieku 1 klasa – miękkie siedzenia, sześć osób w przedziale. 2 klasa – twarde lub półmiękkie, profilowane siedzenia, osiem osób w przedziale. 3 klasa – twarde, proste siedzenia, brak przedziałów. 4 klasa – wagony typu bydlęcego z ławkami naokoło, pasażerowie siadali głównie na bagażach. 4 klasa nie występowała na niektórych kolejach. Typowe pociągi składały się z wagonów klasy 2 i 3. Wagony 1 klasy kursowały tylko w pociągach jeżdżących po najważniejszych trasach. Wagony klasy 4 kursowały tylko w pociągach lokalnych w niektóre dni (przeważnie w dni, kiedy w okolicznych miasteczkach odbywały się jarmarki – wagony klasy 4 umożliwiały rolnikom dowiezienie na nie sprzedawanych produktów szybciej niż wozami konnymi).
Po I wojnie światowej 4 klasa zanikła, natomiast 3 klasa zaczęła zanikać tuż przed II wojną światową i ostatecznie znikła do lat 60. (na PKP 3 klasa została zlikwidowana w 1956 r.).
Europa od połowy XX w. do dzisiaj (także PKP)
1 klasa: w wagonach przedziałowych z miejscami do siedzenia: 6 miejsc w przedziale, specjalne przedziały z 4 miejscami do siedzenia dostępne na niektórych kolejach w pociągach wyższych kategorii (np. na PKP są to tzw. przedziały menedżerskie). w wagonach bezprzedziałowych z miejscami do siedzenia po 3 miejsca w rzędzie, w wagonach sypialnych: przedziały typu LUX (1- i 2-osobowe przedziały z dodatkową własną toaletą i prysznicem), przedziały 1-osobowe zwykłe (jedno łóżko i umywalka), przedziały 2-osobowe zwykłe (dwa łóżka i umywalka) na niektórych kolejach – na PKP takie przedziały są zaliczane do klasy 2. 2 klasa: w wagonach przedziałowych z miejscami do siedzenia: 4 miejsca w przedziale (dotyczy pociągów najwyższej kategorii, np. Express InterCity Premium) 6 miejsc w przedziale (dotyczy pociągów wyższych kategorii, jak np. InterCity, EuroCity, Express InterCity i nowo budowanych), 8 miejsc w przedziale. (dotyczy pociągów niższych kategorii, np. TLK i starszego taboru) w wagonach bezprzedziałowych z miejscami do siedzenia: 3 miejsca w rzędzie (dotyczy pociągów wyższych kategorii, jak np. InterCity i EuroCity oraz wagonów z fotelami wypoczynkowymi tzw. Sleeperette), 4 miejsca w rzędzie, w wagonach sypialnych: przedziały 2-osobowe zwykłe (dwa łóżka i umywalka) na niektórych kolejach (np. PKP), przedziały 3-osobowe zwykłe (trzy łóżka i umywalka), przedziały 4-osobowe zwykłe (cztery łóżka i umywalka) – przedziały takie są spotykane w wagonach kursujących z Rosji lub Ukrainy. w kuszetach sześć (rzadko 4 – wyższa dopłata) miejsc do leżenia – do lat 1990 kuszety z 4 miejscami często były zaliczane do klasy 1.
3 klasa (i wyjątkowo 4) jest spotykana tylko w pociągach retro.
Powyższy podział nie jest stosowany powszechnie w niektórych krajach byłego ZSRR (np. Rosja, Ukraina, Białoruś), ale nawet tam są wprowadzane jego elementy.
