Zamek w Bobolicach (Zamek Bobolice) – zamek warowny we wsi Bobolice w powiecie myszkowskim, w gminie Niegowa. Wzniesiony w połowie XIV w., na polecenie Kazimierza III Wielkiego, jako część systemu obronnego Orlich Gniazd. Leży na skalistym wzgórzu o wysokości 360 m n.p.m. na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Odbudowany z ruiny na początku XXI w.
Decyzją z 8 lutego 1961 r. ówczesne ruiny zamku wpisano do rejestru zabytków; po odbudowie zamku dokonanej w XXI w. wpisu w rejestrze nie zmieniono (stan na maj 2025)Rejestr zabytków. Bobolice..
Historia XIV wiek mały|lewo|Orle Gniazda Według przekazów Jana z Czarnkowa i Jana Długosza, zamek został wzniesiony przez króla Kazimierza III Wielkiego, w ramach systemu obronnego granicy Korony Królestwa Polskiego od strony Śląska (tzw. Orle Gniazda).
W dokumentach historycznych brak jest dokładnych wzmianek dotyczących daty budowy zamku, jednakże, opierając się na analizie wydarzeń historycznych oraz poszczególnych etapów życia Kazimierza Wielkiego, można stosunkowo precyzyjnie ustalić, że musiało to nastąpić w latach 1350–1352.
Po bezpotomnej śmierci Kazimierza, majętność przeszła pod władanie jego siostrzeńca i nowego króla Polski – Ludwika Węgierskiego, który w 1370 roku, z okazji swej koronacji, nadał zamek na prawie lennym Władysławowi, księciu opolskiemu, który z kolei włączył zamek wraz z przynależnymi do niego ziemiami do księstwa wieluńskiego.
W 1379 roku Władysław przekazał zamek i otaczające grunty, pochodzącemu z Węgier, Andrzejowi Schony de Barlabas, zwanego również Andrzejem Węgrem. W późniejszych latach, Andrzej tytułował się mianem „z Bobolic”, od władanych przez niego ziem.
Król Ludwik zmarł w 1382 roku nie pozostawiając po sobie męskiego potomka, z tego względu sukcesorem królestwa pozostała najmłodsza córka, Jadwiga z Andegawenów. Podczas odbywającego się w 1383 roku zjazdu politycznego w Sieradzu, polska szlachta wystosowała postulat, który miał na celu zobowiązanie przyszłej królowej Polski, do przywrócenia Królestwu Polskiemu zamku w Bobolicach oraz innych zamków i miast, które ojciec Jadwigi, nadał wspomnianemu wcześniej Władysławowi.
Jadwiga przejęła tron królestwa w 1384 roku w wieku 11 lat. W 1386 roku, bierze ślub z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, który jeszcze w tym samym roku zostaje koronowany jako król Polski – Władysław II. Zobowiązanie Jadwigi do odzyskania zamku bobolickiego zostało spełnione w okolicach 1396 roku, przez jej męża, który w trakcie trwającej z księciem opolskim Władysławem, wojnie, zdobył Opole, po trwającym oblężeniu.
Andrzejowi z Bobolic udało się bez szwanku przetrwać ten konflikt. Już podczas trwania wojny pomiędzy Władysławami, układa sobie poprawne stosunki z królem. W 1394 roku udało mu się otrzymać prawo do zarządzania swoimi majątkami według niemieckiego systemu prawnego. Jagiełło uznał tym samym własność Andrzeja do zamku Bobolice i zagwarantował sobie jego lojalność.
XV wiek mały|lewo|Pozostałości ścieżki łączącej zamek w Mirowie z zamkiem w Bobolicach Andrzej ożenił się z bliżej nieznaną Małgorzatą, z którą miał córkę o imieniu Anna. W pewnym czasie stało się pewne, że Andrzej nie pozostawi po sobie żadnego męskiego potomka, z tego powodu, jego córka, podczas zaślubin ze Stanisławem Szafrańcem z Młodziejowic herbu Starykoń, otrzymała w wianie zamek Bobolice, wraz z licznymi okolicznymi dobrami.
W 1408 roku umiera Stanisław Szafraniec, pozostawiając po sobie niepełnoletniego wówczas syna, również Stanisława. Anna z Bobolic wyszła drugi raz za mąż, za Mściwoja z Wierzchowisk herbu Lis II. Rok później zostaje zawarte porozumienie pomiędzy młodym Stanisławem Szafrańcem z Młodziejowic a jego matką i drugim mężem. Zgodnie z tym porozumieniem zamek Bobolice zostanie podzielony po połowie między Stanisławem a jego matką, po osiągnięciu przez niego pełnoletności. Wkrótce, bo w 1413 roku, umiera również sam Andrzej z Bobolic, na którym zakończyło się istnienie rodu Schony de Barlabas herbu Amadej w linii męskiej.
