thumb|Ciemiężyca zielona, cała roślina jest trująca Rośliny trujące – rośliny zawierające tylko w niektórych swoich częściach lub w całym organizmie roślinnym substancje trujące, toksyczne dla zwierząt (w tym człowieka), mogą to być takie substancje chemiczne jak np.: alkaloidy i glikozydy.
Liczne gatunki roślin w większym lub mniejszym stopniu zawierają substancje trujące dla człowieka, jak i zwierząt, zarówno domowych, jak i dzikich. Trucizny te chronią rośliny głównie przed zjadaniem przez zwierzęta roślinożerne, czasami przed niektórymi pasożytami i chorobami.
Rośliny trujące często można rozpoznać po nieprzyjemnym zapachu lub ostrym, piekącym smaku. Zwierzęta na ogół rozpoznają rośliny trujące i omijają je – jednak nie zawsze. Ludzie nauczyli się doświadczalnie rozpoznawać rośliny trujące, w większości zbadano chemiczny skład ich trucizn i oddziaływanie na ludzi i zwierzęta. Lista roślin trujących i zawartość w nich substancji trujących nie jest jednak jeszcze zamknięta.
Niektóre rośliny tracą swe własności trujące po wysuszeniu – siano nie ma już własności trujących, niektóre zachowują je po wysuszeniu i długotrwałym nawet przechowywaniu. Różny jest też rozkład trucizn w roślinie. U wielu gatunków występują one w różnym stopniu w całej roślinie, u niektórych gatunków trujące są tylko określone części rośliny, np. korzenie, nasiona, ziele. Ilość trującej substancji w roślinie zależy też od wielu czynników, m.in. od pory roku (np. zimowit jesienny najbardziej trujący jest na wiosnę), od nasłonecznienia, gleby, wilgotności itp.
Różna jest też wrażliwość zwierząt na te same trucizny, np. cis pospolity jest znacznie bardziej trujący dla koni, niż dla innych zwierząt roślinożernych. Przebieg zatrucia zależy od ilości spożytej rośliny i sposobu spożycia. Także rośliny słabo trujące mogą spowodować ciężkie zatrucie, a nawet śmierć, gdy zostały spożyte w większych ilościach.
Wiele roślin leczniczych jest równocześnie roślinami trującymi – wszystko zależy od dawki i od sposobu użycia. Nawet niektóre rośliny uprawne, uprawiane dla celów spożywczych są trujące (szczególnie rośliny przyprawowe), gdy zostaną wykorzystane w niewłaściwy sposób, lub w nadmiernych ilościach.
Zawartość trucizn w roślinach zmienia się też w czasie ich cyklu rozwojowego. U niektórych gatunków np. można spożywać młode pędy, podczas gdy dorosłe okazy są trujące (lub odwrotnie). Wiele jest też roślin trujących wśród roślin ozdobnych.
Rośliny trujące w polskiej florze, dziko rosnące oraz uprawne Lista wymienionych poniżej gatunków roślin z polskiej flory obejmuje wszystkie trujące, dziko rosnące gatunki roślin naczyniowych oraz większość roślin uprawnych. Z bardzo licznej i dynamicznie rozszerzającej się listy roślin ozdobnych obcego pochodzenia uwzględnione są tylko bardziej rozpowszechnione w uprawie gatunki. Wśród autorów opracowań, na podstawie których sporządzona została lista istnieją pewne rozbieżności, co do zaliczania niektórych gatunków do roślin trujących. Niektóre z wymienionych poniżej gatunków cytowane są tylko przez jednego, lub dwóch z autorów tekstów źródłowych.