Pewne odmienności w niektórych krajach: Wielka Brytania i Irlandia – przyjęte jest nieco inne nazewnictwo klas: pierwsza i standardowa (stanowiąca odpowiednik klasy 2) (ang. first class and standard class); Norwegia: historycznie stosowano inne nazewnictwo klas – klasa ekonomiczna (odpowiednik 2) i standardowa (odpowiednik 1); obecnie nie ma podziału na klasy, ale każdy podróżny może uiścić dopłatę do komfortu dającą prawo do korzystania z dodatkowych usług (podróżni kupujący za granicą bilety wieloprzejazdowe zaliczane do 1 klasy są traktowani podczas każdej podróży jako tacy, którzy uiścili tę dopłatę). Hiszpania w części pociągów występują klasy: turystyczna (2.), preferencyjna (1.) i czasami biznesowa (1. z dodatkowymi usługami). Litwa – podział na klasy jest tutaj skomplikowany, ponieważ koleje litewskie wymieniają tabor z postradzieckiego (podział na klasy omówiony dalej) na europejski (z typowym podziałem na klasy), a ponadto przez Litwę jeżdżą pociągi tranzytowe z Rosji i Białorusi. Występują klasy: 1 klasa – przedziały dwuosobowe z miejscami leżącymi (L 1 Kl. – najwyższa dopłata), przedziały czteroosobowe z miejscami leżącymi (K 1 Kl. – niższa dopłata), przedziały sześcioosobowe z miejscami siedzącymi (M 1 Kl. – bez dopłaty); 2 klasa – przedziały ośmioosobowe z miejscami siedzącymi (S 2 Kl.) i wagony bezprzedziałowe z miejscami leżącymi typu „płackarta” (O 2 Kl.); 3 klasa – wagony bezprzedziałowe z miejscami siedzącymi (S 3 Kl.).
Podział na dwie klasy wprowadzono w Polsce 1 czerwca 1956 roku, kiedy to zlikwidowano ówczesną klasę 1 (wagonów tego rodzaju było bardzo niewiele). Pozostałym dwóm klasom zmieniono oznaczenie – dawna klasa druga stała się pierwszą, zaś trzecia – drugą.
Niektóre kraje byłego ZSRR (np. współczesny pociąg Kolei Transsyberyjskiej)
1 klasa (luksus) – zamknięte przedziały z umywalką, po dwa łóżka w każdym. 2 klasa (kupe / CB) – zamknięte przedziały, po cztery łóżka w każdym. 3 klasa (plackarta) – boksy bez drzwi po 6 łóżek (4 "kupiejnyje" i 2 boczne) i 6 osób, z miejscówkami 4 klasa (obszczij) – boksy bez drzwi 6-8 osób, generalnie wagony jak klasa 3, ale bez miejscówek. Podział ten jest przyjęty przede wszystkim w Rosji, na Ukrainie i Białorusi. Jednakże w tych krajach wraz z wprowadzaniem taboru typowego dla reszty Europy wprowadzany jest tamtejszy podział na klasy (dotyczy to głównie wagonów z miejscami do siedzenia oraz przedziałów sypialnych z własną toaletą i prysznicem). Podział powyższy spotkamy też w wagonach Kazachstanu, Kirgistanu, Uzbekistanu, które jadą z lub do Moskwy. Klasa Plackarta nie opuszcza raczej terytorium byłego ZSRR, stąd np. pociąg relacji: Moskwa – Pekin, Ułan-Bator, to wagony typu: Kupe/CB, lub LUX. W Rosji jest też przyjęty zwyczaj, że na trasy powyżej 1000 km Każdy wagon musi być sypialny czyli nie jadą wagony klasy obszczij, choć zdarzają się wyjątki.
Współczesne pociągi w Chinach Podział na klasy jest odrębny w pociągach dużych prędkości oraz zwykłych. Klasy w pociągach dużych prędkości (wszystkie klasy posiadają klimatyzację): Second Class — wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 3+2. First Class — wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 2+2. Superior Class — wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 2+1. Business Class — wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 2+1. Fotele można wysuwać do przodu, aby przekształcić je w leżankę. Soft Sleeper — klasa ta występuje w 2 aranżacjach miejsc (Old Soft Sleeper i New Soft Sleeper, aranżacja zależy od konkretnego pociagu a ceny biletów są identyczne dla obu). Old Soft Sleeper to zamykane przedziały z 4 leżankami (po 2 na ścianie). New Soft Sleeper to leżanki równoległe do ścian wagonu rozmieszczone po 2 po każdej stronie przejścia oraz wyposażone w zasłony. Deluxe Soft Sleeper — zamykane przedziały z 2 leżankami na 1 ścianie (na drugiej jest umieszczona kanapa do siedzenia). Klasy w pociągach zwykłych: Hard Seat — wagony bezprzedziałowe bez klimatyzacji z fotelami w układzie 3+2. Soft Seat — klimatyzowane wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 2+2. Hard Sleeper — wagony z otwartymi boksami po 6 leżanek (po 3 na ścianie). Soft Sleeper — wagony z zamykanymi przedziałami z 4 leżankami (po 2 na ścianie). Deluxe Soft Sleeper — zamykane przedziały z 2 leżankami na 1 ścianie (na drugiej jest umieszczona kanapa do siedzenia).