Do ostatecznego przypieczętowania podziału ziem doszło w 1426 roku, kiedy to część zamku należącą do Anny z Bobolic przejmują jej dzieci z drugiego małżeństwa – Andrzej, Dorota, Anna, Elżbieta i Katarzyna, wraz z ich ojcem Mściwojem. Zgodnie z zapisem sądowym, obie strony miały podzielić się zamkiem po połowie, stając się tym samym własnością dwóch rodów. Prawomocność umowy została zakłócona w 1441 roku, kiedy to Andrzej z Wierzchowisk, syn Mściwoja, wraz z „trzydziestką szlachty i setką pomocników”, napadł zbrojnie na zamek i zrabował przyrodniemu bratu zboże oraz bydło. Spór zakończył się dopiero w 1445 roku, kiedy to Mściwój z synem Andrzejem sprzedali swoją połowę Piotrowi Szafrańcowi z Pieskowej Skały, za „700 grzywien i 2 konie, o wartości 100 grzywien każdy”.
Wkrótce jednak, Piotr Szafraniec oddaje w zastaw Florianowi z Knyszyna herbu Jelita swoje dobra majątkowe, w tym zamek w Bobolicach, długu najwidoczniej nie udało mu się spłacić, ponieważ w 1447 roku odsprzedał zamek Andrzejowi Tresce herbu własnego. Treska dokonuje rozbudowy zamku, powiększa jego część mieszkalną i zabudowania majdanu gospodarczego. W tym czasie charakter zamku zmienił się do roli punktu administracji okolicznych dóbr rodu Tresków. Budowla nadal pełniła znaczną rolę w perspektywie obronności Królestwa Polskiego, albowiem w roku 1456 zobowiązany był do wystawienia dwóch pieszych rycerzy na potrzeby wojenne.
W 1484 roku Andrzej Treska umiera, a jego synowie – Serafin i Jerzy, jeszcze w tym samym roku oddają Bobolice w zastaw, za 1000 florenów węgierskich, Andrzejowi Rzeszowskiemu herbu Półkozic. Niedługo później, ci sami bracia, musieli sprzedać zamek Andrzejowi, Janowi i Stanisławowi, synom wówczas nieżyjącego, Andrzeja Rzeszowskiego. Transakcja opiewała na 600 florenów węgierskich. W 1486 roku, Rzeszowscy sprzedali zamek za 1600 florenów węgierskich Mikołajowi Krezie herbu Ostoja wraz z innymi włościami.
XVI wiek Mikołaj Kreza starszy zmarł w 1506 roku, wówczas właścicielem zamku został jego syn, również Mikołaj, mąż Anny Szafraniec herbu Starykoń. W okolicach 1560 roku zamek w Bobolicach zostaje przebudowany, tracąc przy tym swój średniowieczny charakter i zajmując rolę rezydencji rodzinnej. Krezowie najprawdopodobniej dostosowali zamek do warunków mieszkalnych, rozbudowując przede wszystkim te partie, które służyły wygodzie mieszkańców'. mały|Jan Zamoyski bierze do niewoli arcyksięcia Maksymiliana III Habsburga w 1588 roku Mikołaj Kreza młodszy zmarł w 1567 roku, a w 16 marca 1574 roku jego synowie dokonali w Krakowie podziału dóbr rodzinnych. Zamek przypadł najstarszemu z synów, Janowi Krezie. Jan poślubił księżniczkę, Małgorzatę z rodu Sanguszków herbu własnego i planował rozbudować swoją rezydencję.
Plany zostały pokrzyżowane w grudniu 1587 roku, kiedy to pretendent do polskiego tronu, arcyksiążę Maksymilian III Habsburg, najechał na zamek bobolicki. Niektóre wzmianki opisują znaczne szkody, jakie doznał zamek podczas najazdu, choć publikacje naukowe wykluczają taki przebieg wydarzeń. W rzeczywistości zamek został poddany przez ówczesnych właścicieli, przez co udało mu się uniknąć ewentualnych szkód. W styczniu 1588 roku został ostatecznie odbity przez wojska hetmana Jana Zamoyskiego herbu Jelita.
Jan Kreza mocno zadłużył cały swój majątek u Walentego Tęgoborskiego, Jana Kuczkowskiego, Stanisława Giebułtowskiego, Floriana Cieklińskiego i Mikołaja Silnickiego, którzy sprzedali w 1588 roku, zajęte ziemie wraz z Zamkiem Bobolice, archidiakonowi, Stanisławowi Fogelwederowi herbu własnego, co 26 marca 1589 roku zeznał przez sądem hrabia Stanisław Tarnowski herbu Leliwa, a następnie potwierdził król Zygmunt III Waza.