A arnika górska (Arnica montana)
B bagno zwyczajne (Ledum palustre) – ziele, szczególnie młode liście bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium) – liście, nasiona blekot pospolity (Aethusa cynapium) – cała roślina bluszcz pospolity (Hedera helix) bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) – ziele bodziszek czerwony (Geranium sanguineum) – cała roślina buk pospolity (Fagus sylvatica) – orzechy, liście bukszpan zwyczajny (Buxus sempervirens) bylica austriacka (Artemisia austriaca) bylica boże drzewko (Artemisia abrotanum) bylica piołun (Artemisia absinthium) – ziele, kwiaty bylica polna (Artemisia campestris) bylica pontyjska (Artemisia pontica) bylica pospolita (Artemisia vulgaris) – ziele, kwiaty
C cebulica dwulistna (Scilla bifolia) – cała roślina cebulica syberyjska (Scilla cernua = S. sibirica) chamedafne północna (Chamaedaphne calyculata) chrzan pospolity (Armoracia rusticana) – liście trujące dla krów cieciorka pstra (Coronilla varia) – ziele ciemiernik cuchnący (Helleborus foetidus) – cała roślina ciemiernik biały (Helleborus niger) – cała roślina ciemiernik czerwonawy (Helleborus purpurascens) ciemiernik gajowy (Helleborus dumetorum) ciemiernik zielony (Helleborus viridis) – cała roślina ciemiężyca biała (Veratrum album) – cała roślina ciemiężyca czarna (Veratrum nigrum) – cała roślina ciemiężyca zielona (Veratrum lobelianum) – cała roślina ciemiężyk białokwiatowy (Vincetoxinum hirundinaria) – cała roślina cis pospolity (Taxus baccata) – cała roślina z wyjątkiem osnówki nasion cyklamen purpurowy (Cyclamen purpurascens) czeremcha zwyczajna (Padum avium) – liście, kora, kwiaty, nasiona, owoce czermień błotna (Calla palustris) – cała roślina czerniec gronkowy (Actaea spicata) – korzenie, sok, owoce czworolist pospolity (Paris quadrifolia) – cała roślina czyściec leśny (Stachys sylvatica) – ziele czyściec prosty (Stachys recta) – ziele czyściec roczny (Stachys annua) – ziele
D dyptam jesionolistny (Dictamnus albus) – korzeń dziurawiec czteroboczny (Hypericum maculatum) – ziele dziurawiec kosmaty (Hypericum hirsutum) – ziele dziurawiec rozesłany (Hypericum humifusum) – ziele dziurawiec skąpolistny (Hypericum montanum) – ziele dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) – ziele
F farbownik lekarski (Anchusa officinalis) – ziele
G glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus) – cała roślina gnidosz błotny (Pedicularis palustris) – ziele, nasiona gnidosz rozesłany (Pedicularis sylvatica) – ziele, nasiona gorczyca biała (Brassica hirta, Sinapsis alba) – ziele, szczególnie nasiona gorczyca czarna (Brassica nigra) – ziele, szczególnie nasiona gorczyca polna (Brassica arvensis, Sinapsis arvensis) – ziele, szczególnie nasiona gorczyca sarepska (Brassica juncea) – ziele, szczególnie nasiona goryczka trojeściowa (Gentiana asclepiadea) – cała roślina goryczka wąskolistna (Gentiana pneumonanthe) – cała roślina grążel żółty (Nuphar lutea) – kłącze i kwiaty groszek żółty (Lathyrus pratensis) – cała roślina, głównie nasiona i kwiaty gryka tatarka (Fagopyrum tataricum) – cała roślina gryka zwyczajna (Fagopyrum sagitatum) – ziele grzybienie białe, lilia wodna (Nymphaea alba) – cała roślina grzybienie północne (Nymphaea candida) – cała roślina gwiazdnica pospolita (Stellaria media) – ziele gwiazdnica trawiasta (Stellaria graminea) – cała roślina
I iwa rzepieniolistna (Iva xanthifolia)
J jałowiec pospolity (Juniperus communis) – pędy, owoce, szpilki jałowiec sabiński (Juniperus sabina) – pędy, owoce, szpilki janowiec barwierski (Genista tinctoria) – ziele, nasiona janowiec ciernisty (Genista germanica) – ziele, nasiona jaskier Baudota (Ranunculus baudoti = R. peltatus) jaskier bluszczolistny (Ranunculus hederaceus = Batriachum hederaceus) jaskier bulwkowy (Ranunculus bulbosus) – cała roślina jaskier fałszywy (Ranunculus fallax) jaskier gajowy (Ranunculus nemorosus = R. serpens) jaskier iliryjski (Ranunculus illyricus) – cała roślina jaskier jadowity (Ranunculus sceleratus) jaskier kaszubski (Ranunculus cassubicus) jaskier kosmaty (Ranunculus lanuginosus) jaskier krążkolistny (Ranunculus circinatus) jaskier leżący (Ranunculus reptans) jaskier lodnikowy (Ranunculus glacialis) jaskier ostry (Ranumculus acris) – cała roślina jaskier platanolistny (Ranunculus platanifolius) jaskier płomiennik (Ranunculus flammula) – cała roślina jaskier polny (Ranunculus