Współczesne pociągi w Indiach Na kolejach indyjskich istnieje 8-11 klas (stosowane jest 11 skrótów klas na biletach, ale 3 tak wyróżniane klasy uważne są za odmiany innych klas): Unreserved General Class (skrót: UR albo GN) — wagony bezprzedziałowe z twardymi (czasem wyściełanymi) ławami, wagony nie są klimatyzowane, rezerwacja miejsca nie jest wymagana (w przeciwieństwie do pozostałych klas). Second Seating inaczej Second Class (skrót: 2S) — wagony bezprzedziałowe z wyściełanymi ławami (czasami np. w pociągach Jan Shatabdi z indywidualnymi fotelami) z miejscami siedzącymi w układzie 3+3, wagony nie są klimatyzowane. Sleeper Class (skrót: SL) — wagony z otwartymi boksami po 6 leżanek (po 3 na ścianie) oraz leżankami równoległymi do ściany wagonu (po drugiej stronie korytarza) po 2 leżanki jedna nad drugą naprzeciw boksu, wagony nie są klimatyzowane. Three Tier Air Conditioned Class (skrót: 3A albo AC3) — układ miejsc jak w klasie SL, ale wagony są klimatyzowane i pasażerowie otrzymują pościel oraz ręczniki. Air-conditioned 3-tier Economy (skrót: 3E) — odmiana klasy 3A, w której równolegle do ściany wagonu umieszczone są 3 leżanki zamiast 2. Two Tier Air Conditioned Class (skrót: 2A albo 2AC albo AC2) — wagony z otwartymi boksami po 4 leżanki (po 2 na ścianie) oraz leżankami równoległymi do ściany wagonu (po drugiej stronie korytarza) po 2 leżanki jedna nad drugą naprzeciw boksu, zarówno boksy, jak i leżanki równoległe do ściany wagonu do 2020 r. miały zasłony (usunięte podczas pandemii SARS-CoV-2), wagony są klimatyzowane, pasażerowie otrzymują pościel oraz ręczniki. First Class Air Conditioned (skrót: 1AC albo AC1 albo 1A) — klimatyzowane wagony z zamykanymi przedziałami z leżankami (szerszymi niż w poprzednich klasach), pasażerowie otrzymują pościel, ręczniki itd. W przedziałach mogą być albo 4 leżanki (po 2 na ścianie) albo 2 (na jednej ścianie) — podróżny nie może wybrać rodzaju przedziału (tylko personel w kasach ma taką możliwość, ale powinien stosować się do regulacji przewoźnika — w przedziałach z 2 leżankami lokowane są pary, a w tych z 4 rodziny oraz indywidualni podróżni, jednakże nie zawsze jest to przestrzegane). First Class (skrót: FC) — układ miejsc, jak w klasie AC1, ale wagony nie są klimatyzowane i podróżni nie otrzymują pościeli oraz ręczników. Klasa ta zanika (zastępowana jest klasą AC2). Air Conditioned Chair Car (skrót: CC) — klimatyzowane wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 3+2, pasażerowie otrzymują posiłek. Executive Air Conditioned Chair Car (skrót: 1A albo EC) — klimatyzowane wagony bezprzedziałowe z fotelami w układzie 2+2, pasażerowie otrzymują posiłek (lepszy niż w klasie CC). Klas ta występuje w nielicznych pociągach.