XVII wiek mały|lewo|Epitafium Katarzyny Fogelweder z 1575 roku na dawnym Cmentarzu Mariackim Fogelwederowie herbu własnego należeli do najznakomitszych rodzin na polskim dworze. Była to szwajcarska rodzina z miasta St. Gallen, która do Polski przybyła już w XV wieku. Wspomniany Stanisław Fogelweder, wszystkie swoje dobra przekazał bratankom – Andrzejowi, Justowi i Stanisławowi. Widocznie zamek bobolicki przypadł Stanisławowi, ponieważ w źródłach historycznych występuje jako dziedzic Bobolic. Z tym tytułem występuje również Bogusław Fogelweder, syn wspomnianego Stanisława i Elżbiety Bużyńskiej herbu Lis. Fogelwederowie dokonują znacznej przebudowy Zamku Bobolice i nadają mu nową formę, która przetrwa w niezmienionym kształcie do początków XIX wieku.
Bogusław Fogelweder zmarł w 1618 roku. Pozostawił po sobie dwójkę dzieci, Marcina oraz Annę. Choć zgodnie z zapisami historycznymi Marcin opisywany jest jako dziedzic Bobolic, ostatecznie zamek musiał przypaść Annie, skąd trafił do rodziny Chodakowskich herbu Dołęga, w wyniku jej małżeństwa ze Stanisławem Chodakowskim. mały|Obrona Jasnej Góry podczas potopu szwedzkiego, obraz Januarego Suchodolskiego (1655) Publikacje internetowe formułują hipotezę, zgodnie z którą w 1657 roku zamek miał zostać zdobyty i zniszczony przez wojska szwedzkie podczas potopu szwedzkiego, a od tego czasu pozostawał niezamieszkany. Historycy próbują uzasadnić tezę o spaleniu zamku przez Szwedów w 1657 roku faktem, że w 1683 roku, przed wyruszeniem na bitwę pod Wiedniem, król Jan III Sobieski, zamiast nocować w bobolickim zamku, zdecydował się na nocleg pod namiotem. Informacje te należy traktować ze szczególnym dystansem, ponieważ nie istnieją żadne źródła historyczne, które mogą potwierdzić taki przebieg wydarzeń.
Stanisław Chodakowski i Anna Fogelweder pozostawili po sobie pięcioro potomków: synów Adama, Jana, Kazimierza i Bogusława oraz córkę, Konstancję Barbarę. W 1671 roku Konstancja pozwała swoich braci o należną jej część Bobolic.
W 1674 roku rodzeństwo ostatecznie dzieli majątek w taki sposób, że twierdza staje się własnością Bogusława Chodakowskiego. Bogusław ożenił się z Marią Magdaleną von Rauthen h. wł., z którą ma troje dzieci – Konstancję, Mikołaja i Jerzego. Ten stan rzeczy jeszcze bardziej komplikuje rodzinny podział majątku, z tego powodu rodzeństwo decyduje się wydzierżawić majątek Bobolice, wraz z zamkiem, Janowi Franciszkowi Rutkowskiemu herbu Pobóg, podstolemu dobrzyńskiemu. Dzierżawę potwierdza zachowany inwentarz z 1700 roku, zgodnie z którym Rutkowski wykorzystywał zamek dla potrzeb mieszkalnych i gospodarczych.
Jeszcze w 1690 roku majątek Bobolice pozostawał w rękach Rutkowskiego, jednakże z powodu znacznego zadłużenia zapisy na nim mają Młodzianowscy, Kozicka, Zalewski, Dawidowicz, Salomonowicz, oraz Kazimierz Męciński, choć w rzeczywistości zamek jest własnością dwóch właścicieli – w połowie Kazimierza Męcińskiego i w połowie Jerzego Chodakowskiego.
XVIII wiek Ostatecznie zamek zostaje odebrany spod dzierżawy Rutkowskiego, a część należąca do Chodakowskich, zgodnie z zachowanymi aktami rodowymi z Biblioteki Kórnickiej, została wykupiona przez Kazimierza Józefa Męcińskiego (zm. 1703). Następnie, posiadłość trafiła w ręce jego syna, Wojciecha Męcińskiego (1691–1752), który z kolei pozostawił ją swemu synowi, Adamowi Męcińskiemu (1740–1805).
W 1801 roku, Adam Męciński, jako pierwszy członek swojego rodu, uzyskał dziedziczny tytuł hrabiowski (zob.: Męciński) w Galicji. Gdy zmarł, dobra podzielili między sobą jego synowie – Wojciech, Stanisław i Jan. W dniu 26 marca 1808 roku dokonano ostatecznego podziału majątku. Zgodnie z umową, jedynym właścicielem dóbr rozpościerających się wokół Żarek (w tym Bobolic) miał zostać hrabia Jan Męciński, w zamian za co zobowiązał się zapłacić braciom 1.270.000 złotych.
XIX wiek mały|Zamek w Bobolicach na obrazieZ grzybobrania, autorstwa Franciszka Kostrzewskiego (1862) W dniu 29 maja 1806 roku hrabia Wojciech Męciński (1760–1839) kupuje dobra Bobolice i Niegowa od swojego brata, hrabiego Jana Męcińskiego, za kwotę 700.000 złotych. 17 lutego 1838 roku Wojciech sprzedaje zamek Bobolice Tomaszowi Teofilowi Jarzyńskiemu za kwotę 10.000 ówczesnych złotych.