arvensis) – cała roślina jaskier rozłogowy (Ranunculus repens) – cała roślina jaskier różnolistny (Ranunculus auricomus) – cała roślina jaskier rzeczny (Ranunculus fluitans) jaskier sardyński (Ranunculus sardosus) jaskier skalny (Ranunculus oreophilus) jaskier skąpopręcikowy (Ranunculus trichophyllus) jaskier Stevena (Ranunculus strigulosus) jaskier tarczowaty (Ranunculus peltatus) jaskier wielki (Ranunculus lingua) – cała roślina jaskier wielkokwiatowy (Ranunculus polyanthemos) – cała roślina jaskier wodny (Ranunculus aquaticus) jasnota różowa (Lamium amplexicaule) – ziele jastrzębiec kosmaczek (Hieracium pilosella) – ziele jemioła jodłowa (Viscum abietes) – cała roślina jemioła pospolita (Viscum album) – cała roślina jemioła rozpierzchła (Viscum laxum) – cała roślina jodła pospolita (Abies alba) – igły, gałązki, żywica
K kalina hordowina (Viburnum lantana) – kora, liście, owoce kalina koralowa (Viburnum opulus) – kora, liście, owoce kanianka koniczynowa (Cuscuta trifolii = C. epithymum ssp. trifolii) kanianka lnowa (Cuscuta epilinum) – cała roślina kanianka macierzankowa (Cuscuta epithymum) – cała roślina kanianka pospolita (Cuscuta europaea) – cała roślina kąkol polny (Agrostema githago) – głównie nasiona i korzenie kielisznik zaroślowy (Calystegia sepium) – cała roślina kłosówka wełnista (Holcus lanatus) – cała roślina knieć błotna (Caltha palustris) – ziele kokornak powojnikowy (Aristolochia climatis) – cała roślina kokorycz pełna (Corydalis solida) – cała roślina kokorycz pusta (Corydalis cava) – cała roślina kokorycz wątła (Corydalis intermedia) – cała roślina kokoryczka okółkowa (Polygonatum verticillatum) – ziele kokoryczka wielokwiatowa (Polygonatum multiflorum) – cała roślina kokoryczka wonna (Polygonatum odoratum) – cała roślina kolcowój szkarłatny (Lycium barbarum) – cała roślina komosa biała (Chenopodium album) – ziele komosa mierzliwa (Chenopodium vulvaria) komosa murowa (Chenopodium murale) komosa piżmowa (Chenopodium ambrosioides) – ziele komosa wielkolistna (Chenopodium hybridum) – ziele komosa wonna (Chenopodium botrys) – ziele konitrut błotny (Gratiola officinalis) – cała roślina konopie siewne (Cannabis sativa) – ziele, szczególnie niedojrzałe nasiona konwalia majowa (Convallaria majalis) – ziele, kwiaty konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium) – ziele kopytnik pospolity (Asarum europaeum) – kłącze i liście kosaciec żółty (Iris pseudoacorus) – kłącze, liście, łodyga kosatka kielichowa (Tofieldia calyculata) kozibród łąkowy (Tragopogon pratensis) kropidło piszczałkowate (Oenanthe fistulosa) – cała roślina kropidło wodne (Oenanthe aquatica) – cała roślina kruszyna pospolita (Frangula alnus) – kora krwawnik pospolity (Achillea millefolium) – ziele kurzyślad polny (Anagallis arvensis) – ziele
L len przeczyszczający (Linum catharcticum) – ziele, nasiona ligustr pospolity (Ligustrum vulgare) – liście, owoce lilia biała (Lillium candidum) lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum) – cała roślina lilia złotogłów (Lilium martagon) – cała roślina lnica bluszczykowata (Linaria cymbalaria) lnica oszczepowata (Linaria elatine) lnica pospolita (Linaria vulgaris) – ziele lniczka mała (Linaria minor) – ziele lobelia jeziorna (Lobelia dortmanna) – ziele lobelia przylądkowa, stroiczka przylądkowa (Lobelia erinus) lulecznica kraińska (Scopolia carniolica) – kłącze, liście lulek czarny (Hyoscyamus niger) – cała roślina
Ł łoboda ogrodowa (Atriplex hortensis) – ziele, nasiona łubin trwały (Lupinus polyphyllus) łubin żółty (Lupinus luteus) łyszczec baldachogronowy (Gypsophila fastigiata) – cała roślina łyszczec wiechowaty (Gypsophila paniculata) – cała roślina
M mak lekarski (Papaver somniferum) – cały pęd nadziemny z wyjątkiem dojrzałych nasion, szczególnie sok mleczny z niedojrzałych makówek mak piaskowy (Papaver argemone) – cała roślina mak polny (Papaver rhoeas) – ziele, nasiona mak wątpliwy (Papaver dubium) – ziele, nasiona manna mielec (Glyceria maxima, Glyceria aquatica) – cała roślina marek szerokolistny (Sium latifolium) – cała roślina mięta długolistna (Mentha longifolia) – ziele mięta polej (Mentha pulegium) –ziele miłek jesienny (Adonis autumnalis) – cała roślina miłek letni (Adonis aestivalis) – cała roślina miłek szkarłatny (Adonis flammea) – cała roślina miłek wiosenny (Adonis vernalis) – cała roślina mlecz polny (Sonchus arvensis) – cała roślina